Lachen als een boer met kiespijn: Buma is het op veel punten oneens met Roemer, maar noemt samenwerking toch de meest logische optie.
Lachen als een boer met kiespijn: Buma is het op veel punten oneens met Roemer, maar noemt samenwerking toch de meest logische optie. © ANP

Bijna-impasse in formatie: wie schuift al mokkend toch nog aan?

Edith Schippers wil volgende week beginnen met een nieuwe onderhandelingsronde voor de vorming van Rutte III. Voorlopig zijn de hoofdrolspelers nog druk met het etaleren van alle meningsverschillen.

De stemming over de formatie is drastisch omgeslagen sinds maandag de gesprekken tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks stukliepen. De lichaamstaal van de politieke hoofdrolspelers laat weinig ruimte voor interpretatie. Moeilijke blikken en onheilspellende teksten domineren het Binnenhof. 'Er dreigt een impasse te ontstaan', dicteerde CDA-leider Sybrand Buma deze week aan de wachtende pers.

'Het komt altijd goed'

Informateur Edith Schippers lijkt de enige die niet onder de indruk is. Ze kondigde vrijdag 'een moment van reflectie' aan zodat de partijen zich kunnen bezinnen op hun positie. Volgende week gaan de verkenningen verder en dan verwacht ze 'beweging'. 'Het is te vroeg om over een impasse te spreken,' aldus Schippers. Laconiek: 'Het komt altijd goed.' 

De geschiedenis staat aan Schippers' kant. Nog nooit moesten er nieuwe verkiezingen worden uitgeschreven, omdat er geen kabinet te vormen was.

Impasses zijn er desondanks altijd geweest. Dries van Agt die zich uit onvrede over de benoemde informateur ziek meldde ('een biologische recessie van louter conjuncturele aard') of later weer 'een ransel vol boeiende concessies' eiste van zijn onderhandelingspartner; Frits Bolkestein die de formatie van Paars I torpedeerde; Geert Wilders die de gesprekken over Rutte I afbrak. Om met de wet van Schippers te spreken: het kwam altijd goed.

De bijna-impasse komt ook niet als een verrassing. Al ver voor de verkiezingen werden langdurige onderhandelingen voorspeld. Daar waren meerdere redenen voor. Er is geen tijdsdruk omdat de economie op rolletjes loopt, door politieke versnippering is een coalitie van vier partijen of meer onvermijdelijk en iedereen is sinds Rutte II huiverig geworden voor een razendsnelle formatie. Communis opinio op het Binnenhof: de kiezers moeten 'meegenomen worden'.

Nu wordt iedereen 'meegenomen'. Volop. Zo kan geen kiezer de publieke worsteling van Alexander Pechtold ontlopen. De D66-leider laat al dagen demonstratief blijken dat hij liever een wortelkanaalbehandeling ondergaat dan met Gert-Jan Segers van de ChristenUnie om tafel te gaan. Zo'n coalitie is volgens Pechtold 'onwenselijk', al is het maar omdat de ChristenUnie een breekpunt heeft gemaakt van stervensbegeleiding bij voltooid leven.

Pechtold doet juist een klemmend beroep op SP-leider Emile Roemer. En ook CDA'er Buma sluit zich daar aan. Onderhandelingen tussen VVD, CDA, D66 en SP noemt hij 'de meeste logische variant'.

Werkelijk? De SP eist dat de marktwerking in de zorg wordt 'gesloopt', is zeer sceptisch over de EU en eist een ingrijpende nivellering - iets waar Buma nachtmerries van krijgt. Ander detail: Roemer heeft voor de verkiezingen aan zijn kiezers beloofd dat hij niet met de VVD in zee gaat.

Nee, nee en nog eens: nee

Toch moest Roemer door de hardnekkige vrijages van Pechtold en Buma donderdag twee keer bij Edith Schippers opdraven. De weinig verrassende uitkomst: 'Het was nee, het is nee en het blijft nee.' Het is in elk geval voor niemand onopgemerkt gebleven.  Als Roemer straks weer kritiek heeft op het kabinet, zal hij ongetwijfeld om de oren worden geslagen met zijn afwerende houding tijdens de deze formatie.

VVD, CDA en D66 willen ook weer dolgraag dat de PvdA aanschuift, al heeft het ledencongres van die partij besloten dat regeringsdeelname na een monsternederlaag ongewenst is. Ook Asscher moet blijven uitleggen dat de PvdA voorlopig kiest voor de oppositie.

Schippers verwacht dat er volgende week toch een partij is die mopperend en klagend instemt om te praten over een nu nog 'onwenselijke coalitie'. Het meest voor de hand ligt nog steeds een poging van het 'motorblok' van VVD, CDA en D66, aangevuld met de ChristenUnie. Dat het zeer moeizame gesprekken gaan worden, staat hoe dan ook vast.

Edith Schippers hoopt nog steeds dat er een kabinet zit voor de zomer ('alles is mogelijk'), maar heel overtuigend klinkt dat al niet meer. 'Soms kosten dingen een beetje tijd', zei de informateur gisteren enigszins berustend. 'En die moet je dan ook nemen.'

Komt GroenLinks nog terug?

Mark Rutte ziet een herstart 'absoluut niet' gebeuren. Ook Jesse Klaver meent dat er 'een punt is gezet, geen komma.' Toch is het niet ongebruikelijk dat dood gewaande formaties toch weer herleven. Bij de formatie van Paars I kwam Frits Bolkestein uiteindelijk ook weer aan tafel. Het werd achteraf gezien als 'een functionele pauze'. De VVD-achterban was pas klaar voor een avontuur met de PvdA toen duidelijk was geworden dat een reëel alternatief met het CDA ontbrak. 'Paars was nog niet rijp,' zei VVD-informateur Gijs van Aardenne terugblikkend op de mislukte eerste ronde. 

Lees meer over de nieuwste formatiepoging

De doorstart van de kabinetsformatie draait uit op een ingewikkeld schaakspel. Een impasse dreigt nu VVD en CDA er niet in slagen voldoende onderhandelingspartners te vinden die met elkaar om tafel willen.

Als de GroenLinks-leider één ding heeft geleerd van het mislukte formatie-avontuur, dan is het dat de partij nog groter moet worden. Klavers boodschap tijdens zijn jongste meet-up: 'Onze idealen zijn te mooi voor de zijlijn' (+).

De standpunten van de ChristenUnie over migratie, klimaat en inkomen liggen eigenlijk net zo moeilijk als die van GroenLinks.