Oprichter Thierry Baudet van Forum voor Democratie in de rechtbank voor de zaak over het Oekraïne-referendum.
Oprichter Thierry Baudet van Forum voor Democratie in de rechtbank voor de zaak over het Oekraïne-referendum. © ANP

Baudet voor rechter: kabinet wilde hachje redden na referendum over Oekraïne

Premier Cameron stapte op na het Brexitreferendum; premier Renzi vertrok na de volksraadpleging over de Italiaanse grondwet. En wat deed premier Mark Rutte nadat 61 procent van de stemmers 'nee' had gezegd tegen de associatieovereenkomst met Oekraïne? 'Hij begon eindeloos te treuzelen', zegt Thierry Baudet.

De lijsttrekker van Forum voor Democratie zit vrijdag in de Haagse rechtbank als aanklager van de Staat der Nederlanden. Volgens hem heeft Rutte de uitslag van het Oekraïnereferendum op 6 april 2016 compleet genegeerd. 'We hebben ons hard gemaakt voor het creëren van momentum onder de bevolking. Dat momentum is gebroken. Er heerst grote verslagenheid onder de bevolking, grenzend aan cynisme. Het animo voor volgende referenda is er niet groter op geworden. Men voelt zich terecht gepakt.'

De rechtszaak werd al twee weken na het referendum aangespannen, nadat de premier aan de Tweede Kamer had gemeld ruim de tijd te willen nemen voor bezinning. Het Forum was nog nog geen politieke partij, maar een denktank; Baudet nog geen lijsttrekker, maar een drijvende kracht achter het referendum.

Positie kiezen

Na het 'nee' had het kabinet geen tijd voor het zoeken naar uitwegen, betoogt advocaat Jan van der Grinten namens het Forum. Volgens artikel 11 van de Wet raadgevend referendum (Wrr) moet het kabinet 'zo spoedig mogelijk' de knoop door hakken. 'De uitspraak van een referendum dwingt het kabinet tot positie kiezen: volgt het de kiezer, of niet?'

Artikel 11 is wat het Forum betreft helder: 'Indien onherroepelijk is vastgesteld dat een referendum heeft geleid tot een raadgevende uitspraak tot afwijzing, wordt zo spoedig mogelijk een voorstel van wet ingediend dat uitsluitend strekt tot intrekking van de wet of tot regeling van de inwerkingtreding van de wet.'

Maar de regering is 'uit politiek lijfsbehoud een andere weg ingeslagen dan de wet haar voorschrijft', aldus advocaat Van der Grinten. Fijntjes wijst hij erop dat Rutte zelf meermalen toegaf dat het ook hem te lang duurde - na zeven maanden had hij het zelfs over 'onaangenaam lang'. Wat 'zo spoedig mogelijk' is, blijft zo een punt van discussie tussen de Staat en het Forum voor Democratie.

Geitenpaadje

Uiteindelijk kwam het kabinet, na moeizame onderhandelingen in Brussel, uit op een aanvullende verklaring bij de Oekraïnedeal, het befaamde 'geitenpaadje'. Ook die 'zogenaamde tegemoetkoming' kan op weinig begrip rekenen bij het Forum. 'Het is een belediging aan het adres van de nee-stemmers', aldus advocaat Van der Grinten. 'Een betekenisloze verklaring waarmee de regering de plank heeft misgeslagen.'

Deze discussie heeft in de rechtbank niets te zoeken, oordeelt landsadvocaat Jannetje Bootsma. 'Na het referendum is de Staat aan zet. Dat is een puur politiek debat dat niet hier thuishoort, maar in het parlement', zegt ze. Wat het Forum voor Democratie wil, 'komt neer op een ingreep in het wetgevingsproces'. Het kabinet wil 'recht doen' aan de uitslag van het referendum én rekening houden met de internationale context.

En het kabinet kreeg die ruimte ook van een Kamermeerderheid, betoogt de landsadvocaat. Inmiddels ligt er een wetsvoorstel voor een spoedadvies bij de Raad van State. 'Dat Rutte in de Tweede Kamer heeft gezegd dat het te lang duurt, was geen juridisch oordeel van de premier. Het was een verzuchting: ik had had het ook graag sneller gewild, maar dat lukt niet.'

Tegenmacht

Als het kabinet zijn eigen gang gaat, dan wordt de hele gedachte achter het referendum weggeslagen

Thierry Baudet

Na de zitting is Thierry Baudet voorzichtig positief. 'Ik zou het raar vinden als de rechtbank ons niet bepaalde toezeggingen doet. Een referendum is bedoeld als tegenmacht tegen de bestaande politiek. Als het kabinet zijn eigen gang gaat, dan wordt de hele gedachte achter het referendum weggeslagen.'

De rechtbank doet op 12 april uitspraak - dus pas na de verkiezingen in maart, waarin Baudet hoopt te worden verkozen. Hij kan het geduld amper opbrengen. 'Ik had het graag zo spoedig mogelijk gehoord.'