Een man in Rotterdam heeft een videogesprek tijdens de demonstratie zaterdagnacht.
Een man in Rotterdam heeft een videogesprek tijdens de demonstratie zaterdagnacht. © Freek van den Bergh / de Volkskant

Erdogan eist excuses en dreigt met sancties: 'U zult de prijs betalen'

Het conflict tussen Nederland en Turkije over Turkse verkiezingsbijeenkomsten in Nederland is dit weekeinde flink uit de hand gelopen. De Turkse president Erdogan noemde Nederland zondag 'een bananenrepubliek', eiste excuses en riep op tot 'internationale sancties'. Premier Rutte peinst er niet over zijn excuses aan te bieden.

De directe aanleiding voor de ruzie was de weigering van het Nederlandse kabinet zaterdag om twee Turkse ministers in Nederland toe te laten. Eerst mocht minister Casuvoglu van Buitenlandse Zaken niet landen op Schiphol, later werd minister Kaya van Familiezaken, die naar het Turkse consulaat in Rotterdam was gekomen, 'het land uit geleid'.

Het nazisme leeft in het Westen

Erdogan

Het leidde zaterdagavond tot een grote betoging van woedende Turkse Nederlanders en rellen in de nacht. Premier Rutte en minister Koenders van Buitenlandse Zaken probeerden zondag de gemoederen weer tot bedaren te brengen. Rutte zei ook met zijn Turkse ambtgenoot Yildirim te willen praten om de spanningen te verminderen.

Erdogan zette het conflict zondag juist weer verder op scherp. 'Het nazisme leeft in het Westen', zei hij live op de Turkse televisie. En tegen het Nederlandse kabinet zei hij: 'Als u de Turks-Nederlandse betrekkingen wilt opofferen voor de verkiezingen van komende woensdag dan zult u de prijs betalen'.

Tekst loopt door onder video. 

Trots

Daarmee dreigde Erdogan opnieuw met sancties. Dat dreigement gaf zaterdag de doorslag voor het kabinet geen landingsrechten aan Cavusoglu toe te kennen. 'Turkije is een trots land, Nederland is een trots land. We kunnen geen zaken doen met dit soort dreigementen en chantage', legde Rutte zondag die vergaande stap uit.

Turkije nam dit weekeinde al diplomatieke maatregelen. Ambassadeur De Rij, die nu niet in Turkije verblijft, is tot nader orde niet welkom. Zijn residentie en die van de Nederlandse consul-generaal in Istanbul zijn afgesloten. De ambassade en de consulaten blijven voor onbepaalde tijd dicht. Officieel 'om veiligheidsredenen'.

De maatregelen tegen de twee Turkse ministers konden rekenen op instemming van de gehele Nederlandse politieke klasse, van Jesse Klaver tot Geert Wilders. Al ging de laatste wel weer veel verder door het vertrek van Turkse Nederlanders te eisen: 'Ligt je loyaliteit elders dan wegwezen.' CDA-leider Buma wil dat de Europese Unie het associatieverdrag met Turkije opzegt.

GroenLinks-leider Klaver riep het kabinet op vooral Europese bondgenoten bij het conflict te betrekken

Denk

Een weliswaar erg laat maar duidelijk afwijzend standpunt kwam van de beweging Denk, sterk geworteld in de Turkse gemeenschap. Die haalde in een verklaring instemmend oud-minister Ben Bot aan. Hij had het niet-toelaten van de Turkse ministers 'zeer onverstandig' genoemd. Volgens Denk 'komen de verhoudingen nog meer op scherp te staan' door de acties van het Nederlandse kabinet.

Ook verwijt de beweging Rutte vooral bezig te zijn met electoraal gewin: 'Het is duidelijk dat hij hiermee drie dagen voor de verkiezingen kiezers wil afsnoepen van Geert Wilders.' De meeste andere partijen distantieerden zich van die suggestie.

GroenLinks-leider Klaver riep het kabinet op vooral Europese bondgenoten bij het conflict te betrekken, omdat juist bij de dreiging met sancties 'een krachtige Europese Unie nodig is'.

Maar voorlopig wil de Europese Commissie zich er niet mee bemoeien. Het uitzetten van ambassadeurs of consuls wordt gezien als een bilaterale zaak waar Brussel buiten staat. Anders wordt dat bij eventuele sancties, zoals een importverbod op Nederlandse zuivelproducten of beperking van de landingsrechten van de KLM. Dan zal Brussel de Turkse regering aanspreken. Maar dan moet die wel verder gaan dan verbale dreiging.

Meer over de diplomatieke rel tussen Nederland en Turkije

Rutte en Erdogan op ramkoers: buigen is even geen optie
Een minister van een bondgenoot wiens landingsrechten worden ingetrokken, een andere minister aan wie de toegang tot het eigen consulaat wordt ontzegd en die vervolgens het land wordt uitgezet: het zijn ongekende taferelen. In recordtijd is de relatie tussen Nederland en Turkije volledig ontspoord. Rijdt de campagne in beide landen de diplomatie in de wielen?

Liveblog
De diplomatieke ruzie tussen Turkije en Nederland die afgelopen nacht in Rotterdam escaleerde en daarmee een voorlopig hoogtepunt bereikte, is nog niet ten einde. Integendeel: vandaag zijn van beide kanten op hoge toon excuses geëist en dreigt Turkije met sancties en Nederland met 'consequenties'. De Volkskrant volgt de gebeurtenissen rond de geweigerde pro-Erdogancampagne in Nederland op de voet, in dit liveblog.

Onbegrip onder Turks-Nederlandse demonstranten in Rotterdam is groot
Terwijl aan de achterkant een hoogoplopend diplomatische confrontatie vordert tussen minister Kaya en de politie, wachten Erdogan-aanhangers aan de voorkant van het Turkse consulaat in Rotterdam op een toespraak van de minister. Als blijkt dat ze geweigerd is, is het onbegrip groot en slaat de stemming om.