Het overleg in het Catshuis.
Het overleg in het Catshuis. © ANP

Overleg tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks klapt opnieuw: 'Dit is niet mogelijk'

Op de 89ste dag na de verkiezingen is de tweede poging om tot een regeringscoalitie te komen van VVD, CDA, D66 en GroenLinks mislukt. Na uren praten in het Catshuis gingen de onderhandelaars van de vier partijen rond half negen vanavond uit elkaar.

Zij probeerden het in de afgelopen tien dagen alsnog eens te worden over het immigratiebeleid, nadat hun eerste formatiepoging daarop klapte.
Ingewijden bevestigen dat het overleg vandaag opnieuw op dit punt is vastgelopen.

'Deze meerderheidscombinatie is niet mogelijk', zei informateur Herman Tjeenk Willink in een eerste verklaring. 

De afgelopen week is hard gezocht naar een compromis op het thema migratie, maar de principiële kloof bleek andermaal te groot. De informateur toonde zich op een persconferentie maandagavond buitengewoon teleurgesteld. Hij had over het immigratievoorstel een 'eindvoorstel' gemaakt 'met daarin het maximaal mogelijke aan garanties voor afspraken tussen de  EU en Noord-Afrikaanse landen.'

'De fractievoorzitter van GroenLinks kon dit voorstel helaas niet delen', aldus Tjeenk Willink. 'Daarop hebben VVD, CDA en D66 met tegenzin vastgesteld dat er geen ruimte meer bestond voor de gezamenlijke aanpak van andere belangrijke vraagstukken. Ik betreur dit omdat een meerderheidskabinet nodig is voor het oplossen van de grote vraagstukken. Op klimaat, sociale scheidslijnen en internationale ontwikkelingen hadden grote stappen kunnen worden gezet. Uiteindelijk gaat het dáárom. Ik betreur het daarom buitengewoon dat deze combinatie er niet in zit.

Voor GroenLinks betekent dit dat regeringsdeelname ver achter de horizon verdwijnt. CDA en D66 blijven een hoofdrol spelen, zolang het initiatief althans ligt bij VVD-leider Rutte. Als hij premier wil worden van zijn derde kabinet, kan hij getalsmatig niet om Buma en Pechtold heen.

Tjeenk Willink heeft inmiddels al wel koning Willem-Alexander op de hoogte gebracht van de ontstane situatie. Hij begon twee weken geleden aan zijn klus als informateur met de opdracht om een coalitie aan tafel te brengen die kan rekenen op de steun van een meerderheid in de Eerste en de Tweede Kamer.

Migratie

Formeel is hij nog steeds in de fase van het 'onderzoeken van de mogelijkheden', hoewel alle aandacht de afgelopen week gericht was op het GroenLinks van Jesse Klaver. Nu deze optie definitief van tafel is, moet Tjeenk Willink op zoek naar een andere partner met voldoende zetels (ChristenUnie, PvdA of SP) of gaan mikken op een minderheidskabinet.

De vierde optie, een centrumlinks kabinet zonder de VVD, onder leiding van CDA-leider Buma, wordt door Buma zelf nog steeds afgewezen.

Eerder op de dag beklemtoonden woordvoerders van de betrokken partijen dat hun gesprekken nog steeds draaiden om het thema migratie. De verschillen tussen GroenLinks enerzijds en VVD/CDA anderzijds zijn groot op dat terrein.

GroenLinks houdt vast aan gastvrij asielbeleid en vindt dat Europa altijd onderdak moet blijven bieden aan mensen die vluchten voor oorlog en geweld. VVD en CDA voerden campagne met de wens om de immigratie naar Europa drastisch te beperken en vinden dat dat nu ook tot uiting moet komen in het regeerakkoord. Zij willen deals sluiten met de Noord-Afrikaanse landen over opvang in de regio. Vluchtelingen die op de bonnefooi de oversteek naar Europa wagen, zouden dan moeten worden teruggestuurd.

Reacties

Vanuit het deel van de Kamer dat vooralsnog buitenspel staat in de formatie, wordt enthousiast op de ontwikkelingen gereageerd. 'Geweldig nieuws! Géén GroenLinks. Hoogste tijd nu voor onderhandelingen mét de PVV', aldus PVV-leider Wilders via Twitter. 50Plus-voorman Krol vindt dat hij nu aan de beurt is om de plek van Jesse Klaver aan tafel in te nemen.

Zijn partij heeft net te weinig zetels om het 'motorblok' aan een meerderheid te helpen, maar dat is in zijn ogen geen probleem: 'Tijd voor een onderzoek naar een evenwichtkabinet steunend op 75 zetels. Geen minderheid, geen meerderheid.'

Ondanks zijn teleurstelling beklemtoont Tjeenk Willink dat hij niet moedeloos is geworden van de politieke patstelling. 'Zo nu en dan heb ik gedacht: het zou wel leuk zijn om resultaat van je werk te zien. Maar het is niet zo dat ik nu in een depressie verval. Ik denk dat deze combinatie had gekund. Dan kun je gaan zeuren en zaniken, maar dat heeft geen zin.'

Tjeenk Willink wilde maandagavond nog niet zeggen welke combinatie hij nu gaat onderzoeken. Daar wil hij in elk geval nog een nacht over slapen. 'Ik denk nog steeds dat een meerderheidskabinet nodig is. Dat zeggen ook alle fractievoorzitters. Het zou een schande zijn om ons erbij neer te leggen dat het niet lukt nu één variant onderzocht is. Dan bent u bij mij aan het verkeerde adres.'  

Hij suggereerde dat wat hem betreft alle opties weer open staan nu. Bijvoorbeeld die van de ChristenUnie. Twee weken geleden gooide CU-voorman Segers de deur dicht omdat hij zich na een gesprek met D66-leider Pechtold niet welkom voelde. Tjeenk Willink: 'De combinatie met de ChristenUnie werd niet zinvol geacht. Of dat definitief is zal ik nu moeten bekijken. Dat geldt ook voor de blokkade van de VVD door de SP. En voor de weigering van de PvdA.'

Meer over de formatie

Dagkoersen 12 juni: DE FORMATIE - DAG 89. Migratie, migratie, migratie.

Commentaar:
Formatiepartijen moeten overeenkomsten in plaats van verschillen zoeken.

Sheila Sitalsing: Inhoudelijke kloven tussen partijen zijn verontrustend diep (+).

Al 45 jaar verkeert routinier Tjeenk Willink aan de binnenkant van de Nederlandse politiek. Wat kan hij bieden in de formatie? (+)

Wat moet de informateur doen om een kabinet te vormen? Drie tips van drie deskundigen (+).