Verschillende werken van Aarts en Armando in galerie Rento Brattinga te Amsterdam.
Verschillende werken van Aarts en Armando in galerie Rento Brattinga te Amsterdam. © Truus van Gog

Armando en Aarts zijn het vaak interessant oneens

De expositie Ontmoeting is een gesprek tussen twee heren die het soms met elkaar eens zijn en vaak ook helemaal niet. Aarts benadert zijn werken als een tekenaar, hij denkt in lijnen, Armando is een schilder die werkt vanuit de stof.

Meng wat oker, gebroken wit, zwart, omber en siena en je hebt precies de kleur van karton, die kunstenaar Ko Aarts nodig had voor een schilderij over hulpgoederen. Zijn Material aid supplies toont een stapeling van kartonnen dozen die het midden houdt tussen figuratief en abstract. Je kunt er een ritmische compositie in bruintinten in zien, maar ook een metafoor voor de vluchtelingencrisis; de link naar de actualiteit is er, maar dringt zich niet op.

Pal ernaast hangt een krijttekening van Armando, een lichtbruine boomstronk die met de dozen van Aarts een harmonieus beeldrijm vormt, zoals veel werken rijmen in de tentoonstelling Ontmoeting in de Amsterdamse galerie Rento Brattinga. Die titel is minder vrijblijvend dan hij lijkt, want in 1990, toen Steendrukkerij Rento Brattinga nog een plek was waar veel kunstenaars hun litho's lieten maken, leerden Armando (1929) en Ko Aarts (1961) elkaar kennen. Aarts tekende hier zijn eerste litho, een vliegtuig.

Als je nu de galerie binnenkomt, zie je aan de linkermuur een heftig beeldenpaar hangen: een vliegtuig in zwart en rood van Aarts, en een zwarte vlag van Armando. Het zijn steendrukken op groot formaat, allebei op dit adres gemaakt. De associatie met oorlog is onvermijdelijk en niet toevallig, zegt Aarts, die eind jaren tachtig begon met het schilderen van vliegtuigen nadat vredesactivist Mient-Jan Faber een naar zijn mening naïeve toesprak had gehouden over ontwapening. 'Ik ga juist bewapenen!', dacht hij toen, 'want er zal altijd oorlog zijn'. Ook die houding harmonieert met het werk van Armando, waarin een grote rol is weggelegd voor de Tweede Wereldoorlog, met zijn befaamde 'schuldige landschappen'. In de expositie hangen potloodtekeningen uit verschillende tijdvakken van 1958 tot 2014, die stiller en fragieler worden naarmate ze jonger zijn. Twee ervan heten Der Zaun, het hek, dat mensen gevangenhoudt of buitenstaanders weert. De actualiteit schemert opnieuw door de voorstelling heen.

Even goeie vrienden

Sommige van de beeldparen in de tentoonstelling rijmen met elkaar, andere vertonen juist het grootst denkbare contrast. Aarts maakt veel schilderijen van flatgebouwen die hij volkomen plat en ontvolkt weergeeft, met ramen, balkons en liftschachten als blauwe en grijze vlakken. Louter horizontalen en verticalen, geen ziel te bekennen. Daartussen hangen wolkvormige aquarellen van Armando die er juist heel organisch uitzien en, als je ze van dichtbij bekijkt, vol zitten met veegjes, vlekken en kartelranden.

Aarts benadert al zijn werken als een tekenaar, hij denkt in lijnen, terwijl Armando een schilder is die werkt vanuit de stof. Er is tussen de twee nog een groot verschil, concludeert Aarts terwijl hij door de tentoonstelling loopt: bij hemzelf gaat het altijd over het collectief, over hoe grote groepen mensen overleven, terwijl het bij Armando altijd gaat over het individu, Zo wordt deze Ontmoeting een gesprek tussen twee heren die het soms met elkaar eens zijn en vaak ook helemaal niet. Even goeie vrienden.

Ko Aarts & Armando: Ontmoeting. Beeldende kunst. Galerie Rento Brattinga, Amsterdam, Lauriergracht 80, t/m 13/2.