Rutte en Wilders kunnen elkaar nog amper verrassen in debat met ritueel karakter
© ANP

Rutte en Wilders kunnen elkaar nog amper verrassen in debat met ritueel karakter

Politiek geïnteresseerd Nederland leefde ernaartoe, maar het 'debat op rechts' tussen VVD-lijsttrekker Mark Rutte en PVV-leider Geert Wilders verliep grotendeels langs bekende lijnen.

Factchecks

Rutte en Wilders wierpen elkaar het nodige voor de voeten tijdens het EenVandaag-debat. De Volkskrant deed hard z'n best om al die beweringen live te controleren en te voorzien van duiding.

Rutte herhaalde het nog maar eens: 'Met zo'n partij zal ik niet samenwerken, ook niet als gedoogpartner. Nu niet, nooit niet.' En Wilders: 'Jaag die man weg en zet 15 maart mij in het Torentje.' Een slotakkoord waarmee de kaarten van het debat tussen Mark Rutte en Geert Wilders wel waren geschud. Hier stonden twee mannen die elkaars zwakke plekken met grote vanzelfsprekendheid opzoeken en de ander amper nog kunnen verrassen.

Het door EenVandaag georganiseerde 'debat op rechts' had een sterk ritueel karakter. Vanuit het perspectief van de premier: Rutte de bestuurder die graag verantwoordelijkheid neemt, versus Wilders de wegloper die niet met oplossingen komt en alleen op zijn beloften kan worden aangepakt. Vanuit het perspectief van de PVV-leider: Rutte de leugenaar die wordt gegijzeld door Erdogan en Europa en op zijn daden kan worden afgerekend, versus Wilders de beschermer van Nederlandse waarden tegen de islam. Verwijten over en weer die al veel vaker waren gewisseld.

De spots knipperden bij de opkomst van de matadoren, de aankondiging was als voor een freefight: eindelijk, een dik half uur lang, zou de campagne dan toch even de tweestrijd zijn die beiden zo vurig hadden gewenst. Een tweestrijd die hen en hun partijen boven zichzelf had moeten doen uitstijgen door de andere partijen leeg te eten. Dat is niet gebeurd, en na EenVandaag is de kans er op niet per se groter geworden.

Ik speel een finale, tegen leugenaars en weggevers

Geert Wilders

Wilders vermeed de afgelopen weken systematisch de confrontatie. Alleen als er geen tegenspraak van betekenis te duchten viel - bij WNL, het Jeugdjournaal, Privé of  Story - schoof hij aan. 'De kiezer weet precies wat wij willen en waar wij voor staan', legde hij maandag in De Telegraaf uit. Maar wat de kiezer niet weet, is of wat de PVV wil ook mogelijk is. Dat had in serieuze interviews aan het licht kunnen komen. Daar kwam het niet van omdat hij aan vrijwel alle media 'een gruwelijke hekel' heeft; ze zijn 'bevooroordeeld, elitair, politiek correct en linksig'.

Zodoende was de campagne van Wilders tot dusver samen te vatten als een PVV-tram die nooit zou rijden, een visje in Volendam en een paar handenvol boze tweets. Het moet dit debat voor hem een buitensporig gewicht hebben gegeven. Rutte voerde de druk op door maandagmiddag over de verkiezingen te spreken als 'een kwartfinale om het 'verkeerde populisme' te verslaan - de halve finale zou in mei in Frankrijk gespeeld worden, de finale later dit jaar in Duitsland. Wilders reageerde daar aan het slot van het debat furieus op: 'Ik speel een finale, tegen leugenaars en weggevers. Van ons geld dat naar Brussel en Afrika gaat.'

Houvast

Economie, zorg en integratie/identiteit - dat waren de drie thema's. De economie bood Rutte alle ruimte zich te positioneren als de man onder wiens leiding Nederland een van de best florerende economieën van Europa werd. 'Het land besturen is wel wat anders dan twitteren vanaf de bank', hield hij Wilders voor, wat  een open doekje opleverde. Op de economische meewind ketste de furie van Wilders af.

Die had meer houvast toen het over zorg ging. 'Het niveau van de zorg is een beschaving onwaardig', oordeelde Wilders. De VVD is op dat onderwerp kwetsbaar door in verkiezingstijd 2 miljard euro extra voor verpleeghuizen te beloven. 'Om te huilen', was het verwijt van Wilders. 'U gebruikt ouderen als campagnemateriaal.' Ook dit onderwerp trok Wilders richting asielbeleid: 'Er zijn wel 130 duizend asielzoekers die hier gratis zorg krijgen, gratis tandarts, gratis brillen.'

Rutte heeft zich helemaal volgens plan als de grote anti-populist kunnen presenteren

In de diplomatieke rel met Turkije komen veel thema's samen die Wilders na aan het hart liggen: islam, baas in eigen land, veiligheid, dubbele nationaliteiten. Was hij het niet geweest die met een demonstratie bij de Turkse ambassade de situatie op scherp had gezet? En laat nu net op dit dossier de regering hem de wapens uit handen hebben geslagen. De resolute houding die Rutte, Aboutaleb c.s. dit weekeinde etaleerden en de eensgezinde steun van vrijwel alle partijen beperkte Wilders' manoeuvreerruimte. Juist Wilders' onverzoenlijkheid maakte het Rutte mogelijk zich vlak voor de verkiezingen als sterke man neer te zetten. Een onverwacht geschenk.

