Wilders in de Tweede Kamer
Wilders in de Tweede Kamer © ANP

In zoektocht naar loyale fractieleden weeft Wilders web van dubbelfuncties

In zijn zoektocht naar loyale, vertrouwde mensen voor zijn nieuwe Tweede Kamerfractie weeft PVV-leider Geert Wilders een steeds ingewikkelder web van dubbelfuncties. Vrijwel alle 50 PVV'ers op de lijst vertegenwoordigen hun partij al in een fractie. Ze zijn gemeenteraadslid in Almere of Den Haag, Statenlid in de provincie, senator, Europarlementariër of Tweede Kamerlid.

Als het gemiddelde van de huidige peilingen - 35 PVV-zetels - werkelijkheid wordt, moeten straks vijf nieuwe Tweede Kamerleden hun huidige PVV-baan opzeggen en krijgen er dertien een dubbelfunctie.

De PVV heeft geen partijstructuur. Het is een eenmanszaak met her en der geestverwanten in vertegenwoordigende functies. De PVV-fracties in twee gemeenten, twaalf provincies, Europees Parlement en beide Kamers vormen, met alle fractiemedewerkers eromheen, de facto de partijstructuur.

Alles bijeen gaat het om amper honderd namen die sinds het bestaan van de PVV steeds opduiken op kieslijsten. Zo ook op de voor partijleider Wilders belangrijkste lijst, die voor de Tweede Kamerverkiezingen. Die vertoont dan ook veel overeenkomsten met die van 2012. De mannen (veel) en vrouwen (weinig) die Wilders op zijn lijst zet, hebben zich in hun fracties loyaal, gezeglijk en niet al te zichtbaar getoond.

Proces bij Europees Hof

In theorie kunnen aldus PVV-zetels in de Eerste Kamer onbezet blijven

Lees ook:

Het commentaar van Hans Wansink over hoe de PVV organisatorisch net zo dun is als het verkiezingsprogramma.

Niet elk dubbelmandaat is toegestaan. Het lidmaatschap van de Tweede Kamer mag sinds 2003 niet gecombineerd worden met dat van het Europees Parlement. Daarom moet de nummer 3 van Wilders' lijst, Europarlementariër Vicky Maeijer, haar zetel in Brussel opgeven.

In 2005 wilde de SP dit type dubbelmandaat mogelijk maken. Geert Wilders was een van de tegenstemmers. In 2014 maakte de PVV-leider een draai en procedeerde tot het Europese Hof om tegelijk Tweede Kamerlid en lid van het Europees Parlement te mogen zijn. Het Hof achtte hem niet ontvankelijk en later zag Wilders er maar helemaal vanaf.

Ook mag niemand tegelijk in beide Kamers der Staten Generaal zitten. Vrijwel zeker moet de PVV daarom op zoek naar vier nieuwe senatoren voor de 9-koppige senaatsfractie. Vier Eerste Kamerleden staan nu bij de eerste negentien op de Tweede Kamerlijst. De vier nieuwe moeten komen van de PVV-lijst van de Eerste Kamer uit 2015. Dat wordt nog puzzelen voor Wilders, want dat zijn ook weer Staten- of gemeenteraadsleden die nu verkiesbaar zijn voor de Tweede Kamer. In theorie kunnen aldus PVV-zetels in de Eerste Kamer onbezet blijven.

Het is een eenmanszaak met her en der geestverwanten in vertegenwoordigende functies

Toegestane dubbelfuncties

Risico op de lijst

Kan iemand die een ‘risico voor de integriteit van Nederland’ is genoemd de Kamer in? Die vraag dringt zich op nu Geert Wilders Gidi Markuszower op de kandidatenlijst heeft gezet. Markuszower, nu senator voor de PVV, probeert al voor de derde maal in de Tweede Kamer te komen. In 2010 was hij ook PVV-kandidaat. Daarop noemde de AIVD hem een integriteitsrisico. In 2012 informeerde Wilders of de bezwaren nog bestonden. Het antwoord was bevestigend. Toch kwam Markuszower drie jaar later in de Eerste Kamer. Een advies van de AIVD is namelijk vrijblijvend. Mocht Markuszower straks in aanmerking komen voor een ministerschap, dan kan de oude informatie van de AIVD weer naar boven komen.

Staten- of gemeenteraadsleden mogen wel Tweede Kamerlid worden. De PVV-lijst staat er vol mee, maar de huidige Tweede Kamerfractie voert de PVV-lijst aan, op de afgehaakte energiewoordvoerder Reinette Klever na. De voornaamste taak van de nieuwkomers-met-dubbelfuncties is om aanwezig te zijn bij stemmingen in de Tweede Kamer. En om loyaal te blijven zitten. Sinds 2010 stapt één op de vijf PVV-Kamerleden uit de fractie.

Bij geen enkele andere partij in de Tweede Kamer is het dubbelmandaat zo vanzelfsprekend. Andere partijen verbieden dubbelfuncties of raden ze ten zeerste af. Alleen VVD en SP zeggen er niet zoveel moeite mee te hebben, waarbij de jongerenorganisatie van de VVD, de JOVD, dan weer tegen is. Tot circa veertig jaar geleden was het normaal dat Tweede Kamerleden dubbelfuncties hadden. Volgens het Parlementair Documentatie Centrum van de Universiteit Leiden is het Tweede Kamerlidmaatschap pas sinds de jaren zeventig een fulltime baan. Daarvoor combineerden Kamerleden hun werk veelvuldig met dat van burgemeester, wethouder, gedeputeerde of bestuurder van vakbond, landbouw- of omroeporganisatie.

Nu komen zulke dubbelfuncties niet meer voor. De meest prominente houder van een dubbelmandaat van de laatste jaren is VVD'er Klaas Dijkhoff. De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie was tussen 2010 en 2013 tegelijk gemeenteraadslid in Breda en lid van de Tweede Kamer.