Doesburg vernieuwt Virginia Woolf met snelheid en humor

Toneel - Wie is er bang voor Virginia Woolf? (Hummelinck Stuurman)

Deze uitvoering van Wie is er bang geeft een voortreffelijk nieuw inzicht in dit klassieke huwelijksdrama. Doesburgs regie is door de snelheid en humor de genadestoot voor wie nog een sprankje hoop zag in dit stuk.

Wie is er bang voor Virginia Woolf?

Theater
Van: Edward Albee
Door: Hummelinck Stuurman Theaterbureau
Regie: Johan Doesburg
Gezien op 24/2, Leidse Schouwburg
Tournee t/m 31 mei 2017

Als er een prijs zou bestaan voor het lelijkste theateraffiche van het jaar dan zou die dit keer moeten gaan naar Wie is er bang voor Virginia Woolf? van Hummelinck Stuurman Theaterbureau. De acteurs Warre Borgmans en Carine Crutzen, die George en Martha spelen, staan schreeuwend met opengetrokken monden tegenover elkaar. Onflatteus, weinig subtiel en ronduit bedrieglijk. Want de voorstelling zelf geeft een voortreffelijk nieuw inzicht in dit klassieke huwelijksdrama, dat gaat over liefde of geen liefde, de angst voor ouderdom en aftakeling en het niet ingelost worden van beloften.

In 1962 al schreef Edward Albee dit tijdloze stuk over het grijze bestaan van een echtpaar dat reikte naar een kleurrijker toekomst, maar net misgreep. George is docent op de geschiedenisfaculteit en 23 jaar getrouwd met Martha, dochter van de rector. Ooit was hij een veelbelovend wetenschapper, nu stokt zijn carrière. George en Martha zijn kinderloos bovendien en volledig op elkaar aangewezen. Drank dus en visioenen, leugens over een zoon die niet bestaat en die gaandeweg het stuk wordt doodverklaard.

Met de moed der wanhoop spelen ze gemene spelletjes met elkaar en met de gasten. Zo'n spelletjesavond wordt door Albee in zijn meesterwerk Who's afraid of Virginia Woolf? genadeloos beschreven. Een toneelstuk dat, als het goed wordt gedaan, bij elke opvoering een nieuw en onverwacht facet laat zien. Nederland kent een rijke opvoeringstraditie, dus er zijn al heel wat Martha's en Georges langsgekomen. Als trouw theaterbezoeker groei je als het ware met het stuk mee, of misschien groeit het stuk wel met jou mee. Iedereen zal er iets in herkennen, of we het nu willen of niet.

Regisseur Johan Doesburg heeft in deze nieuwe productie een even gewaagd als geslaagd uitgangspunt toegepast: nog één keer volop en voluit ertegenaan en dan niet zitten kniezen als het is afgelopen. Zijn regie is door de snelheid, de soms bijna kluchtige humor en de uitmuntende acteurs de genadestoot voor wie misschien ooit nog een sprankje hoop in dit toneelstuk zag.

Doesburg laat zijn personages tot rust komen en vervolgens af denderen op een zenuwslopend einde

Acteren blijft eerste liefde van Carine Crutzen

Het schrijven is erbij gekomen, maar acteren blijft de eerste liefde van Carine Crutzen. Nu in de klassieker van Edward Albee. Wat zijn dit voor vragen? met Carine Crutzen (56) (+)

Als ze in het begin opkomen, zijn Martha en George al behoorlijk in de lorum: hij een zwalkend clowntje, zij een wulpse del. Ze hebben een drankovergoten feestje bij haar vader achter de rug en niets meer op te houden. Even houd je je hart vast, want hoe moeten de spelers die energie twee uur lang vasthouden? Maar wat Doesburg vervolgens doet, is tamelijk geniaal: hij laat zijn personages ogenschijnlijk tot rust komen en vervolgens in volle overtuiging af denderen op een zenuwslopend slotakkoord. Daarvoor hebben zij het jonge stel Nick and Honey uitgenodigd in de nachtelijke uren een afzakkertje te komen halen en als getuigen van hun ondergang te dienen. En wij, de toeschouwers, kijken en huiveren mee, daarom spelen de acteurs vaak ook rechtsreeks op de zaal.

Warre Borgmans is een volstrekt eigenzinnige en unieke George. Alles aan hem is beweeglijk: stem, handen, ogen, in een messcherp ritme en virtuoze mimiek. Die kleine zuchtjes van onmacht tussen zijn tirades door - o mijn God, wat mooi. Carine Crutzen ('Ik ben Moeder Aarde!') snelt in razend tempo van dronken naar wijdbeens geil, naar doortrapt en eindigt snikkend en stikkend van emoties. Het is allemaal net op het randje en juist daardoor zo spannend. Knap ook dat Yara Alink en Dragan Bakema van Nick en Honey geen sneue typetjes maken, maar met hun nerveuze tics al een jonge versie van George en Martha aan het worden zijn. Het maakt alles nog treuriger.

'Ik heb naar je gekeken, maar je was er niet, (...) Als jij echt zou bestaan, liet ik me van je scheiden', zegt Martha.

Ze hebben nog één avond lol gemaakt en dan dooft langzaam het licht. Ze zullen zichzelf de trap op sleuren naar hun slaapkamer. Een ijskelder.

Nederlandse Martha's en Georges

In het Nederlandse theater is door de jaren heen een grote Wie is er bang voor Virginia Woolf?-traditie ontstaan.

Die begon al in 1964, één jaar na de wereldpremière in New York. De rollen van George en Martha werden bij De Nederlandse Comedie toen gespeeld door Ank van der Moer en Han Bentz van den Berg. Daarna volgden:

- Kitty Janssen en André van den Heuvel (1972)

- Annet Nieuwenhuyzen en Eric Schneider (1981)

- Kees Hulst en Viviane de Muynck (1987)

- Geert de Jong en Herman Naber (1994)

- Marie Louise Stheins en Peter De Graef (1995)

- Will van Kralingen en Edwin de Vries (2002)

- Ria Eimers en Bert Luppes (2005)

- Olga Zuiderhoek en Porgy Franssen (2006)

- Linda van Dyck en Victor Löw (2012)

- Manja Topper en Kuno Bakker (Dood Paard, 1994 en 2013)

- Jacob Derwig en Maria Kraakman (2014)