Een drugsverslaafde prostituee aan het werk op de tippelzone in Heerlen, december 2012.
Een drugsverslaafde prostituee aan het werk op de tippelzone in Heerlen, december 2012. © Marcel van den Bergh

Voorstel: vier jaar cel voor bezoek gedwongen prostituee

Klanten van prostituees die kunnen weten dat een vrouw onder dwang werkt, moeten een celstraf krijgen van maximaal vier jaar of een boete tot 20 duizend euro. Dat staat in een initiatiefwet die PvdA, SP en ChristenUnie vandaag presenteren. De drie partijen willen uitbuiting van prostituees tegengaan.

Nationaal Rapporteur Mensenhandel Corinne Dettmeijer riep eerder op bezoek aan gedwongen prostituees strafbaar te stellen. Ook de politie en het Openbaar Ministerie dringen er al enige tijd op aan. Een meerderheid in de Tweede Kamer voelt voor het wetsvoorstel.

De makers verwachten dat hun wet klanten van prostituees aanmoedigt om misstanden te melden. Er zou een 'normatieve werking' van uit moeten gaan, staat in de toelichting van de wet, die leidt tot een 'grotere bewustwording bij prostituanten'.

'Het doel is niet om de gevangenissen te vullen met bezoekers van prostituees', zegt Gert-Jan Segers (ChristenUnie). 'Het doel is dat iedereen zijn ogen openhoudt. Een vrouw die onder de blauwe plekken zit, voor tien euro haar diensten aanbiedt, met een paar kleerkasten voor de deur: dat klopt niet.'

Nine Kooiman (SP) vult aan: 'We hopen dat discussie over dit onderwerp maakt dat klanten van prostituees bij signalen van dwang denken: dit is niet kies. Ik ga dit niet doen, ik ga het melden. Desnoods via Meld Misdaad Anoniem.'

Heterdaad

Volgens mensenhandelrapporteur Dettmeijer zijn op internet beschrijvingen te vinden van prostituees die huilend hun werk doen

Het zal niet altijd makkelijk zijn om de klanten van misbruikte prostituees op te sporen, geven de initiatiefnemers toe. Toch worden er nu al mannen op heterdaad betrapt, die nog niet vervolgd kunnen worden.

De politie kan met de nieuwe wet actief gaan zoeken op recensiewebsites over hoeren, om aan de hand van IP-adressen te herleiden wie bij welke hoer is geweest. Volgens mensenhandelrapporteur Dettmeijer zijn op internet beschrijvingen te vinden van prostituees die huilend hun werk doen.

Net als bij heling is een 'redelijk vermoeden' van een misdrijf genoeg om straf te krijgen. Bij het wetsvoorstel zit een uitgebreide beschrijving van wat aanleiding zou moeten geven tot zo'n vermoeden. Blauwe plekken en striemen, uitingen van angst, afkeer of verdriet. Een prostituee in een garagebox of op een verlaten industrieterrein. Een vrouw die alleen via een schakel van tussenpersonen te bereiken is.

Verantwoordelijkheid

Minister Opstelten (Justitie) deed eerder een poging om hoerenlopers aan te spreken op hun verantwoordelijkheid. Hij wilde een registratieplicht voor prostituees invoeren en een vergewisplicht voor hun klanten, die met een telefoontje naar het register moesten achterhalen of ze met een geregistreerde hoer van doen hadden. De Eerste Kamer geloofde niet in de effectiviteit van Opsteltens voorstel en wees het af.

Dat heeft de weg vrij gemaakt voor dit initiatief, genomen door een ongebruikelijke coalitie van drie partijen. De PvdA stond altijd voor een liberale prostitutiesector, de ChristenUnie keurt prostitutie juist af. Nu verenigen ze zich in hun wens om mensenhandel aan te pakken.

Wens aanpak mensenhandel verenigt partijen

Het is pas drie jaar geleden dat de PvdA en de ChristenUnie elkaar duchtig in de haren vlogen over prostitutie. 'Elke keer als er een misstand aan de orde komt, wil de ChristenUnie direct haar moreel gelijk halen', ergerde PvdA-Kamerlid Khadija Arib zich. 'Dan zeggen ze iets moreels in de trant van: zie je nu wel, het moet verboden worden.'

Maar vandaag presenteren de PvdA en de ChristenUnie, samen met de SP, een wetsvoorstel dat bordeelbezoekers strafbaar stelt als ze kunnen vermoeden dat een prostituee onder dwang werkt. Wat bracht ze bij elkaar?

