Premier Rutte en vicepremier Asscher tijdens de jaarlijkse heidag van het kabinet in augustus van dit jaar.
Premier Rutte en vicepremier Asscher tijdens de jaarlijkse heidag van het kabinet in augustus van dit jaar. © ANP

Meerderheid kiezers wil kern van beleid kabinetten-Rutte terugdraaien

Analyse: Het kabinet-Rutte II gewogen

Het kabinet Rutte II regeert tegen de trend in. Een meerderheid van de Nederlanders wil af van de marktwerking in zorg en onderwijs en de AOW-leeftijd terug naar 65 jaar. Dit blijkt uit opinieonderzoek van I&O Research.

Na zes jaar in het Torentje regeert minister-president Rutte in toenemende mate tegen de maatschappelijke trend in. Voor een aantal speerpunten van zijn eerste twee kabinetten brokkelt de steun van de kiezers af. De verhoging van de AOW-leeftijd, de marktwerking in de zorg en het onderwijs en de terugtredende overheid: draai het maar weer terug, zegt een ruime meerderheid van de Nederlanders.

Dat geldt ook voor bezuinigingen op de gezondheidszorg, ontwikkelingssamenwerking en kunst en cultuur. Dit blijkt uit opinieonderzoek van I&O Research. Het onderzoeksbureau heeft aan de vooravond van de laatste Prinsjesdag van Ruttes tweede kabinet de stemming in het land tussen 2010 en 2016 vergeleken.

Het hele rapport

Lees het hele rapport op de site van I&O Research.

In het najaar van 2010 vormde Rutte met het CDA zijn eerste kabinet, met gedoogsteun van de PVV. In 2012 ruilde Rutte CDA en PVV in voor de PvdA onder leiding van Diederik Samsom. Dinsdag presenteert Rutte II zijn laatste begroting.

Pikant resultaat: voor een aantal speerpunten van de beide kabinetten-Rutte is intussen veel minder steun dan in 2010. In 2010 wilde 37 procent van de Nederlanders de AOW-leeftijd op 65 houden. Nu die leeftijd is verhoogd tot 67, wil 60 procent van de kiezers terug naar 65. Ook de marktwerking in publieke sectoren als de zorg - een VVD-paradepaard bij uitstek - stuit op groeiende weerstand. Fors minder kiezers dan in 2010 willen eigen risico's in de zorg of concurrentie tussen ziekenhuizen en onderwijsinstellingen.

Kiezers zijn linkser

I&O-onderzoeker Peter Kanne zag in 2010 en nu een overwegend links electoraat. Althans als het gaat om alles wat met geld te maken heeft. Sociaal-cultureel ontwaart Kanne vooral conservatisme. 'Kiezers lijken zes jaar later sociaal-economisch nog iets linkser en iets minder conservatief.'

Alles bijeengenomen is het kiezersoordeel over de laatste zes jaar negatief. Daar openbaart zich een kloof tussen de bestuurlijke overtuiging die het Binnenhof domineert en de stemming in het land. Den Haag ziet de verhoging van de AOW-leeftijd als onontbeerlijk om de door de crisis gehavende overheidsfinanciën erbovenop te krijgen, maar de kiezer heeft steeds minder boodschap aan kille economische rekensommen.

Wat de kiezer wil, past in het SP-straatje: bezuinigingen in thuis-, ouderen- en jeugdzorg terugdraaien

Kanne wijst op de hervormingen die Rutte II doorvoerde in de gezondheidszorg. 'Zorg is voor Nederlanders het belangrijkste onderwerp als ze in het stemhokje staan.' De SP lijkt hier een sterke troef in handen te hebben. Hun zorgstandpunt is de belangrijkste reden waarom mensen op de SP stemmen. En wat de kiezer wil, past in het SP-straatje: bezuinigingen in thuis-, ouderen- en jeugdzorg terugdraaien, het eigen risico in de zorg afschaffen, minder concurrentie tussen ziekenhuizen en de ziektekostenpremie inkomensafhankelijk maken.

Het zijn allemaal voorstellen die haaks staan op het beleid van premier Rutte en op de standpunten van 'zijn' VVD.

Ook over andere onderwerpen loopt de mening van de kiezer en die van de VVD uiteen. De Nederlandse kiezer wil de belasting flink verhogen voor inkomens vanaf 150 duizend euro - een gruwel in liberale kring.

