Dagkoersen: Klavers vermijdbaarheid maakt hem kwetsbaar
© ANP/de Volkskrant

Dagkoersen: Klavers vermijdbaarheid maakt hem kwetsbaar

Verkenner Edith Schippers is klaar met haar opdracht en mag waarschijnlijk meteen door als informateur. Weet zij Jesse Klaver over te halen tot de rekkelijkheid die hij nodig heeft om zichzelf onvermijdelijk te maken?

Dit zijn uw Dagkoersen, die u dagelijks per e-mail ontvangt als u hier een vinkje zet.

DE FORMATIE
Wilders als underdog...

Geert Wilders als de bereidwilligheid zelve, die kant van zichzelf had hij al een tijdje niet meer laten zien. In het verslag dat formatieverkenner Edith Schippers maandag naar de Tweede Kamer stuurde, getroost de PVV-leider zich veel moeite om duidelijk te maken dat het aan hem allemaal niet zal liggen. Hij is de underdog, hij wil met iedereen regeren. CDA en VVD voorop natuurlijk, 50Plus, SGP en Forum voor Democratie erbij misschien. Maar als dat niet lukt, wil hij het zelfs met Pechtold (D66) proberen. Alleen samenwerking met Denk 'acht hij onlogisch'.    

Wilders wist al voor de verkiezingen dat hij kansloos is; hij sorteert zo slechts voor op een goede uitgangspositie om keihard oppositie te gaan voeren. VVD-lijsttrekker Rutte kan zijn borst natmaken: gedurende deze hele komende regeerperiode zal Wilders blijven benadrukken dat het Ruttes eigen keuze was om de route links door het midden te nemen. Om te beginnen dinsdag, als de nieuwe Tweede Kamer dan eindelijk over de uitslag van 15 maart debatteert. Woensdag beginnen de echte onderhandelingen.    

Dat debat belooft toch al een schimmenspel te worden, met vele deelnemers die hooguit de contouren van hun ware gedachten wensen te delen. ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers die beleefd blijft benadrukken dat het nu niet aan hem is om te regeren, gezien zijn gebrek aan zetelwinst. Hij verhoogt zijn prijs voor als hij straks toch nodig blijkt. Maar vooral Mark Rutte, Sybrand Buma, Alexander Pechtold en Jesse Klaver, die nu wel zeggen dat ze het samen willen proberen maar die intussen voor en achter de schermen alle opties nadrukkelijk openhouden.

...en Klavers lakmoesproef

Vooral Klaver staat voor zijn politieke lakmoesproef: hij is de enige aan de onderhandelingstafel die kan worden afgedankt zonder dat er meteen nieuwe verkiezingen in beeld komen. Voor hem zijn er getalsmatige alternatieven.

Dat maakt hem buitengewoon kwetsbaar. Hij zal zelf de historische voorbeelden kennen. Al op de verkiezingsavond van 25 mei 1977, met de grote overwinning voor de PvdA van Den Uyl, (53 zetels!) noteerde PvdA-onderhandelaar Ed van Thijn zorgelijk in zijn beroemde dagboek dat CDA en VVD samen ook een meerderheid hadden van 77 zetels. 'Zo'n coalitie is afhankelijk van één man en een halve paardenkop. Dat is te weinig', praatte hij zichzelf moed in. Pas veel later dat jaar, na 171 dagen vergeefs onderhandelen met het CDA, drong de rauwe werkelijkheid door. Nog weer enkele weken later stond VVD-leider Hans Wiegel triomfantelijk op het bordes.    

De ChristenUnie in 2003, de SP in 2006, GroenLinks in 2010: ze hebben allemaal al eens ervaren hoe het voelt als je gemist kunt worden. Even niet opletten en je staat buiten. En degenen die binnen achterblijven, zullen er vervolgens alles aan doen om jou de schuld te geven.

De leiders van PvdA en SP in 2006, Wouter Bos en Jan Marijnissen, bleven nog jarenlang steggelen over de vraag waarom de SP met z'n 25 zetels toen niet mocht meeregeren. Stak Bos geen vinger uit toen het CDA van Jan Peter Balkenende binnenskamers 'onmogelijke eisen' stelde aan de SP? Of was het gewoon Marijnissen zelf die zich met zijn starre opstelling onmogelijk maakte?    

Als het Klaver menens is met zijn wil om te regeren, zal hij in elk geval dat laatste verwijt voor moeten zijn. Onder VVD'ers en  CDA'er wordt al volop gespeculeerd over hoe lang het zal duren voordat blijkt dat hun verkiezingsprogramma's onverenigbaar zijn met dat van GroenLinks. Een paar dagen? Een paar weken? In elk geval tot het moment - als dat al komt - dat Klaver definitief concessies weigert te doen op punten die voor Rutte en Buma onbespreekbaar zijn. Lastenverzwaring en een ruimhartiger immigratiebeleid staan daarbij voorop.  

Het is de paradox van deze eerste formatiefase: een starre, tot de tanden toe bewapende Klaver kan het Rutte en Buma niet echt moeilijk maken. Een rekkelijke Klaver wel.

Dagkoersen is de politieke nieuwsbrief van de Volkskrant. Onze politieke redactie neemt u elke middag rond 17.00 uur mee naar het Binnenhof. De Haagse vierkante kilometer is een snelkookpan waarin een tweet in de ochtend kan uitgroeien tot een Kamerdebat in de middag en een crisis in de avond. U leest het in Dagkoersen.

Wilt u deze nieuwsbrief per mail ontvangen? Meld u hier aan: volkskrant.nl/dagkoersen. Tips of opmerkingen? Mail naar haag@volkskrant.nl.