Elle is veel speelser en gedurfder dan de concurrentie

Verhoeven in een Franse jas

Paul Verhoeven begeeft zich met Elle niet enkel ver boven het Nederlandse speelfilmniveau, maar blaast ook de jaaroogst aan Franse arthouse aan gort. Elle is strak geregisseerd en energiek, met een sublieme Franse cast en gemengde invloeden.

Elle is al een 'verkrachtingskomedie' genoemd. Dit zou mensen op het verkeerde been kunnen zetten. Er is niks grappigs aan de sec gefilmde verkrachting in de openingsscène van Paul Verhoevens vijftiende speelfilm. Het lijf van een gemaskerde man schokt ruw op de weerloze bewoonster van een chique Parijse woning, de man mept haar in het gezicht, veegt nog even z'n geslacht af en verlaat de plaats delict. De klassieke muziek speelt verder.

Om de huiskat, die onbewogen toekijkt, zou je kunnen lachen - bij de première in Cannes gebeurde dit massaal. Dat zegt iets over de toeschouwer; er is niets intrinsiek grappig aan een kat.

Seks en geweld als fetish

Elle. Thriller. Regie: Paul Verhoeven. Met: Isabelle Huppert, Anne Consigny, Laurent Lafitte, Charles Berling, Virginie Efira, Christian Berkel, Jonas Bloquet, Judith Magre. 130 min., vanaf 31/5 in de bioscoop, in 50 zalen.

Die amorele kat komt later terug in Elle, zoals ook de verkrachting wordt herbeleefd, onder meer als flashback en wraakfantasie. Scènes die Verhoeven steeds net even anders aanzet en waarin hij aanwijzingen stopt: áls de regisseur in Elle al seks en geweld tot fetisj maakt, gebeurt dit in elk geval niet onder het mom van gerechtsdoening, zoals in een ordinaire wraakthriller.

Slachtoffer Michelle (Isabelle Huppert) reageert ongebruikelijk kalm; ze veegt de scherven van het servies op, de politie wordt niet gebeld. Als ze bijkomt in bad zien we het schuim precies boven haar vagina rozerood kleuren. Typisch Verhoeven: zo'n beeld dat past in het rijtje Basic Instinct, met de benenspreid-verhoorscène, en Zwartboek, waarin de joodse Rachel haar schaamhaar blondeert. Maar toch ook anders: verhuld, esthetisch, pijnlijk.

Verhoeven liet de in 2012 gepubliceerde roman Oh... van de Armeens-Franse schrijver Philippe Djian bewerken door een Amerikaanse scenarist, nam van huis enkel zijn editor Job ter Burg mee, lijfde cameraman Stéphane Fontaine (o.a. Un prophète) in en werkte met een - sublieme - Franse cast. Die mix aan achtergronden en invloeden haalt het beste in hem boven: Elle is strak geregisseerd en energiek.

In de schoot van de Franse familiefarce

'Elle is een politiek incorrecte film' (+)

Op 21 mei ging Elle in wereldpremière, de Franse film van Paul Verhoeven. De 77-jarige regisseur is terug in Cannes. In 1992 was hij er ook, met Basic Instinct. Lees hier het interview.

De film beslaat het terrein van de thriller: Michelle bewapent zich (pepperspray, handzaam hakbijltje) en besluit de dader, die haar bestookt met sms'jes, zelf op te sporen. Maar de film begeeft zich ook in de schoot van de Franse familiefarce. Michelles bestaan wás al gecompliceerd. Er is de theatrale moeder met toyboy, de halfwassen zoon met bazige vriendin, de ex met z'n yogalerares, plus de man van haar beste vriendin en zakenpartner, met wie Michèle heimelijk seks heeft. En, de grote afwezige: haar sinds de jaren zeventig opgesloten vader, een seriemoordenaar. Daarnaast runt ze een videogamebedrijf, dat druk bezig is met een nieuw grof spel vol wulpse vrouwen en orks met tentakels.

Verhoeven dirigeert het volle - maar geen moment overvolle - Elle alle kanten op: soms grotesk, dan weer intiem, vaak onbedaarlijk komisch. De dialoog zit vol sociaal commentaar en spot: multicultuur, bankencrisis, artistieke pretentie, katholicisme, slappe mannen, het komt allemaal voorbij.

Een harde en gevoelige Michelle

Geen prijs, wel ovatie voor Paul Verhoevens film 'Elle' (+)

De 69ste editie van het Cannes Filmfestival telde drie films waarin een verkrachting (of poging tot) het verhaal in beweging zet. Die van Iraniër Asghar Farhadi (The Salesman) won voor beste acteur en beste script, die van de Roemeen Cristian Mungiu (Bacalaureat) won beste regie. En die van Paul Verhoeven won niks. Maar Elle, de eerste Franse speelfilm van de 77-jarige Nederlandse regisseur, fleurde het festival op in het laatste weekend. En wordt bejubeld door tal van internationale filmcritici.

Huppert vormt de spil met een grandioze, zowel harde als gevoelige rol als Michelle. We zien de actrice steeds een halve tel peinzen, voor ze heerlijk sarcastisch uithaalt.

Elle steekt wat (sado)masochistisch vuurwerk af - voer voor psychologische analyses - maar bespeelt de gevoelens ook op meer verstilde momenten: wanneer Michelle haar aardige ex er even aan herinnert dat hij haar sloeg. Of zich afvraagt of ze haar eigen zoon eigenlijk wel echt kent.

Een metamorfose voor Verhoeven: het is alsof hij in een Franse jas ineens subtieler is geworden, een ambiguer verteller. Hij begeeft zich niet enkel ver boven het Nederlandse speelfilmniveau, maar blaast ook de concurrerende jaaroogst aan Franse arthouse aan gort. Elle is zo veel speelser, zo veel gedurfder.