Tekst loopt door onder graphic.

Net als rekeningrijden, wat meer dan de helft van de kiezers prefereert. Nog maar een kwart van de kiezers wil het VVD-recept om de files op te lossen: meer asfalt. Er is tegelijk opmerkelijk veel steun (60 procent) voor het PvdA-GroenLinks-initiatief om in 2050 volledig op hernieuwbare energiebronnen als zon en wind te zijn overgeschakeld.

De kiezer wijst niet al het beleid van Rutte I en II categorisch af, stelt I&O Research vast. De bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking en cultuur bijvoorbeeld vond een overgrote meerderheid in 2010 nog prima. Nu daarop is gekort, willen in 2016 veel minder mensen die bezuinigingen doorzetten.

Milder

Het lijkt erop dat Nederlanders in zes jaar Rutte wat milder zijn geworden. In 2010 wilden vier van de vijf Nederlanders hogere gevangenisstraffen, nu nog drie van de vijf. Minder mensen willen laaggeschoolde migranten nog weigeren. De steun voor deelname aan militaire vredesmissies is de afgelopen zes jaar flink toegenomen.

En in 2010 was 61 procent het met de stelling eens dat ouderen die vinden dat hun leven voltooid is, met professionele hulp een eind aan hun leven mogen maken. Nu is dat 70 procent.

Rutte krijg het cijfer 5,8 van de kiezers

Iets minder mensen zijn voor een verbod op het dragen van hoofddoekjes door overheidsdienaren. Het sluiten van moskeeën - waarmee de PVV campagne voert - kan nauwelijks op instemming rekenen. Driekwart vindt dan weer wel dat moslims en andere etnische minderheden zich 'volledig moeten aanpassen aan de Nederlandse manier van leven'.

Premier Rutte laat nimmer na te pleiten voor een kleinere overheid die zich niet met van alles moet bemoeien. Daar denkt de kiezer iets anders over. Tweederde wil dat de overheid ervoor zorgt dat burgers met respect en fatsoen met elkaar omgaan. Een even grote groep wil dat die overheid ook de verhogingen van de huren vaststelt.

En Rutte zelf? Die krijgt met een 5,8 een voor politici niet eens heel slecht cijfer van de kiezers. Hij moet op het Binnenhof wel partijgenote Edith Schippers (5,9), Gert-Jan Segers (CU, 6,0), Lodewijk Asscher (PvdA, 6,0) en Jesse Klaver (GroenLinks, 6,0) in waardering voor laten gaan. Geert Wilders krijgt van alle kiezers een 3,7, hij is daarmee de impopulairste fractieleider. Zijn achterban ziet hem echter wel zitten en geeft hem een 8,3.

PvdA-burgemeester van Rotterdam, Ahmed Aboutaleb, laat qua waardering alle landelijke kopstukken ver achter zich. Hij scoort een 7,1. PvdA-leider Diederik Samsom krijgt een 4,9. Hij is met een 7,1 bovendien de slechtst scorende politicus onder de eigen achterban.

Waarom stemt iemand op een partij?

Oppositiepartijen SP en CDA zijn prima voorgesorteerd voor de komende verkiezingen in maart 2017. De redenen waarom Nederlanders op die partijen stemmen, zijn meteen ook de belangrijkste onderwerpen voor alle kiezers. Dat blijkt uit kiezersonderzoek van I&O Research.

Gezondheidszorg is het onderwerp waarvoor bijna de helft van de kiezers naar het stemhokje gaat. Gevolgd door het wat ongrijpbare 'normen en waarden' - het thema voor CDA-stemmers. Onderwijs is het onderwerp waarmee D66 meer kiezers aan zich weet te binden dan andere partijen. Bij de PvdA zijn dat 'sociale voorzieningen', bij de VVD economie, bij de PVV immigratie en asielproblematiek en bij GroenLinks duurzaamheid en milieu.

Bij het minst belangrijke onderwerp om op een partij te stemmen, zijn ook duidelijke verschillen. 'Religieuze zaken' vinden CDA'ers en PVV'ers belangrijk, PvdA, D66 en GroenLinks totaal niet. Dat trio is dan weer geporteerd van 'kunst/cultuur', wat VVD, PVV en SP dan weer niet kan boeien. Natuur motiveert de GroenLinks-stemmer zeer, maar de PVV-kiezer totaal niet.