Dan maar een minderheidskabinet? Dit is waarom bijna niemand dat wil
© ANP

Dan maar een minderheidskabinet? Dit is waarom bijna niemand dat wil

GroenLinks is definitief afgehaakt als coalitiepartner. Dan maar een minderheidskabinet? De meeste partijen zijn het over een ding eens: alsjeblieft niet.

De impasse duurt voort. GroenLinks gaat VVD, CDA en D66 niet aan een meerderheid helpen. PvdA en SP weigeren ook. En de ChristenUnie is nog altijd gekrenkt door een eerdere afwijzing door D66. Een meerderheidskabinet lijkt verder weg dan ooit.

Schikbeeld

En toch gaat de zoektocht verder. Het alternatief - een minderheidskabinet - is voor de meeste insiders het ultieme schrikbeeld.

Het zijn vooralsnog alleen buitenstaanders en kleine partijen die pleiten voor die variant. En waarom niet? VVD, CDA en D66 kunnen een hoofdlijnenakkoord sluiten en dan in de Kamer op zoek gaan naar meerderheden.

Het Binnenhof heeft sinds 2010 ruimschoots ervaring met gedoogconstructies

Exotisch is die gedachte niet. Het Binnenhof heeft sinds 2010 ruimschoots ervaring met gedoogconstructies. En niet zonder succes. Telkens als onbestuurbaarheid dreigde, ontstonden er door allerlei gelegenheidsakkoorden weer werkbare meerderheden. Eerst hield de PVV Rutte I in het zadel. Toen dat in 2012 misliep, sprongen D66, ChristenUnie en GroenLinks bij om een crisisbegroting in elkaar te zetten. Rutte II zat daarna de rit uit door voortdurend akkoorden te sluiten met constructieve oppositiepartijen.

Kamikazemissie

In tijden van nood kunnen partijen makkelijker aan hun achterban uitleggen dat ze moeten samenwerken in 'het landsbelang'

Desondanks zien de meeste partijen een minderheidskabinet nu als een soort kamikazemissie. Dat ligt volgens ingewijden op het Binnenhof vooral aan de gewijzigde omstandigheden. Zo ontbreekt nu de disciplinerende werking van een economische recessie. In tijden van nood kunnen partijen makkelijker aan hun achterban uitleggen dat ze moeten samenwerken in 'het landsbelang'. Een volgend minderheidskabinet moet de oppositie zien te verleiden zonder het drukmiddel van dreigend economisch onheil.

Een groter obstakel is de politieke versplintering en polarisatie. Het meest voor de hand liggende minderheidskabinet van VVD, CDA en D66 zal naar verwachting al snel op hindernissen stuiten, al is het maar doordat er nu ook onderlinge fricties zijn ontstaan. Pechtold heeft tijdens deze formatie kwaad bloed gezet bij Rutte en Buma door de CU op eigen houtje buiten de deur te zetten. Het was vooral een teken van de politieke strijd binnen 'het motorblok': Gaan we over rechts of over links?

Over rechts en over links is moeilijk

De weg over rechts blijft moeilijk, zeker als de ChristenUnie weer op afstand wordt gehouden door D66. SGP-leider Kees van der Staaij heeft al aangekondigd dat een minderheidskabinet niet op zijn welwillende houding hoeft te rekenen als een optie met de ChristenUnie niet eens serieus onderzocht wordt.

Veel meer opties op rechts zijn er niet. De PVV grossiert vooral in moties van wantrouwen en is zeker voor D66 onacceptabel als stille vennoot. Van der Staaij suggereerde al dat VVD en CDA desnoods samen een regeerakkoord moet schrijven, maar de basis van zo'n coalitie wordt met 52 zetels wel heel smal.

GroenLinks, SP en PvdA kunnen tegen elkaar opbieden om zo veel mogelijk concessies los te krijgen

Ook 'over links' zijn de vooruitzichten voor een stabiele gedoogconstructie niet best. GroenLinks, SP en PvdA kunnen tegen elkaar opbieden om zo veel mogelijk concessies los te krijgen. VVD en CDA moeten dan alsnog een links beleid gaan voeren. Geen aanlokkelijke gedachte, maar op veel mededogen hoeven de rechtse partijen niet te rekenen.

Iemand als Lodewijk Asscher zal zich herinneren dat het CDA van Buma op cruciale momenten weigerde het kabinet tegemoet te komen. Hoe kan zo'n man straks een moreel beroep doen op de oppositie om Rutte III overeind te houden?

Ieder incident een beproeving

Geen enkele minister die in de problemen komt, kan rekenen op voldoende rugdekking

Een minderheidskabinet kan ook bij het dagelijkse handwerk een martelgang worden, vrezen insiders. Ieder incident wordt een beproeving. Geen enkele minister die in de problemen komt, kan rekenen op voldoende rugdekking. De oppositie hoeft maar de duim omlaag te doen en een bewindspersoon mag zijn biezen pakken.

Het is reden genoeg nog door te gaan met de zoektocht naar 'een gewoon kabinet'. Volgens Tjeenk Willink moet het lukken. Hij vertelde er maandag alleen nog niet bij hoe.

Meer over de formatie

Ook de tweede poging om tot een regeringscoalitie te komen van VVD, CDA, D66 en GroenLinks is mislukt. Voor GroenLinks verdwijnt regeringsdeelname ver achter de horizon

D66-leider Pechtold had gehoopt op een coalitie mét GroenLinks, maar neemt nu diep teleurgesteld en verbitterd afscheid van het idee. Hij spreekt van 'politieke onmacht en politieke onwil'

Ook informateur Tjeenk Willink lukte het niet om tot een akkoord te komen, ondanks zijn 45 jaar ervaring in de Nederlandse politiek. Wie is deze routinier van het Binnenhof? (+)

Een opmerkelijk advies van de Rotterdamse PvdA-burgemeester Aboutaleb aan informateur Tjeenk Willink: laat de PVV regeren