Mark Rutte
Mark Rutte © ANP

Iedereen heeft belang bij een lange weg naar Rutte III

Enthousiast zijn de hoofdrolspelers nog niet

VVD, CDA, D66 en GroenLinks beginnen volgende week met onderhandelingen over de vorming van een nieuw kabinet. Les één van het nieuwe handboek formeren: Doe het niet zoals in 2012.

In niets lijkt de formatie van 2017 op de formatie van 2012. Sturm und Drang is vervangen door loomheid, rotsvast onderling vertrouwen maakt plaats voor rituele dansen, een vrij weekend gaat boven koortsachtig achterkamertjesoverleg.

Premier Mark Rutte sprak gisteren kort de VVD-fractie toe over de vorderingen tot dusver. Daar had hij weinig tijd voor nodig. Ergens volgende week woensdag beginnen zoals verwacht de onderhandelingen met CDA, D66 en GroenLinks - de drie winnaars van de verkiezingen. Rutte neemt Halbe Zijlstra mee als secondant. Edith Schippers wordt waarschijnlijk informateur en mogelijk komt er nog een tweede informateur bij. Dat moet de komende dagen nog blijken.

De onderhandelingsteams staan inmiddels wel vast. Alexander Pechtold neemt financieel specialist Wouter Koolmees mee, Klaver kiest zijn nummer twee Kathalijne Buitenweg als secondant en Buma krijgt gezelschap van Pieter Heerma, woordvoerder Sociale Zaken en ex-spindoctor.

Tijdsdruk

Verder neemt iedereen de tijd. En waarom niet? Als er één ingrediënt ontbreekt bij deze formatie dan is het tijdsdruk. Het Centraal Planbureau komt vandaag met nieuwe economische ramingen. Die zullen wéér beter zijn dan verwacht. Nederland stevent af op een indrukwekkend  begrotingsoverschot, zeker nu er geen missionair kabinet is dat extra geld kan uitgeven. Iedere dag langer formeren is een zegen voor de schatkist.

Dat is te merken. Nu zijn er twee weken nodig om te beginnen met onderhandelen, in 2012 stonden twaalf dagen na de verkiezingen de hoofdlijnen van het regeerakkoord en de verdeling van de ministersposten al op papier. Het bijpraten van de eigen fracties, laat staan de kiezers, schoot er even bij in onder druk van de Grote Recessie.

Nu is les 1 van het ongeschreven handboek formeren: Doe het niet zoals in 2012. De CDA-fractie is inmiddels al vier keer bijgepraat door Sybrand Buma over de niet al te enerverende gebeurtenissen tijdens de verkenning. Daar wil hij stug mee doorgaan. Iedereen moet 'meegenomen' worden. Ook D66 gaat de fractiespecialisten overal bij betrekken.

Achterban

GroenLinks-leider Jesse Klaver heeft al een app-je gestuurd naar zijn achterban om uit te leggen waarom hij toch een poging waagt aan de formatietafel. 'We zijn het aan onze kiezers en aan onze idealen verplicht om dit te onderzoeken.' Ook andere partijen willen via Facebook en andere kanalen de eigen achterban blijven bijpraten. 

Haagse schimmenspelen lijken desondanks onvermijdelijk. Anders dan in 2012 zijn er nu meer opties. Als het met GroenLinks niet lukt als vierde coalitiepartner, kan het met de ChristenUnie. En als het onverhoopt niet met de ChristenUnie lukt, kan de blik zelfs weer naar de PvdA gaan, al lijkt niemand daar echt in te geloven.

De lome eerste stappen beloven in elk geval een lange formatie. De Tweede Kamer debatteert dinsdag over de uitslag van de verkiezingen, daarna volgt de eerste onderhandelingsronde met VVD, CDA, D66 en GroenLinks. Enthousiast zijn de hoofdrolspelers nog niet, bleek gisteren na afloop van een eerste verkennend gesprek samen. 'We zijn bereid om met deze partijen verder te praten, maar tegelijkertijd hebben we uitgesproken dat de onderlinge verschillen fors zijn', zei Rutte zuinigjes. De voorspelling van Klaver: 'Ik denk dat het heel moeilijk gaat worden.'

Wordt dit vooral een rituele dans? Ook het antwoord op die vraag laat nog wel even op zich wachten.

Meer over de formatie

GroenLinks of ChristenUnie?
Het beoogde 'motorblok' van Rutte III moet beslissen of onderhandelen met GroenLinks zin heeft. De formatie van een kabinet-Rutte III dreigt nu vooral uit te lopen op een wedstrijdje armdrukken tussen Pechtold aan de ene kant en Mark Rutte en Sybrand Buma aan de andere kant.

Formatiewensen
Maandag spraken de 13 gekozen partijen in een marathonsessie met verkenner Schippers. Van middenkabinet tot 'christelijk progressief', alle formatiewensen op een rij.

Drie varianten
Welke kant gaat het derde kabinet van Mark Rutte op? Dit zijn de mogelijkheden voor Rutte III.

Wat doet een demissionair kabinet?
Rutte als Kamerlid die premier Rutte aan de tand voelt? Het kan in demissionair kabinet. Zolang de formatie duurt controleren de bewindslieden van het demissionaire kabinet Rutte II zichzelf.