ChristenUnie lijkt logisch alternatief GroenLinks, maar is het verschil wel zo groot?

Hoe nu verder met de formatie?

Van stonde af aan is de ChristenUnie als alternatief genoemd voor GroenLinks in een coalitie met VVD, CDA en D66. Is het verschil wel zo groot?

ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers geeft geen krimp op Twitter: 'De onderhandelingen zijn mislukt. Het verslag van de informateur en een debat daarover zullen nodig zijn om te weten te komen waarom.' Dat schrijft de man op wie alle ogen nu gericht zullen zijn om de twee stoelen van GroenLinks aan de formatietafel over te nemen. Het hing vanaf het begin boven de formatiepoging van Edith Schippers: als het met GroenLinks niet lukt, dan is de volgende poging met de ChristenUnie.  

Dat veronderstelt standpunten en eigenschappen van Segers en de ChristenUnie die wezenlijk anders zijn dan die van GroenLinks en partijleider Jesse Klaver. En dat dan afgebakend naar de drie onderwerpen die volgens de nu gestrande onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en GroenLinks alledrie tot het einde van de formatiepoging hadden kunnen leiden. Migratie was de eerste en daar klapte het ook op. Klimaat en 'inkomen' - zeg maar: wel of niet nivelleren - waren de twee andere, zo liet VVD-leider en demissionair premier Mark Rutte weten.

Het migratiestandpunt van de ChristenUnie, zoals het in hun verkiezingsprogramma staat, is harder dan dat van GroenLinks. Waar Klaver en de zijnen Syrische vluchtelingen het liefst per vliegtuig rechtstreeks uit oorlogsgebied zouden willen halen, benadrukt Segers de opvang in de regio en het verstevigen van de grensbewaking. In de zomer van 2016, zo zei de ChristenUnie-leider kort voor de verkiezingen tegen de Volkskrant, 'kwamen massa's over de grens zonder dat we wisten wie het zijn'. 'En dat liep maar door. Dat is vragen om ellende.'

We hebben onze handtekening gezet onder de Klimaatwet van GroenLinks en PvdA

Gert-Jan Segers

Tegenover de harde aanpak van 'ongecontroleerde migratie' pleit Segers voor een ruimhartige opvang van vluchtelingen 'die een goede reden hebben om te vluchten'. Bijvoorbeeld: 'Een Iraanse homo die geen leven heeft.' Al met al plaatst de ChristenUnie zichzelf wat migratie en integratie betreft dicht bij D66.

Op het gebied van klimaat en inkomensverschillen, de twee andere hete hangijzers van de mislukte formatiepoging, verandert er vrijwel niets als Segers en mogelijk CU-Kamerlid Carola Schouten op de stoelen gaan zitten die Klaver en zijn secondant Kathalijne Buitenweg de voorbije weken bezet hielden.

'We hebben onze handtekening gezet onder de Klimaatwet van GroenLinks en PvdA', zei Segers niet zonder tevredenheid tijdens de campagne. Uit de doorrekening op milieueffecten door het Planbureau voor de Leefomgeving bleek ook al dat de plannen van de ChristenUnie, net als die van D66 en GroenLinks, een flinke stap op weg zijn naar het halen van de Parijse klimaatdoelen. De VVD, zo bleek, loopt daar juist van weg.

In de campagne noemde Segers één breekpunt: het D66-voorstel voor stervensbegeleiding bij een voltooid geacht leven

Net zo tegengesteld aan de VVD is de keuze van de ChristenUnie voor het verkleinen van inkomens- en vermogensverschillen. Want grote ongelijkheid is niet goed voor 'vrede in de samenleving'. Met belastingmaatregelen wil de ChristenUnie de lage- en middeninkomens meer te besteden geven. Daarbij heeft de partij, net als het CDA, vooral gezinnen met één kostwinner op het oog. Die betalen verhoudingsgewijs fors meer belasting dan tweeverdieners, de achterban van VVD en D66. 

Nu de poging met GroenLinks is mislukt, wil Segers eerst weten waar de breuklijnen hebben gelegen, zo meldt de ChristenUnie. Mogelijk is met migratie, klimaat en inkomen niet alles genoemd. In de campagne noemde Segers één breekpunt: het D66-voorstel voor stervensbegeleiding bij een 'voltooid geacht leven'. Als dat op tafel komt, stapt de ChristenUnie meteen op.


Niet ChristenUnie? Dan PvdA

Bij de formatievolgers ligt optie nummer 3 ook al klaar: het 'motorblok' van VVD, CDA en D66 moet dan maar met de PvdA in zee. VVD-coryfee Hans Wiegel is een van de vertolkers van deze keuze. De PvdA heeft immers zoveel voor elkaar gekregen met de VVD in Rutte II. Maar het is juist die samenwerking die de sociaaldemocraten de grootste verkiezingsnederlaag uit de parlementaire geschiedenis heeft opgeleverd: van 38 naar 9 zetels. De PvdA is in shock en vindt dat ze zichzelf eerst opnieuw moet uitvinden. Dat is al moeilijk in de oppositie, maar helemaal lastig als de partij regeringsverantwoordelijkheid neemt als meest junior partner.

Niet de PvdA? Dan een minderheidskabinet

Doordat alle partijen de PVV, de tweede partij van Nederland, vooraf hebben uitgesloten en Rutte I en Rutte II beide feitelijk minderheidscoalities waren, is de drempel om voor de derde keer zo'n kabinet te smeden iets lager dan toen het nog een novum was. Een minderheidskabinet vergt dat per onderwerp wisselende coalities moeten worden gevormd in de Tweede en de Eerste Kamer. Dat kan voor een groter draagvlak zorgen dan wanneer een kabinet een vaste, maar krappe meerheid heeft. Maar de ervaringen met minderheidscoalities waren tot dusver in economisch slechte tijden die om daadkracht vroegen. De kans is groot dat bij economische rugwind besluitvorming door wisselende meerderheden eindeloos duurt.

Niet een minderheidskabinet? Dan PVV

Of de SP. Of alle partijen behalve de PVV. Vrijwel elke partij zou een belangrijke verkiezingsbelofte breken als ze in een kabinet met de PVV gaat zitten. Toch lijkt het erop dat voordat op de rode noodknop wordt gedrukt en er nieuwe verkiezingen worden uitgeschreven één, al dan niet halfslachtige, poging moet worden ondernomen om een kabinet met de PVV te smeden. Al was het maar om die partij niet de verkiezingsslogan in handen te spelen dat 'Den Haag' 1.372.941 PVV-kiezers heeft genegeerd. Het zal een formatiepoging zijn waarvan niettemin velen vermoedelijk hopen dat hij mislukt.