Oud-politici (vlnr) Jan Marijnissen (SP), Wouter Bos (PvdA) en Femke Halsema (GroenLinks) tijdens overleg over linkse samenwerking in 2006.
Oud-politici (vlnr) Jan Marijnissen (SP), Wouter Bos (PvdA) en Femke Halsema (GroenLinks) tijdens overleg over linkse samenwerking in 2006. © ANP

Het werd vaker geopperd: er rust een vloek op de linkse samenwerking

Vijf voorbeelden van hoe het eerder misging

Nu zelfs demissionair PvdA-minister Plasterk pleit voor een samengaan van zijn eigen partij met GroenLinks - met het liefst ook nog met de SP - in één grote linkse beweging, is de knuppel opnieuw in het hoenderhok gegooid. De reacties zijn niet positief. Waarom ligt dit toch zo gevoelig? Vijf voorbeelden van hoe samenwerking op links eerder misging.

Oktober 1995: Fusie van links valt vooral goed bij Bolkestein

Al in 1995 wordt gesproken over een soort fusie van links. Drie PvdA-denkers pleiten dat jaar voor een zeer stevige samenwerking tussen de PvdA, D66 en GroenLinks. Het werd 'niet glorieus' ontvangen, zo valt in dit verslag terug te lezen.

'Intimiderend' vindt Paul Scheffer, een van de opstellers van het neergesabelde manifest. Welwillend reageert wel Marijke Vos, in 1995 Kamerlid van GroenLinks. Zij ziet veel in een debat over een 'herkenbare progressieve politiek', 'misschien niet zo verwonderlijk in een tijd dat GroenLinks niet echt meetelt en de PvdA vrolijk regeert met de VVD'. Om een dam tegen het dan onder Frits Bolkestein succesvolle VVD op te werpen, vragen de auteurs van het manifest om een onderzoek naar een progressieve 'doorbraak'. De programma's van PvdA, D66 en GroenLinks stemmen volgens hen deels overeen, deels vullen ze elkaar aan. Als uitgangspunten bij een gemeenschappelijk 'minimum-programma' voor de volgende verkiezingen kunnen dienen 'sociale rechtvaardigheid, culturele openheid en ecologische duurzaamheid'.

De meest enthousiaste uitspraak voor deze oude gedachte in een nieuwe jas kon vervolgens opgetekend worden uit de mond van de VVD-leider. Bolkestein: 'Een geweldig idee'. 'Zijn superlatief werd wellicht ingegeven door de veronderstelling dat een samensmelting van D66 en PvdA zijn partij vrij spel zal geven op de rechterflank van het politieke spectrum.'

Oktober 2002: 'Neem een voorbeeld aan het CDA'

In dit commentaar schreef de Volkskrant in het najaar van 2002 over waarom voormalige LPF-stemmers na de teloorgang van die partij niet terugkeren bij progressieve partijen. 'Als links nog iets wil redden van haar idealen - democratisering, bescherming van natuur en milieu, solidariteit - is gezamenlijk optrekken geboden', schreef de krant.

Maar bij de PvdA vond een dergelijke oproep toen al geen gehoor. 'In het verleden heeft de PvdA linkse samenwerking alleen bepleit als het met haar zelf slecht ging. Zodra de PvdA weer winst boekte, werden D66 en de PPR aan de kant gezet.' Het commentaar roemt de resultaten van de fusie die eerder leidde tot het CDA: 'Links kan daarvan leren dat een eventuele fusie meer dient te zijn dan een optelsom van de oude partijen. Het is vooral de programmatische vernieuwing van de christen-democratie geweest waarvan Jan Peter Balkenende nu de vruchten plukt.'

Januari 2005: de briefwisseling tussen Wouter (PvdA) en Femke (GroenLinks)

Voor die houding heeft mijn partij al eens eerder een hoge prijs betaald

'Beste Femke,

Gisteren vroeg je in de Volkskrant naar mijn mening over linkse samenwerking. Die mening geef ik graag. PvdA, SP en GroenLinks hebben op tal van punten verschillende standpunten, maar ik zie niet in waarom die verschillen bij voorbaat onoverbrugbaar zouden zijn. Linkse samenwerking is dus gewoon aan de orde van de dag. Het verheugt me ook zeer dat je, ondanks je kritiek op de PvdA, uitziet naar samenwerking met ons in een kabinet. Ondanks deze ongetwijfeld gemeende liefdesbetuiging vind ik het wel gevaarlijk ons nu te veel bezig te houden met wie er straks op het pluche gaat zitten. Voor die houding heeft mijn partij al eens eerder een hoge prijs betaald. Veel belangrijker is het ons te concentreren op verhalen en idealen waarmee we de hoofden en harten van progressieve kiezers kunnen winnen. Zodat dit kabinet naar huis wordt gestuurd en niet meer terugkomt.

