Alle lijsttrekkers van de Tweede Kamer aan tafel bij Kamervoorzitter Arib op de dag na de verkiezingen in maart.
Alle lijsttrekkers van de Tweede Kamer aan tafel bij Kamervoorzitter Arib op de dag na de verkiezingen in maart. © Freek van den Bergh / de Volkskrant

De ChristenUnie dan maar? Dit zijn nu de mogelijkheden in de formatie

Het mislukken van de eerste ronde brengt deze formatie op onontgonnen terrein. Dit is pas de tweede formatie zonder betrokkenheid van de koning. De eerste, in 2012, slaagde in één keer. Nu is er voor het eerst tegenslag.

Die zou volgens het oude model leiden tot een ingreep van het paleis, dat een nieuwe informateur zou benoemen. Schippers geeft haar opdracht terug aan de Kamer. Het reglement van orde schrijft slechts voor dat de Kamer 'in beginsel' binnen een week 'een nieuwe opdracht formuleert' en daar een informateur bij zoekt. Naar verwachting gaat de Kamer daar vandaag of morgen over debatteren. Het ligt voor de hand dat de VVD als grootste partij wederom een informateur voordraagt.

Kamervoorzitter Khadija Arib ontvangt om twaalf uur alle fractievoorzitters uit de Tweede Kamer. Dan wordt overlegd hoe het nu procedureel verder moet met de formatie.

ChristenUnie: de eerste onder de alternatieven

Alle ogen zullen nu gericht zijn op ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers om de twee stoelen van GroenLinks aan de formatietafel over te nemen. Het hing vanaf het begin boven de formatiepoging van Edith Schippers: als het met GroenLinks niet lukt, dan zal de volgende poging ondernomen worden met de ChristenUnie. Het migratiestandpunt van de ChristenUnie, zoals het in het verkiezingsprogramma van de partij staat, is harder dan dat van GroenLinks. Waar Klaver en de zijnen Syrische vluchtelingen het liefst per vliegtuig rechtstreeks uit oorlogsgebied zouden willen laten overkomen, benadrukt Segers de opvang in de regio en het verstevigen van de grensbewaking. Lees hier verder.


Niet ChristenUnie? Dan PvdA

Bij de formatievolgers ligt optie nummer 3 ook al klaar: het 'motorblok' van VVD, CDA en D66 moet dan maar met de PvdA in zee. VVD-coryfee Hans Wiegel is een van de vertolkers van deze keuze. De PvdA heeft immers zoveel voor elkaar gekregen met de VVD in Rutte II. Maar het is juist die samenwerking die de sociaaldemocraten de grootste verkiezingsnederlaag uit de parlementaire geschiedenis heeft opgeleverd: van 38 naar 9 zetels. De PvdA is in shock en vindt dat ze zichzelf eerst opnieuw moet uitvinden. Dat is al moeilijk in de oppositie, maar helemaal lastig als de partij regeringsverantwoordelijkheid neemt als meest junior partner.

Niet de PvdA? Dan een minderheidskabinet

Doordat alle partijen de PVV, de tweede partij van Nederland, vooraf hebben uitgesloten en Rutte I en Rutte II beide feitelijk minderheidscoalities waren, is de drempel om voor de derde keer zo'n kabinet te smeden iets lager dan toen het nog een novum was. Een minderheidskabinet vergt dat per onderwerp wisselende coalities moeten worden gevormd in de Tweede en de Eerste Kamer. Dat kan voor een groter draagvlak zorgen dan wanneer een kabinet een vaste, maar krappe meerheid heeft. Maar de ervaringen met minderheidscoalities waren tot dusver in economisch slechte tijden die om daadkracht vroegen. De kans is groot dat bij economische rugwind besluitvorming door wisselende meerderheden eindeloos duurt.

Niet een minderheidskabinet? Dan PVV

Of de SP. Of alle partijen behalve de PVV. Vrijwel elke partij zou een belangrijke verkiezingsbelofte breken als ze in een kabinet met de PVV gaat zitten. Toch lijkt het erop dat voordat op de rode noodknop wordt gedrukt en er nieuwe verkiezingen worden uitgeschreven één, al dan niet halfslachtige, poging moet worden ondernomen om een kabinet met de PVV te smeden. Al was het maar om die partij niet de verkiezingsslogan in handen te spelen dat 'Den Haag' 1.372.941 PVV-kiezers heeft genegeerd. Het zal een formatiepoging zijn waarvan niettemin velen vermoedelijk hopen dat hij mislukt.