Koraalspecht is het ergst, zeggen zelfs Colombiaanse gevangenen

'De omstandigheden zijn er barbaars', zegt advocaat A. Sulvaran na een reeks gewelddadige incidenten in de gevangenis Koraalspecht op Curaçao....

Van onze verslaggever

Rob Gollin

AMSTERDAM

De soul train was tot voor kort een gevreesde sanctie in gevangenis Koraalspecht op Curaçao. Bewakers met wapenstok stelden zich op aan weerszijden van de gang, waarna gedetineerden te horen kregen dat ze langs de rijen moesten rennen. Dan was het raken wat je raken kon.

Nadat de landsrecherche op de Nederlandse Antillen eind vorig jaar een onderzoek naar de strafmaatregel was begonnen, heeft de soul train Koraalspecht niet meer aangedaan. Maar binnen de muren van het overvolle en wrakke complex, gelegen op een kale heuvel ten oosten van Willemstad, kleuren angst, geweld en intimidatie nog altijd het klimaat.

De Antilliaanse regering vindt kennelijk dat de situatie onbeheersbaar is geworden. Nederland krijgt binnenkort het verzoek bewaarders uit te lenen. De vraag om hulp volgt na een oproer in de gevangenis eerder deze maand, waarbij een gevangene in zijn been is geschoten. De directie wilde fouillering en controle verscherpen na de ontdekking van twee vuurwapens op de afdeling voor langgestraften.

De schietpartij was een incident in een reeks. Begin deze maand kwam aan het licht dat gedetineerden bezig waren een vluchttunnel te graven. Op 30 december vorig jaar liep een personeelsfeestje uit de hand, toen bewakers onder invloed van alcohol gevangenen opdroegen op de grond te gaan liggen, waarna ze willekeurig de wapenstok hanteerden.

De loeiende spanning is vooral het gevolg van de 'barbaarse omstandigheden' in de instelling, meent de Antilliaanse advocaat A. Sulvaran. Hij heeft mishandelde gedetineerden als cliënt. 'Met zijn twintigen op een cel voor drie man, geen stromend water, ratten, muggen; kunt u zich voorstellen dat zoiets in het koninkrijk mogelijk is?' Het zijn niet alleen confrontaties tussen gedetineerden en bewaarders. Ook tussen gevangenen onderling gaat het geregeld mis. Een onderzoekscommissie, die werd ingesteld na heftige rellen in augustus vorig jaar, meldde dat ze elkaar naar het leven staan voor geld of drugs. Ook verkrachtingen komen voor. 'Er heerst de cultuur van de jungle, of van de maffia.' Sulvaran: 'Het wachten is op de eerste dode.'

Het bezit van pistolen is uitzonderlijk, maar dat gedetineerden zich op een andere manier bewapenen, baart nog maar weinig opzien. De commissie stuitte op tientallen vlijmscherpe pinnen, vervaardigd van uit beton losgewrikt ijzer, en slingers van doeken met steenbrokken die uit poreuze muren zijn getrokken.

Nederlandse parlementariërs, op werkbezoek op de Antillen, kregen kort na de ongeregeldheden de gelegenheid het complex van binnen te bekijken. Het Tweede-Kamerlid H. Fermina van D66, zelf van Antilliaanse afkomst, bekent 'droevig' te zijn geworden. Afgezien van de volle cellen en smerige sanitaire voorzieningen ('ik zou het er geen vijf minuten uithouden'), trof hem vooral de volstrekte doelloosheid. 'Iedereen hing daar maar zo'n beetje rond. Er is gewoon niks voor ze.'

Fermina vraagt begrip voor de bewaarders. Het schort aan opleiding en begeleiding. Dreigementen van gedetineerden moeten ze serieus nemen. 'Het zijn niet de kleinste jongens die er zitten. Curaçao is een klein eiland. Je komt elkaar wel weer tegen. Dat je in pogingen de zaak onder controle te houden soms te ver gaat, is wel voor te stellen.'

De zorg over Koraalspecht wordt op Curaçao niet door iedereen gedeeld. Criminelen verdienen niet beter, is een veelgehoorde redenering. Volkshuisvesting en gezondheidszorg zijn urgentere aandachtsgebieden.

Fermina wil er niet aan. 'Je moet toch op zijn minst een menswaardig bestaan kunnen bieden.' Advocaat Sulvaran: 'Lichamelijke en geestelijke integriteit worden niet gegarandeerd. Zuid-Amerikaanse toestanden? Ik verdedig hier Colombianen, Venezolanen. Zij zeggen: Koraalspecht is het ergst.'

Het verzoek om steun van Nederlandse bewaarders zal met 'terughoudendheid' worden bekeken, zegt een woordvoerder van het Kabinet voor Nederlandse en Arubaanse Zaken in Den Haag. 'Het is geen structurele oplossing. Bovendien is het gevangeniswezen de verantwoordelijkheid van de Antilliaanse regering.'

Nederland is in het verleden door internationale organisaties herhaaldelijk aangesproken op schending van de mensenrechten in Koraalspecht.

Onlangs stelde de verantwoordelijke minister Voorhoeve één miljoen gulden beschikbaar voor de bouw van 55 extra cellen en het aantrekken van vier experts op het terrein van resocialisatie, dagbesteding, beveiliging en management. Ook is er voor de langere termijn de toezegging dat Nederland zal meebetalen aan de bouw van een nieuw cellencomplex. Naar verwachting worden de plannen daarvoor in maart bekendgemaakt.

Het Kamerlid Fermina beklemtoont dat een grotere gevangenis niet de oplossing zal zijn. Meer aandacht voor jonge Antillianen die voor het eerst in aanraking met justitie komen, en een goede opvang van vrijgelaten gevangenen zijn net zo hard nodig, aldus het Kamerlid.

Antilliaanse statenleden hebben inmiddels aangedrongen op een parlementaire enquête naar de verloedering in Koraalspecht. Volgens de directie is er al sprake van verbeteringen: er wordt gewerkt aan dagprogramma's.

Vorige week is er een gesprek geweest tussen de directie van de gevangenis, en een aantal gedetineerden. Een belangrijke stap, vindt advocaat Sulvaran. Daar was het lange tijd niet van gekomen in Koraalspecht.