Het idee voor een initiatiefwet kwam van Gert-Jan Segers (45) - voorheen zendingswerker in Egypte, nu Tweede Kamerlid voor de ChristenUnie. 'Alles wat ik doe heeft met mijn geloof te maken', zegt hij. 'Ik vind prostitutie geen goede beleving van seksualiteit. Liefde en seks horen bij elkaar.'

Maar, zegt Segers er meteen bij: 'Mijn morele oordeel doet er niet toe. Het zou mooi zijn als de hele samenleving dezelfde opvatting zou hebben, maar ik wil geen overheid die dat afdwingt. De overheid moet wel strijden tegen mensenhandel, tegen dwang.'

Al snel merkte Segers dat hij niet de enige was die erover dacht om het bezoeken van gedwongen prostituees strafbaar te stellen. 'Soms kom je met een onderwerp niet verder, maar hier ontstonden verrassende allianties. Ik kreeg steun vanuit de politie en van het Openbaar Ministerie. Van de mensenhandelrapporteur en van feministen. Ik merkte dat er een andere wind ging waaien.'

Ook in de Tweede Kamer. Bij de PvdA hield Myrthe Hilkens (35) zich met prostitutie bezig - de schrijfster van het boek McSex, over de 'pornoficatie' van de samenleving en tegen onvrijwillige seks. Zij reisde onverwijld met Gert-Jan Segers af naar Zweden, om voor een EO-documentaire onderzoek te doen in het land waar alle hoerenlopers strafbaar zijn. Nog voor vertrek liet ze weten 'oprecht open te staan' voor een verbod op prostitueebezoek.

Segers leek de steun van de PvdA binnen handbereik te hebben. Maar toen stapte Hilkens plotseling op uit de Tweede Kamer, misnoegd over het asielbeleid. In haar plaats kwam Marith Rebel (42), huisarts in Amsterdam-West. Als onervaren politica viel ze terug op wat ze als dokter gewend was. Eerst luisteren. Dan onderzoeken. Diagnosticeren. En ten slotte behandelen.

Waar Myrthe Hilkens zei het als haar plicht te zien om 'te moraliseren in de politiek', zegt Marith Rebel dat haar morele oordeel er niet toe doet. 'Er was te veel emotie', zegt Rebel. Ze wilde de ratio terugbrengen in het debat met een quickscan door een universiteit. Daaruit moest blijken of het nuttig was om hoerenlopers te kunnen bestraffen. Segers was 'echt pissig' over die quickscan. 'Het leek een manier om het op de lange baan te schuiven.'

Maar na een paar maanden stond zwart op wit dat Segers' wetsvoorstel toegevoegde waarde had. Toch bleef de PvdA discussiëren. 'We wilden er goed over nadenken of een klant van een gedwongen prostituee een grotere verantwoordelijkheid heeft dan een klant die champignons koopt geoogst door gedwongen arbeiders', verklaart Rebel nu. Het duurde zo lang dat PvdA-minister Lodewijk Asscher, bekend om zijn doortastende optreden op de Wallen, bij fractieleider Diederik Samsom informeerde of er nog wat van kwam.

Terwijl de PvdA zat te dubben, meldde zich plotseling een derde gegadigde bij de ChristenUnie. SP-Kamerlid Nine Kooiman na een aantal werkbezoeken zo geschrokken dat ze vroeg of ze mee mocht doen met de initiatiefwet. 'Op het Zandpad (rosse buurt in Utrecht, red.) stond ik naast een rechercheur die vermoedens had van allerlei misstanden, maar niet altijd iets kon doen. Later in Bulgarije kreeg ik hetzelfde gevoel: ook daar hebben rechercheurs moeite om het bewijs tegen mensenhandelaars rond te krijgen. Ik vond dat we de klanten van prostituees bondgenoot moesten maken bij de aanpak van mensenhandel.'

Niet lang nadat de SP aansloot, hakte de PvdA de knoop door. De ongebruikelijke samenwerking past in een tijd van pragmatische politiek. Het gaat om het aanpakken van mensenhandel, benadrukken alle partijen. Het morele gelijk, in de tijd van de Paarse kabinetten die het bordeelverbod ophieven nog alomtegenwoordig, lijkt er nauwelijks meer toe te doen. 'Niet zo gek', vindt Rebel. 'We weten nu veel meer. En we willen mensen op de meest effectieve manier helpen.'

Zo komt het dat het Zweedse model voor niemand meer taboe is, en voor niemand een panacee. 'Ook het Zweedse model heeft nadelen', zegt Marith Rebel, 'maar ik heb geen dogma's. We moeten blijven opletten wat de uitkomsten zijn van het beleid.' Gert-Jan Segers: 'Ik heb niet de zekerheid dat het Zweedse model minder slachtoffers oplevert. Ik heb een zoekende, nuchtere houding.'