Prof. mr. drs. Wouter Veraart, hoogleraar Encyclopedie der Rechtswetenschap en Rechtsfilosofie, Vrije Universiteit Amsterdam licht het rapport toe.
Prof. mr. drs. Wouter Veraart, hoogleraar Encyclopedie der Rechtswetenschap en Rechtsfilosofie, Vrije Universiteit Amsterdam licht het rapport toe. © ANP

Advocatenorde: 5 van de 13 partijen doen voorstellen in strijd met rechtsstaat

Vijf van dertien onderzochte politieke partijen hebben in hun verkiezingsprogramma's voorstellen staan die in strijd zijn met de rechtsstaat. Het gaat om VVD, CDA, PVV, VNL en SGP. Maatregelen waarmee partijen over de schreef gaan, hebben vooral betrekking op immigratie, grondrechten en bestrijding van terrorisme en jihadisme.

Dat schrijft de Nederlandse Orde van Advocaten in een dinsdag gepresenteerde doorlichting van de verkiezingsprogramma's (pdf). Net als in 2012 stelde de Orde een 'Commissie Rechtstatelijkheid in Verkiezingsprogramma's' in, die de vele plannen in partijprogramma's onderzocht op de gevolgen voor 'het rechtstatelijk fundament van onze democratie'. Ten opzichte van vijf jaar geleden is het aantal voorgestelde maatregelen dat volgens de Orde niet door de beugel kan met 40 procent gestegen.

Onrustig beeld

'De beoordeling door de commissie levert een onrustig beeld op', zegt commissievoorzitter en VU-hoogleraar Wouter Veraart. Want naast de ronduit onrechtmatige voorstellen hebben alle partijen, met uitzondering van ChristenUnie, plannen die de rechtsstaat 'kunnen' verzwakken. Voor die plannen is een nadere onderbouwing nodig, die ontbreekt in de programma's.

Bijna alle politieke partijen doen in hun programma's voorstellen die de bezorgdheid bij burgers over ongecontroleerde immigratie en terrorismedreiging moeten wegnemen. Maar de Orde waarschuwt: 'Wie ter bescherming van onze democratische rechtsstaat bereid is de rechtsstaat zelf te ondermijnen, bijvoorbeeld door bepaalde groepen burgers voortaan als tweederangs te behandelen of uit te sluiten van rechten, vormt zelf een bedreiging voor de vrijheden die het fundament van onze samenleving vormen.'

Ten opzichte van 2012 is het aantal voorgestelde maatregelen dat niet door de beugel kan met 40 procent gestegen

Het rapport werkt met drie kleuren: rood voor maatregelen die uit den boze zijn, oranje voor twijfelgevallen en groen voor plannen die de rechtsstaat juist versterken. In deze matrix scoort de PVV geheel rood en de PVV-afsplitsing VNL louter rood en oranje. De ChristenUnie kleurt helemaal groen. De rest van de partijen vertoont een gemêleerd beeld, waarbij VVD, CDA en SGP met enkele maatregelen ook over de schreef gaan.

'Staatrechtelijke hervormingsdrift'

Voorts vindt de Orde dat de 'opvallende staatrechtelijke hervormingsdrift' het onrustige beeld verder versterkt. D66 bijvoorbeeld wil 'de zware procedure aanpassen om de Grondwet te wijzigen'. Maar die heeft de functie te voorkomen dat een meerderheid zijn wil kan opleggen aan de minderheid en biedt een extra waarborg dat grondrechten in Nederland duurzaam worden beschermd. Het levert die partij een oranje waarschuwing op van de commissie.

De algemeen deken van de Orde, Walter Hendriksen, zei bij het in ontvangst nemen van het rapport dat 'het bashen van de rechterlijke macht moet stoppen', waarmee hij verwees naar uitspraken van PVV-leider Geert Wilders na diens veroordeling door de rechtbank ('knettergek') voor groepsbelediging.

Drie voorbeelden van onacceptabele voorstellen

1. Wie zich aansluit bij een terroristische organisatie, verliest het recht om Nederlander te zijn, stelt de VVD.
De nationaliteit wordt in zo'n geval ingetrokken, of iemand strafrechtelijk is veroordeeld of niet. De VVD wil internationale verdragen aanpassen, zodat ook vermeende terroristen met uitsluitend de Nederlandse nationaliteit stateloos kunnen worden gemaakt. Dit plan druist volgens de Orde in tegen het universele uitgangspunt dat het stateloos maken van eigen brugergers in strijd is met de mensenrechten.

2. Het CDA wil financiering van moskeeën en islamitische organisaties door buitenlandse overheden verbieden.
Dat levert volgens de Orde directe discriminatie op, omdat deze maatregel slechts islamitische instellingen treft en niet andere religieuze en/of levensbeschouwelijke organisaties.

3. De SGP bepleit een volledig abortusverbod.
Een dergelijk totaalverbod is volgens de Orde in strijd met het zelfbeschikkingsrecht van de vrouw.