Of dat lukt, zal moeten blijken bij volgende verkiezingen. Aan voorspellingen waag ik me niet maar de perspectieven zijn goed. PvdA, SP, GroenLinks en de ChristenUnie zijn vier verschillende partijen die verschillende accenten leggen maar in de oppositie tegen dit kabinet goed samenwerken. Zo goed zelfs dat al die vier partijen aan het groeien zijn en de kans dat dit kabinet na volgende verkiezingen terugkomt, alleen maar verder afneemt. Dat lijkt me een reden vooral zo door te gaan.

Het is dan wel belangrijk 'op links' de verleiding te weerstaan elkaar steeds de maat te nemen over wie de linksste of de progressiefste is. De kracht van progressief Nederland ligt immers in haar diversiteit. PvdA, SP en GroenLinks doen ieder op hun manier goed werk. Laten we elkaar dan ook daarvoor de ruimte geven. Dat lijkt me beter dan dat we in interviews en ingezonden artikelen vooral elkaar de maat nemen en bekritiseren. Laten we die energie voor onze oppositie tegen het kabinet bewaren. Doe je mee?

Wouter'

Januari 2011: PvdA'ers na Kunduz-akkoord: 'Samenwerking van links ligt heus niet in gruzelementen'

Weer een voorbeeld van hoe linkse partijen elkaar in de weg zitten. De naschokken van een heftige Kamerweek over de politietrainingsmissie naar Kunduz zijn begin 2011 voelbaar in de wandelgangen van het PvdA-congres in Groningen. Tevreden is de PvdA over het tegenstemmen. Maar hoe keken de sociaal-democraten ertegenaan dat de progressieve bondgenoten GroenLinks en D66 het rechtse minderheidskabinet een overwinning bezorgden? Lees daarover dit verslag terug. 'Als GroenLinks op zo'n belangrijk dossier voor zichzelf kiest, dan moeten wij onze eigen boodschap voorlopig maar weer centraal stellen,' aldus PvdA-Kamerlid Jacques Monasch. 'Linkse politici begrijpen de machtspolitiek niet', zegt PvdA-prominent Adri Duijvesteijn. Hij verwijst naar GroenLinks, dat alleen maar naar de Afghaanse zaak keek en niet naar het feit dat zij Rutte hielp. Volgens Duivesteijn verkiest links 'te zwelgen in het eigen gelijk'.

Oktober 2016: Er rust een vloek op linkse samenwerking

En ook afgelopen najaar was het weer zover. Links ruziet in de aanloop naar de verkiezingen van 2017 weer eens over linkse samenwerking. Lees daarover dit stuk van politiek redacteur Frank Hendrickx terug. SP-Kamerlid Ronald van Raak foetert hierin over 'babbellinks' dat 'politieke spelletjes' speelt - 'alleen maar om in de krant te komen'. In 2005 zat hij zelf nog in een praatgroep om eindelijk weer dé linkse samenwerking tot stand te brengen, voor het eerst sinds Joop den Uyl in 1971 een schaduwkabinet vormde met D66 en PPR, een van de voorlopers van GroenLinks. 'Een Ander Nederland', waarbij behalve Van Raak ook andere coryfeeën van SP, PvdA en GroenLinks aanschoven, wilde dat kunststukje herhalen.Het liep op niets uit. Ook latere oprispingen mislukten. In 2011 stonden Emile Roemer, Jolande Sap en Job Cohen nog gezamenlijk op een podium voor een ander Nederland. Een laatste stuiptrekking. Ruim een jaar later formeerde Samsom een nieuw kabinet met de VVD.

Gaan SP, PvdA en GroenLinks elkaar ooit vinden? 'Hun links is niet mijn links.'