Ondertekening van het eerste Verdrag van Rome in het Palazzo dei Conservatori, 25 maart 1957 (foto ingekleurd).
Ondertekening van het eerste Verdrag van Rome in het Palazzo dei Conservatori, 25 maart 1957 (foto ingekleurd). © AFP

'Vernietigende storm' is een briesje in verklaring van EU-leiders

Herziening Verdrag van Rome op zestigste verjaardag

'De hernieuwing van de Europese geloften', wordt de verklaring genoemd die de Europese regeringsleiders aanstaande zaterdag in Rome met gepaste ceremonie zullen ondertekenen. Houden de lidstaten nog van de Europese Unie, zestig jaar na het Verdrag van Rome - het startschot voor de EEG? Geen overbodige vraag nu die Unie van binnen en buiten wordt belaagd.

Maar de urgentie in deze Verklaring van Rome is ver te zoeken. Alsof de 'vernietigende storm' die volgens Europees Commissaris Timmermans de EU bedreigt bij nader inzien een voorjaarsbriesje is.

Maandag leggen de politiek adviseurs van de leiders de laatste hand aan de verklaring. Het is een degelijke tekst, zo blijkt uit het nog vertrouwelijke concept, die zeker niet onderdoet voor de verklaring in 2007 bij de vijftigste verjaardag van het Verdrag van Rome. De overeenkomsten zijn zelfs frappant, te beginnen bij de lengte van de verklaringen: allebei twee pagina's.

Lees verder onder de foto.

Net als in 2007 zijn de leiders van nu trots op wat de EU allemaal heeft bereikt. 'Europese eenheid begon als een droom van enkelen, het is de hoop voor velen geworden', staat er. Tien jaar geleden luidde dat: 'Met de Europese eenwording is een droom van eerdere generaties werkelijkheid geworden.'

Net als toen prijzen de leiders de Europese waarden (democratie, rechtsstaat) en de vruchten van interne markt (welvaart, banen). En staat de EU voor uitdagingen die in 2007 ook al werden genoemd: terrorisme, georganiseerde misdaad, illegale migratie. De slotzin in beide verklaringen is exact dezelfde: 'Europa is onze gezamenlijke toekomst.'

Geen 'perfect storm'

De in 2014 voorspelde 'laatste kans' voor Europa lijkt nog lang niet gekomen

Wie de verklaringen voor de 50ste en 60ste verjaardag van het Verdrag van Rome naast elkaar legt, ontwaart op geen enkele wijze de 'perfect storm' waarvoor Timmermans vreest. 'De laatste kans' voor Europa die Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker in 2014 voorspelde, lijkt nog lang niet gekomen. Dat anno 2017 voor het eerst een lidstaat de Unie verlaat (Groot-Brittannië), de EU synoniem voor crisis is geworden, Polen de rechtsstaat ontmantelt, migratie de Unie ontwricht, Rusland verdeeldheid zaait en de VS afzwaait: al die nieuwe bedreigingen zijn louter in bedekte en kalme bewoordingen in de Verklaring van Rome opgenomen.

Zo ziet de EU zich nu geconfronteerd met 'ongekende' in plaats van 'grote uitdagingen' (2007) en zijn het protectionisme (America First) en de toegenomen inkomensongelijkheid (de erfenis van de crisis) aan het lijstje toegevoegd. Premier Rutte en zijn collega's hameren meer dan hun voorgangers op eenheid na het vertrek van Groot-Brittannië. 'Eenheid is zowel een noodzaak als onze vrije keuze', aldus de ontwerpverklaring. De leiders zijn 'vastbesloten' het uiteenrafelen van de Unie te voorkomen.

De eurosclerose (trage besluitvorming) wordt aangepakt met kopgroepen van lidstaten die sneller willen, maar wel met de rem dat het EU-konvooi niet uit elkaar mag waaieren. 'Onze Unie is een en ondeelbaar.'

 Lees verder onder de foto.

