Jesse Klaver met informateur Herman Tjeenk Willink.
Jesse Klaver met informateur Herman Tjeenk Willink. © ANP

Immigratie blijft heikel punt, maar Klaver krijgt tweede kans

VVD, CDA, D66 en GroenLinks zetten hun hernieuwde poging door om te komen tot serieuze onderhandelingen over een nieuw kabinet. Na twee gesprekssessies in het Haagse Catshuis, besloten ze ergens in de komende dagen verder te praten. Nog altijd is er geen overeenstemming over het immigratiebeleid, maar de deur staat toch weer open.

Van de Stadhouderskamer naar het Scheveningse strand naar het huis van de informateur en tot slot donderdag naar het Catshuis: de kabinetsformatie is verworden tot een karavaan door de straten van Den Haag. Daadwerkelijke geheimhouding is niet het doel van de vele verhuizingen. De locaties van de gesprekken buiten het Binnenhof worden steeds snel achterhaald door de pers, geholpen door ingewijden. De buitenwereld mag weten dat er wordt gewerkt. En dat het een worsteling is.

Een ongeschreven regel van deze formatie luidt: de Stadhouderskamer is de 'formele' arena, alles daarbuiten is 'informeel' en bestaat officieel niet. Vanuit de statige kamer aan het Binnenhof gooit de woordvoering van de informateur de media sporadisch een boei toe in de vorm van een officiële agenda. Daarbuiten mag het land toekijken door een dikke mist van spin en speculatie.

Achter de schermen wordt wel degelijk onderhandeld

Feit is dat informateur Tjeenk Willink er na een week trekken en duwen donderdag in slaagde GroenLinks-leider Klaver terug aan één tafel te krijgen met Mark Rutte (VVD) en Sybrand Buma (CDA). Rutte zag die combinatie 'absoluut niet herleven', zei hij half mei uitdrukkelijk. Toch zat hij woensdag bij de informateur thuis te praten met Klaver. Donderdag in het Catshuis schoven ook Pechtold en Buma aan. Eerst in een sessie overdag, daarna vanaf 8 uur in een avondsessie.

Bronnen in alle partijen benadrukten dat het nog steeds slechts om 'verkennende gesprekken' gaat, maar achter de schermen wordt wel degelijk onderhandeld. Tussen de twee sessies in werden de formatieteams bijgepraat en werd een-op-een overleg gepleegd. D66-migratiespecialist Sjoerd Sjoerdsma sprak met Klaver in diens fractiekamer. CDA-leider Buma toog naar het Torentje voor een gesprek met Rutte. 'Er kan vanavond groen licht komen, maar het kan ook rood zijn', fluisterden ingewijden. Nee, Tjeenk Willink kon de vlag nog niet uitsteken.

Meer 'Turkijedeals'

Op de tafel in het Catshuis - officieel de ambtswoning van de premier, al woont hij er niet - lag wederom het heikele punt migratie, het breekpunt van de vorige formatiepoging met GroenLinks. Op 15 mei struikelden de onderhandelingen over een compromisvoorstel van VVD en D66 - een stuk dat werd opgesteld door onder anderen Sjoerdsma en VVD'er Klaas Dijkhoff, staatssecretaris van Asiel.

VVD en CDA willen in Europa aansturen op meer 'Turkijedeals': afspraken met landen buiten Europa over het direct terugnemen van migranten, nog voordat mensen aan een slepende asielprocedure zijn begonnen. Een dergelijke deal tussen de EU en Turkije maakte vorig jaar een einde aan de doorkomst van grote groepen migranten van de Turkse kust naar de Griekse eilanden. Op vergelijkbare wijze willen VVD en CDA nu de migratie uit Afrika aanpakken.

Als VVD en CDA met GroenLinks willen regeren, zullen ze mij tegemoet moeten komen, zei Klaver de afgelopen weken

GroenLinks was in de oppositie fel tegen de deal. D66 was kritisch op de uitvoering, maar steunde het Europese besluit. In de Stadhouderskamer bleek de wens van VVD en CDA een 'principiële ondergrens' waar GroenLinks niet doorheen wilde. Wij zijn niet tegen deals, zeggen ze bij GroenLinks, maar als mensen zijn gevlucht voor oorlog moeten ze in Europa altijd asiel kunnen aanvragen.

Als VVD en CDA met GroenLinks willen regeren, zullen ze mij tegemoet moeten komen, zei Klaver de afgelopen weken. Donderdagavond was nog niet duidelijk in hoeverre Rutte en Buma inderdaad bereid zijn te bewegen. Na een kleine twee uur praten werd de avondsessie rond tien uur beëindigd met het voornemen om de situatie ergens in de komende dagen verder te verkennen.