Kok: Fortuyn had beslist gewonnen

Oud-premier Wim Kok (PvdA) is ervan overtuigd dat Pim Fortuyn in 2002 de verkiezingen had gewonnen als hij niet was doodgeschoten. Hij zegt dit in het boek Met Kok over veranderend Nederland....

In het boek blikken de historici Piet de Rooy en Henk te Velde met de oud-premier terug op zijn carrière in de politiek en op de door de PvdA verloren verkiezingscampagne van 2002. Nog niet eerder liet Kok zich zo uitgebreid uit over die periode. Hij maakt duidelijk dat hij nog steeds gist naar de reden waarom de reputatie van zijn tweede paarse kabinet zo snel kon worden afgebroken door Fortuyn. ‘Ik blijf gissen en in verwarring over wat de echte redenen of oorzaken waren dat er plotseling zoveel onvrede boven tafel kwam.’ Hij wijst erop dat een paar maanden voor de verkiezingen burgers nog ‘een redelijk vertrouwen’ hadden in de regering.

‘Achteraf moet ik wel zeggen dat we te lang hebben uitgestraald dat de problemen met minderheden overwegend terug te voeren waren op sociaal-economische en in veel minder mate op sociaal-culturele factoren.’

De aanslagen in New York op 11 september 2001 veroorzaakten een plotselinge omslag in het politieke klimaat, stelt Kok vast. Slechts twee weken daarvoor had hij zijn afscheid aangekondigd en de leiding van de PvdA overgedragen aan Ad Melkert. ‘Als 11 september twee weken eerder was geweest, had ik de aankondiging dat ik wegging waarschijnlijk niet meer gedaan. Niet omdat ik het niet zou hebben aangedurfd de PvdA aan andere handen toe te vertrouwen, maar omdat ik dan niet de verantwoordelijkheid zou hebben durven nemen Nederland zo achter te laten, als het ware in de steek te laten.’

Kok erkent dat zijn opvolger Melkert in de campagne tegen Fortuyn fouten maakte. Met name in het tv-debat waarin de PvdA-leider weigerde Fortuyn te feliciteren met zijn verkiezingsoverwinning in Rotterdam. ‘Zoals Melkert binnenkwam... Daar zijn geen trainingstechnieken voor, maar hij had natuurlijk naar Fortuyn toe moeten gaan en zoiets moeten zeggen als: Ik ben het op een aantal punten totaal met je oneens, maar gefeliciteerd met je overwinning.’

Kok zegt het ‘doodzonde’ te vinden dat Melkert na de moord op Fortuyn de politiek noodgedwongen moest verlaten. ‘Melkert is echt een van de mensen die ik nog steeds het allerhoogste heb zitten, niet alleen qua intelligentie, maar ook qua morele instelling.’

Na de moord op Fortuyn op 6 mei 2002 maakte ook Kok een onvergeeflijke fout, vindt hij zelf. Bij de begrafenis liet hij zich door de achterdeur van de kerk naar binnen brengen. Daarmee wekte hij de indruk dat hij de rouwende menigte wilde ontlopen. ‘Ik meen dat de beveiliging dat zo had georganiseerd. Misschien heb ik toen zelf ook wel gedacht dat het zo maar beter was, om niet te provoceren, maar tegelijkertijd was het zo vernederend. Ik denk wel eens dat ik dan nog liever had gehad dat me iets was aangedaan, al klinkt dat roekeloos.’