Factcheck: leidt opheffen associatieverdrag met Turkije tot minder dubbele nationaliteiten?
© ANP

Factcheck: leidt opheffen associatieverdrag met Turkije tot minder dubbele nationaliteiten?

De Volkskrant checkt in aanloop naar de verkiezingen op 15 maart politieke uitspraken op waarheidsgehalte. Vandaag: leidt het opheffen van het associatieverdrag met Turkije tot minder dubbele nationaliteiten?

Het moet maar eens afgelopen zijn met de dubbele nationaliteit van Turkse Nederlanders, vindt CDA-leider Sybrand Buma. In Buitenhof zei hij zondag om die reden af te willen van het associatieverdrag dat de EU sinds 1963 met Turkije heeft. 'Dan kunnen we, zoals officieel de hoofdregel ook is, zeggen: je mag maar één paspoort hebben.' Bovendien kun je dan ook eisen dat Turkse migranten inburgeren, stelde Buma, want ook dat hoeven ze nu niet door dat verdrag.

Een EU-associatieverdrag kan niet zomaar door één land kan worden ontbonden. Daar is steun van alle Europese landen voor nodig. Maar stel dat het associatieverdrag met Turkije wordt opgeheven, kan Nederland dan enkele nationaliteit eisen van burgers met een Turks paspoort?

Dit gaat om het Nederlandse nationaliteitsrecht.

Hoogleraar migratierecht Betty de Hart

In het associatieverdrag met Turkije staat in ieder geval niets over het hebben van twee paspoorten. Voor Turkse migranten geldt, net als voor migranten uit andere landen, dat wie Nederlander wil worden, bereid moet zijn afstand te doen van zijn of haar nationaliteit, zo stelt de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Maar er zijn uitzonderingen waarbij een dubbele nationaliteit kan worden aangehouden.

Drie situaties komen het meest voor, zegt hoogleraar migratierecht aan de UVA Betty de Hart: als het land van herkomst het niet accepteert dat de nationaliteit wordt afgestaan, als je getrouwd bent met iemand die de Nederlandse nationaliteit bezit, of als je een officiële vluchtelingenstatus hebt verkregen.

Het eerste geldt niet voor Turkse Nederlanders, die kunnen - in tegenstelling tot burgers van Marokkaanse afkomst - hun Turkse identiteit gewoon opzeggen. Ook vluchtelingen vormen niet het grootste deel van Turkse migranten. Maar volgens De Hart kan een aanzienlijk deel van de mensen met een Turkse nationaliteit bij naturalisatie een beroep doen op de huwelijksuitzondering. Daarbij maakt het niet uit of de huwelijkspartner ook de Turkse nationaliteit heeft - als hij of zij maar óók de Nederlandse bezit.

Daarnaast is er nog een reeks andere uitzonderingen mogelijk, bijvoorbeeld als iemand minderjarig is of als je door het afstand doen van de oorspronkelijke nationaliteit rechten zoals erfrecht verliest. Met het associatieverdrag heeft het hoe dan ook niets te maken, benadrukt De Hart. 'Dit gaat om het Nederlandse nationaliteitsrecht.'

Voor de tweede en derde generatie Turkse Nederlanders, die hier zijn geboren en van hun ouders een dubbele nationaliteit hebben geërfd, gaat dit bovendien niet op. Zij hoeven immers niet meer genaturaliseerd te worden. Aan hen wordt niet gevraagd afstand te nemen van het tweede paspoort - hoewel ze dat natuurlijk wel op eigen initiatief mogen doen.

Buma's stelling dat Turkse migranten dankzij het associatieverdrag niet hoeven in te burgeren, klopt wel. Althans, ze hoeven geen verplicht inburgeringsexamen af te leggen. Dat is wel vereist voor migranten buiten de EU die hier langere tijd willen wonen en werken, maar in het associatieverdrag staat dat vreemdelingen met de Turkse nationaliteit niet anders behandeld mogen worden dan EU-burgers.

Conclusie

Het associatieverdrag heeft dus niets te maken met de dubbele nationaliteit. Na een telefoontje aan het CDA blijkt dat Buma dat zelf ook weet. 'Hij doelde op de vrijstelling van inburgering', legt zijn voorlichter uit.

Dat staat inderdaad wél in het associatieverdrag. Turkse migranten zijn vrijgesteld van het inburgeringsexamen.