Besturen is problemen oplossen, hield Rutte zijn opponent dus nog maar eens voor: 'Uw grenzen dicht, dat is een nepoplossing.' Toen Wilders ook nog moest toegeven dat zijn Koranverbod in de praktijk niet zou worden uitgevoerd, kon Rutte tevreden grijnzen: rustig gebleven, weinig handreikingen naar minderheden of vluchtelingen gedaan en de ander neergezet als man zonder alternatieven. Dat alles in de wetenschap dat voor Wilders alleen nog het slotdebat resteert. Hij heeft zich, door de afwezigheid van andere lijsttrekkers, helemaal volgens plan als de grote anti-populist kunnen presenteren.


'Buma begrijpt het beter dan Rutte'

Marco Scheeringa (46), Wolvega
Zweefde: tussen PVV en VVD
Nu: misschien CDA

'Met die coup van de zomer dacht ik al: wat eng. En nu kijk ik met grote ergernis naar de rellen en het gezwaai met Turkse vlaggen in ons eigen land. Ook de uitspraken van Erdogan over Nederland als nazi-overblijfsel vond ik echt niet kunnen. Wat me sowieso stoort aan bepaalde Turkse en ook Marokkaanse Nederlanders is dat ze in onze samenleving zo dominant aanwezig zijn. Het is: wij wij wij. Maar Rutte heeft goed gehandeld en duidelijk laten zien dat híj in Nederland bepaalt wat er gebeurt.

'Sterk dat hij die Turkse minister geweigerd heeft. Al moet ik eerlijk zeggen dat ik Buma, die het associatieverdrag met Turkije wil opzeggen, nog iets beter vind. Hij snapt beter dat je geen afspraken kunt maken met mensen met wie je geen afspraken kunt maken. Turken zijn gewoon heel anders dan Nederlanders.'

'Snapt Rutte de Turken wel?'

Saskia van der Jagt (56), Utrecht
Zweefde: tussen alle partijen aan de linkerkant
Nu: tussen VVD en Partij voor de Dieren

'De reactie van Rutte vond ik een absolute turn off. Heel zwak. Het werd pijnlijk duidelijk dat wij een groot aantal Turkse Nederlanders nooit het gevoel hebben gegeven dat ze erbij horen. Rutte is geen domme man, maar hij zou best wat meer begrip kunnen tonen voor de sentimenten die leven in de Turkse gemeenschap.

'Snapt hij wel hoe die mensen hier gekomen zijn? Wat ze voor ons hebben gedaan? Zij hebben hier als gastarbeiders keihard gewerkt en onze toiletten schoongemaakt omdat wij dat zelf niet wilden doen. Die mensen zijn gewoon Nederlanders en ondertussen trots op hun Turkse komaf. Laten we hen koesteren. Het is onvergefelijk dat die Turkse minister werd tegengehouden. Ik zweef nu echt van de VVD af.'

'Nederlandse politici hypocriet'

Ceyda Dilek (18), Amsterdam
Zweefde: tussen Denk en PvdA
Nu: tussen Denk en GroenLinks

'Samen met mijn moeder keek ik dit weekend naar het Turkse nieuws. We schrokken echt toen het opeens over Nederland ging. Zo pijnlijk om te zien dat Cavosuglu niet mocht landen. Maar het werd nog erger toen ik hoorde hoe slecht minister Kaya was behandeld. Ze mocht haar eigen consulaat niet binnen! Ik vond het ongehoord en heb zondag meegedaan aan een Turkse demonstratie in Amsterdam.

'Ik vind het hypocriet van Nederlandse politici, die zelf ook gewoon campagne zouden voeren in het buitenland als dat nodig was. Los daarvan: Kaya kwam hier vooral om Turken te informeren over het referendum. En ik met mijn twee nationaliteiten heb gewoon recht op dat soort informatie. Ik ben naast Nederlandse ook een Turkse burger en wil me kunnen voorbereiden als ik misschien straks bij dat Turkse referendum ga stemmen.'

'Dit was voor mij de druppel'

Ine Kreuk (65), Rotterdam
Zweefde: tussen PVV, VVD en 50Plus
Nu: tussen PVV en VVD

'Ik zou zaterdagavond eters krijgen, maar die kwamen er mooi niet door hier in Rotterdam. Alles was afgesloten. Vervolgens belde mijn zoon, die naast het Turks consulaat woont. Paarden op straat, waterkanonnen en urenlang het getoeter van auto's. Stonden daar honderd boze Turken. Echt om angstig van te worden.

'Nou, dit was voor mij de druppel. Rutte reageerde natuurlijk heel goed, maar hij had al veel eerder maatregelen moeten treffen. Wilders heeft gelijk gekregen. Wij zijn zo gastvrij voor die Turken hier geweest en wat krijgen we ervoor terug? Stank voor dank. Laat ze naar Turkije gaan, daar kunnen ze Erdogan steunen.

'Het debat gister tussen Rutte en Wilders was erg spannend, maar ik neig nu toch echt meer naar Wilders. Hij steekt zo z'n nek voor ons uit. Rutte doet dat alleen in verkiezingstijd.'

Iris Koppe