1575112
CDA-leider Sybrand Buma. © ANP

Wouter Bos: 'Strategie CDA heeft hoog populistisch gehalte'

COLUMN Het gaat niet goed bij het CDA, schrijft Wouter Bos in zijn column. 'Je zou denken dat er in het CDA nagedacht wordt over de vraag of de gekozen oppositiestrategie de juiste is. Deze strategie kenmerkt zich door een hoog populistisch gehalte.'

Als rechtgeaarde Feyenoorder zijn het mooie tijden voor me. En sommige fervente Ajax-fans lijken het 'ons' nog te gunnen ook. 'Ik ben echt blij dat Feyenoord het weer zo goed doet, ik hoop van harte dat ze tweede worden' was het commentaar laatst - niet geheel van dubbele bodems ontdaan.

Maar toch, toen het met Ajax slecht ging, vond ik dat ook als Feyenoorder geen goede zaak. Omdat het Nederlandse voetbal als geheel baat heeft bij een brede top met goed functionerende volksclubs die steeds weer in staat zijn jeugd aan te trekken en op te leiden. Zelfs als ze uit Amsterdam komen.

Iets vergelijkbaars zie je in de Nederlandse politiek. PvdA, CDA en VVD - de volks-clubs van de Nederlandse politiek - willen natuurlijk vooral zelf winnen. Maar ze vinden het in het algemeen geen goede zaak als de ander langdurig gemarginaliseerd raakt.

Compromisloze flanken
En dus moet er maar eens iets over het CDA gezegd worden. Want daar gaat het niet goed. En daar ben ik niet blij mee. Vooral niet omdat de teloorgang van het CDA gepaard gaat met een uitdunning van het politiek bestuurlijke midden en een versterking van de compromisloze flanken. Voor de bestuurbaarheid van Nederland vind ik dat geen goede zaak.

Maar het CDA zelf kan er ook onmogelijk blij mee zijn. Van de 36 zetels die de coalitie volgens de laatste peiling van Maurice de Hond alweer kwijt is sinds de verkiezingen, zijn immer slechts 2 zetels terechtgekomen bij het CDA.

Je zou dus denken dat er in het CDA nagedacht wordt over de vraag of de gekozen oppositiestrategie de juiste is. Deze strategie kenmerkt zich door een hoog populistisch gehalte. Allereerst omdat het CDA zich nadrukkelijk oppositioneel en niet-bestuurlijk opstelt; niet een partij waarop PvdA en VVD bij voorbaat mogen rekenen bij het zoeken naar steun in Tweede of Eerste Kamer.

Ook wijst het CDA vrijwel alle grote hervormingen af - van woningmarkt tot gezondheidszorg. En ten slotte kiest het CDA er voor de financiële degelijkheid waarop in de campagne nog zo gehamerd werd, te vervangen door het schieten van gaten in de financiële dekking van het regeringsbeleid zonder alternatieven te bieden.

Zo is het gat dat ontstaat door het afwijzen van het woonakkoord, het afwijzen van de AWBZ-bezuinigingen en het afwijzen van lastenverzwaringen al snel tussen de 5 en 10 miljard euro groot, zonder dat er enig alternatief werd overlegd. De eerste tegenbegroting van het CDA in september gaat dus een huzarenstukje worden!

Financiële degelijkheid
Dat het CDA voor deze strategie koos, kwam voor velen onverwacht. Vooral in de VVD was er een zekere angst dat het CDA zich zou positioneren rechts van de VVD, als bewakers van rechts gedachtengoed - inclusief financiële degelijkheid - dat niet verkwanseld werd in onderhandelingen met die vermaledijde socialisten. Maar die positie werd niet betrokken. En het midden wordt aan D66 gelaten.

Gaat deze strategie werken? Ik denk het niet. Ik geef drie argumenten.

Eén: er zijn anderen die beter en geloofwaardiger zijn in populisme, namelijk SP, PVV en 50Plus.

Twee: populisme past niet bij de persoon Sybrand van Haersma Buma. Je kunt veel zeggen over Jan Peter Balkenende, maar zijn grote kracht was dat hij een perfecte 'match' was met zijn boodschap van degelijkheid, normen en waarden en don't rock the boat. Buma en populisme, daarentegen, gaan niet samen.

Drie: een partij kan maar in beperkte mate veranderen en vernieuwen zonder geloofwaardigheid te verliezen. Er is een marge waarbinnen je kunt schuiven, maar kom je daarbuiten dan ontstaat onrust en kan het je zetels kosten.

Ik ondervond dat zelf toen ik de fiscalisering van de AOW op de politieke agenda zette, Jolande Sap toen ze te Kunduz-vriendelijk werd, Emile Roemer toen de AOW-leeftijdsverhoging opeens toch geen probleem was.

Een CDA dat geen boodschap heeft aan besturen, verantwoordelijkheid en financiële degelijkheid, loopt hetzelfde risico. Al is het maar omdat ze, als ze na volgende verkiezingen weer zouden gaan regeren, nogmaals een haakse bocht zouden moeten nemen, weer weg van de huidige en terug naar de 'oude' standpunten.

Ik hoop dus dat het CDA weer snel herstelt. Van mij mogen ze tweede worden. Maar op deze manier gaat dat niet lukken.

Wouter Bos is econoom en politicoloog. Eens in de twee weken schrijft hij een column voor de Volkskrant.