Een poster van Geenpeil rolt uit de printer in een drukkerij in Nieuwegein.
Een poster van Geenpeil rolt uit de printer in een drukkerij in Nieuwegein. © ANP

Nee-kamp referendum Oekraïne op riante voorsprong

Verwachte opkomst in de buurt van kritische grens

Nederland stevent af op een afwijzing van het associatieverdrag met Oekraïne. Op een maand van het referendum staat het nee-kamp op een riante en groeiende voorsprong ten opzichte van het ja-kamp: 57 tegenover 43 procent.

Dat blijkt uit een deze maand gehouden representatieve peiling van onderzoeksbureau I&O Research in samenwerking met de Volkskrant onder ruim 2.500 Nederlanders.

Opvallend is dat de motieven van beide kampen zich steeds duidelijker aftekenen. Bij de tegenstanders verbreidt zich vooral de overtuiging dat het akkoord met Oekraïne het voorportaal is voor lidmaatschap en dat dat niet deugt, omdat Oekraïne een corrupt land is.

'Dat duidt erop dat het alleen maar moeilijker wordt mensen nog tot een andere overtuiging te bewegen', zegt I&O-onderzoeker Peter Kanne.

Liefst 73 procent van de nee-stemmers meent dat een EU-lidmaatschap van Oekraïne eraan komt, ook al staat dit niet in het verdrag. Dat Europese regeringen, waaronder die van Nederland, bezweren dat dit niet het geval is, maakt geen indruk, zelfs niet op 34 procent van de voorstemmers.

Ook de stelling van het ja-kamp dat door het verdrag juist de corruptie in Oekraïne beter kan worden bestreden, wordt door een breed front niet geloofd: maar 40 procent van de voorstanders en slechts 5 procent van de tegenstanders geloven daarin.

In de voorbije maand is het aantal kiezers dat het nog niet weet gedaald tot 23 procent, maar daar heeft het ja-kamp niet van weten te profiteren. 'De gedachte die in het ja-kamp leefde, was dat het wel goed zou komen wanneer het verdrag maar goed wordt uitgelegd. Dat klopt niet', stelt Kanne. De niet meer zwevende kiezers verdelen zich gelijkelijk over het ja-kamp en het nee-kamp.

Bangmakerij

Het aantal kiezers dat het nog niet weet is gedaald tot 23 procent

Met bangmakerij gaat het ja-kamp het in de komende maand niet redden, zo leert de enquête. Voor- en tegenstanders geloven niet in 'een Europese crisis' als gevolg van een afwijzing door Nederland van het verdrag. Dat die tot een overwinning voor Poetin leidt, gelooft in het nee-kamp ook maar een op de vier kiezers, maar overtuigt wel 58 procent van de voorstanders. Die zijn vooral overtuigd geraakt door de economische voordelen van handel, vooral voor Oekraïne zelf. De helft van het ja-kamp gelooft ook dat de democratie in Oekraïne erdoor wordt geholpen. Maar voorstanders laten zich ook in hoge mate leiden door hun positieve gevoel over de EU als zodanig.

Gemeten naar politieke voorkeur volgen de kiezers van PVV en SP, die allebei tegen het verdrag zijn, trouw de keuze van hun partij. Maar bij de VVD, waarvan de partijtop voorstander is van het verdrag, ligt dat veel minder duidelijk - een groot deel van de achterban deelt de scepsis over het verdrag.

Een ander probleem voor de voorstanders is de neiging om in het geheel niet te gaan stemmen. Dat splijt het ja-kamp in mensen die wel de moeite nemen te gaan stemmen en de thuisblijvers. Dat maakt het voor het nee-kamp eenvoudiger.

Opkomst

De opkomst kan nog wel een probleem blijken. Die moet ten minste 30 procent bedragen, wil de regering het referendum bij haar afwegingen betrekken. De 'opkomstintentie' (het aantal mensen dat zegt 'zeker' te gaan stemmen) is inmiddels opgeklommen tot 37 procent. 'Maar de praktijk leert dat de feitelijke opkomst altijd lager is dan wat mensen zeggen', zegt Kanne.

Dat houdt overigens geen verband met het gedrag van PVV-stemmers, zoals nog weleens wordt verondersteld: 'Het is niet meer zo dat zij veel minder opkomen dan dat ze zeggen dat ze opkomen', aldus Kanne. Met nog enkele weken van debatten in het vooruitzicht gaat de onderzoeker ervan uit dat de grens van 30 procent uiteindelijk wel kan worden gehaald. Dus die ontsnappingsroute lijkt voor het ja-kamp afgesloten.

Ik weet al wat ik tijdens het Oekraïne-referendum ga stemmen

  • 74% (5654)

    Eens

  • 26% (1986)

    Oneens

7640 stemmen