Ook het aanzwellende anti-Europese populisme krijgt een bescheiden plek in de verklaring. 'Wij beloven naar de zorgen van onze burgers te luisteren.' Deze zin wordt gevolgd door de verzekering dat de EU alleen in actie komt als ze iets toevoegt, de rest is aan de lidstaten. 'De Unie moet groot zijn bij grote zaken en klein bij kleine.'

'In deze tijden van verandering' stellen leiders zich vier doelen voor de komende tien jaar, de 'Rome Agenda': de EU moet een veilige plek zijn, welvarend én duurzaam, sociaal en een wereldspeler. Onderdelen van deze Agenda worden aangestipt (strikte bewaking van de EU-buitengrenzen; een verder geïntegreerde eurozone; armoedebestrijding; militaire samenwerking) maar niet uitgewerkt. Daar is de tijd nog niet rijp voor, de verdeeldheid tussen de lidstaten is te groot. Ook het gezamenlijke bezoek van de leiders aan de paus op vrijdag zal daarin geen verandering brengen.

Toekomstscenario's

Zaterdag zijn er nog geen discussies, slechts een ingetogen feest

Pas na de Duitse verkiezingen (september) en na een discussie in de lidstaten over de vijf toekomstscenario's voor de EU die Juncker onlangs presenteerde - afbouwen tot de interne markt; voortmodderen als nu; kopgroepen voor landen die meer Europa willen; minder kerntaken maar meer Europees; meer Europa op alle vlakken - moeten de leiders eind 2017 kleur bekennen. Dwingt een veiliger Europa tot een uniform asielbeleid? Vraagt meer welvaart om een Europese minister van Financiën? Noopt een sociaal Europa tot een Europese WW? En kan de EU een wereldspeler zijn zonder Europees leger?

Zaterdag wordt deze discussie nog niet gevoerd, dan is er slechts ingetogen feest in het Palazzo dei Conservatori waar de Verklaring van Rome wordt ondertekend. Bemoedigend misschien is dat in 2007 alleen de voorzitters van de Commissie (José Manuel Barroso), het Europees Parlement (Hans-Gert Pöttering) en de tijdelijk EU-voorzitter (Angela Merkel) hun handtekening zetten. De hernieuwde geloften krijgen de krabbel van 27 leiders - de Britse premier Theresa May blijft thuis.

Lees meer over de herziening van het Verdrag van Rome

Vijf scenario's voor frisse EU, landen mogen zelf kiezen: 'Laat ze maar zweten'
'Het geboortekaartje van de EU-27', noemt de Europese Commissie haar vanmiddag gepresenteerde 'witboek' voor de toekomst van de EU. Een tikkeltje overdreven want voorlopig telt de EU nog 28 leden, het Verenigd Koninkrijk vertrekt op zijn vroegst in 2019. Bovendien komt de Commissie niet met één blauwdruk over hoe de EU er in 2025 uit moet zien, maar biedt ze vijf scenario's.

Poolse premier maakt stennis en laat zien hoe verdeeld EU is over de toekomst
Verheffend was het niet, de kletterende rel die de Poolse premier Szydlo ontketende rond de herverkiezing van haar landgenoot Tusk als EU-president. Karaktermoord op hoog niveau. Bemoedigend evenmin, in de aanloop naar de speciale Rome-top waarop de EU27 (minus Verenigd Koninkrijk) eenheid en solidariteit moeten etaleren. Het maakt wel een eind aan de - in Brussel - stille hoop dat met het vertrek van één lastpak uit de Unie (Londen), andere dwarsliggers (Warschau, Boedapest) hun toon zouden matigen. (+)

Nauwere defensiesamenwerking in EU is onvermijdelijk
Na lange tijd het ondergeschoven kindje van het bredere gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid van de Europese Unie te zijn geweest, is defensie nu bovenaan de Europese agenda komen te staan, betoogt Jorge Domecq, directeur-generaal van het Europees Defensieagentschap.