Tamara van Ark (m) en Remco Dijkstra (l) van de VVD kijken naar de eerste exitpolls.
Tamara van Ark (m) en Remco Dijkstra (l) van de VVD kijken naar de eerste exitpolls. © Freek van den Bergh/de Volkskrant

Hans Wiegel: 'Meneer Erdogan heeft Rutte een handje geholpen'

Oud partijprominenten over de verkiezingsuitslagen

Wat betekent deze verkiezingsuitslag? Een ronde langs zes oud-politici.

Ben Bot (CDA)

Ben Bot: 'Ik ben heel tevreden met het resultaat voor het CDA, al had ik op nog iets meer zetels gerekend. Het is onvermijdelijk dat het CDA gaat meeregeren. De kern van het nieuwe kabinet is duidelijk: VVD, CDA en D66.  We hebben goede ervaringen met elkaar - toen ik minister was, zaten we ook met elkaar in de coalitie. Daarnaast heeft GroenLinks zo'n klapper gemaakt  - dat kun je niet negeren. Maar gezien hun programma zal dat nog heel moeilijk worden. Ga die miljarden van Klaver maar ergens vinden.  Met de christelijke partijen kan ook, maar tussen de christelijke partijen en D66 zit ook wel wat licht. Het zal moeilijk worden. Ik sluit een minderheidscoalitie met wisselende meerderheden ook niet uit.'

Joost Eerdmans (Leefbaar Rotterdam)

Joost Eerdmans: 'Het is een verdeeld landschap, dat wordt nog een hele toer voor Rutte. De PVV heeft een flinke winst geboekt, al had ik meer verwacht. Ik dacht dat de PVV en Denk meer zouden profiteren van de Turkije-crisis.  Als de PVV tweede wordt, dan zou ik Rutte adviseren om Wilders toch maar uit te nodigen voor een gesprek. Het is zo ondemocratisch en minachtend om een partij uit te sluiten. Het verschil tussen Rutte en Wilders is op inhoud kleiner dan tussen Rutte en Klaver. Je moet in het landsbelang over die blokkade heen stappen. Wilders trekt veel ontevreden kiezers aan, die moet je serieus nemen. Bovendien is het heel onhandig als Wilders straks opnieuw in de oppositiebankjes op stoom raakt.'

Hans Wiegel (VVD)

Hans Wiegel: 'Voor de VVD is dit een pracht van een uitslag. Rutte heeft de premier-bonus gekregen, waaraan meneer Erdogan ook nog een handje heeft meegeholpen. Verder valt op dat Jesse Klaver, een zeer inspirerende lijsttrekker, erg goed gescoord heeft en dat een goede vriend van mij, Thierry Baudet, ook in de Kamer komt.  De kern van het kabinet wordt natuurlijk VVD, CDA en D66, en dan moeten ze maar eens kijken welke andere partijen nodig en bereid zijn. Het is belangrijk dat je zowel in de Tweede als de Eerste Kamer een meerderheid krijgt. Ik zou zeggen: neem er de tijd voor. In België hebben ze er ook anderhalf jaar over gedaan. Denk er rustig over na - niet haastje-repje iets in elkaar flansen.'

Job Cohen (PvdA)

'De PvdA moet even heel goed gaan nadenken: herbronnen en zich bezinnen op de plek van sociaaldemocratie in deze tijd. Laat Lodewijk Asscher de tijd nemen en die taak op zich nemen. Ik denk dat hij dat goed kan. Dit wordt een hele ingewikkelde formatie. Als je kijkt naar VVD-CDA-D66 en GroenLinks daarbij, dan is dat voor GroenLinks een hoogst ingewikkelde positie. Dan kan de PvdA nog aan ze vertellen hoe dat voelt en hoe dat dan ongeveer gaat.'

'Het is veel te vroeg om te speculeren over al dan niet meeregeren, maar dat ligt niet voor de hand. Want dan heb je het toch weer over een kabinet dat qua signatuur niet zoveel verschilt van wat we nu hadden, en ik heb zomaar het gevoel dat dat de PvdA niet goed bekomen is. Dus Lodewijk, kop op. Het is een enorme dreun, maar gewoon doorgaan is het beste wat hij kan doen.'  

Bert Bakker (D66)

'Er zijn heel veel optelsommen van coalities mogelijk, maar de deur naar een linkse coalitie is redelijk hard dichtgeslagen door Pechtold en Buma, dus dan krijg je een coalitie waar altijd VVD-CDA-D66 in zitten. En dan is de grote vraag wie de vierde partij is. Het zou kunnen met ChristenUnie en SGP, maar in zo'n coalitie zal D66 zich niet heel senang voelen. Dus je zult uitkomen bij de PvdA of GroenLinks en dan zijn de verschillen wel heel erg groot. Maar toch: de combinatie van de idealen van links en het realisme van rechts kan dicht bij het D66-programma liggen. Dus D66 kan met een gerust hart de formatie in gaan. Met GroenLinks is programmatisch een hele afstand te overbruggen, maar het zou wel een coalitie van vier winnende partijen zijn (met de winst van de VVD tussen aanhalingstekens).'

Tofik Dibi (GroenLinks)

'De boodschap van GroenLinks stond lijnrecht tegenover de boodschap van angst en haat. Het feit dat ze het zo goed gedaan hebben betekent dat veel Nederlanders klaar zijn met elke dag boos zijn op de islam. Dit zou de eerste keer zijn dat GroenLinks gaat regeren. Ze hebben heel veel mensen hoop gegeven dat er een ander Nederland mogelijk is dan dat van de PVV. Nu moet je dat vertalen in een kabinet. Dat wordt een grote test voor GroenLinks want dat is moeilijker dan vanuit de oppositie. Het is belangrijk dat in het komende kabinet niet alleen de belangen van alleen rechtse of linkse kiezers worden behartigd. Dit kabinet moet verschillende groepen met elkaar gaan verbinden aan gezamenlijke doelen. En die doelen zijn dus niet meer: angst voor vluchtelingen, voor de islam of voor Europa.'