© x

De hoofdpersoon blijft je nog lang achtervolgen

Boek (fictie) - De bekeerlinge

Aan de hand van een kleine historie vertelt Hertmans eengroot verhaal, met indrukwekkende verbeeldingskracht.

Een bergdorpje blijkt het decor te zijn geweest van een liefdesdrama ten tijde van de kruistochten.

Zomers lang brengt Stefan Hertmans door in Monieux, een zuidelijk Frans dorp met uitzicht op de Mont Ventoux, boeken lezend 'en gelukkiger dan waar ook in dit ondermaanse'. Een dorpeling geeft hem een kopie van een oud krantenartikel, dat een tijdje in zijn bureaula blijft liggen. Als hij het eindelijk leest, stuit hij op een intrigerende geschiedenis.

Fictie

De bekeerlinge
Auteur: Stefan Hertmans
De Bezige Bij; 288 pagina’s; € 19,99

Het slapende bergdorpje blijkt het decor te zijn geweest van een goed gedocumenteerd liefdesdrama aan het eind van de 11de eeuw. Een christelijke, hooggeboren jonge vrouw uit Normandië vlucht naar Monieux met haar verboden liefde, zoon van een opperrabbijn. De tot het jodendom bekeerde vrouw, sindsdien Hamoutal genaamd, wordt op de hielen gezeten door een troep ridders, in opdracht van haar woedende vader. Even zijn Hamoutal en haar man David veilig in het beschutte stadje, tot de eerste kruistocht heel Europa op zijn kop zet. De lange tijd latent gebleven jodenhaat laait ten volle op.

Ook in Monieux vindt een bloederige pogrom plaats. Hamoutal verliest haar man, twee van haar kinderen worden ontvoerd. Ze moet opnieuw vluchten en begint aan een eindeloze reeks omzwervingen, maar niet als een vrouwelijke Odysseus: het eindigt tragisch.

Opnieuw is Hertmans' diep zinnelijke verbeeldingskracht indrukwekkend

De geschiedenis komt aan het licht als er in Caïro een grote berg Hebreeuwse manuscripten wordt gevonden, waaronder een brief met het gedetailleerde relaas van de geplaagde vrouw. Het prikkelt Hertmans' verbeelding en speurzin, die we herkennen van zijn vorige, met lof overladen boek Oorlog en terpentijn (2013). In zijn nieuwe boek De bekeerlinge reist hij Hamoutal achterna: van Rouen in Noord-Frankrijk naar Narbonne, Marseille, Palermo, Caïro en uiteindelijk opnieuw Monieux.

Zijn persoonlijk reisverslag wisselt hij af met het verhaal van de blonde proseliete, die hij zo dicht mogelijk probeert te naderen met het gereedschap van een romancier. Soms stelt hij hardop vragen over het precieze verloop van de geschiedenis, vaker neemt hij de vrijheid om de gaten zelf in te vullen. Hij beschrijft Hamoutals verliefdheid, wanhoop, en uiteindelijke gekte.

Een bron die een tijdje blijft liggen, Hertmans' persoonlijke verhouding daartoe, een kleine historie die tegelijk een groot verhaal vertelt: de ingrediënten die Oorlog en terpentijn tot een aangrijpend boek maakten, zijn ook in De bekeerlinge aanwezig. Gaf hij eerst geur en kleur aan de Eerste Wereldoorlog, via de cahiers van zijn grootvader, nu herschept hij een veel verder en ongrijpbaarder verleden, dat van de onderdrukking van de joden in de Middeleeuwen. Terloops schrijft Hertmans dat de wrede kruistochten een tegenreactie in het Midden-Oosten veroorzaakten, de jihad. De kiem van het hedendaags bloedvergieten is daar al aanwezig. Dat maakt de inspanningen om Hamoutal een stem te geven des te belangrijker.

Opnieuw is Hertmans' diep zinnelijke verbeeldingskracht indrukwekkend. Hij heeft zich grondig verdiept in de kleding, gebruiken en keukens van de vele steden waarlangs hij reist. We lezen hoe overwaaiend woestijnzand een schip bloedrood kleurt, hoe de slakken in de straten van Monieux op vochtige dagen over elkaar heen glijden, waar later tijdens de pogrom het 'mensenpulp' overheen 'siepelt'.

Zo aards als de beschrijvingen zijn, zo verheven de overpeinzingen over zijn grote thema, de tijd zelf. Hertmans evoceert de tijd als een personage, dat grinnikend om de hoek staat of diep onder de aarde bromt. Zijn grote verlangen is haar aan te raken. Soms ronkt hij iets te gretig ('het was het einde van een tijdperk, waarover zich de meedogenloze grendels van de vergetelheid sloten'), maar meestal bedwelmt hij met zijn lyriek. De tijd stijgt werkelijk op van het papier: Hamoutal blijft je nog lang achtervolgen.