De onderhandelaars na afloop van het middagdeel van de formatie.
De onderhandelaars na afloop van het middagdeel van de formatie. © ANP

'Het kan nog vreselijk misgaan', maar de formatiegesprekken gaan door

Na elf dagen netto onderhandelen in de formatie volgen elf dagen vakantie. De onderhandelaars zijn moe, de financiële ruimte is gering en tussen GroenLinks en de VVD schuurt het.

'We hebben pas elf dagen met elkaar om tafel gezeten', benadrukte informateur Edith Schippers donderdag bij hij haar wekelijkse persconferentie over de vorderingen van de formatie. Boodschap: Rutte III laat nog wel even op zich wachten, zeker nu duidelijk is geworden dat de 'budgettaire ruimte' minder florissant is dan eerder gehoopt.

Uit de voorjaarsnota zal blijken dat het nieuwe kabinet geen 8 tot 10 miljard extra te besteden heeft, maar aanzienlijk minder. Oorzaak: 'tegenvallers' en 'lopende dossiers'. Meer details wilde Schippers niet prijsgeven - 'dat is aan de minister van Financiën' -  maar de VVD'er voorziet wel nieuwe complicaties voor de formatie. 'De gesprekken worden nu ook weer moeilijker. We zijn er nog lang niet.'

Na elf dagen netto onderhandelen volgen nu eerst elf dagen vakantie. Pas op 2 mei worden de gesprekken tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks hervat.

Het tempo van deze formatie roept herinneringen op aan de onderhandelingen voor de vorming van kabinet Paars I.

Het tempo van deze formatie roept inmiddels herinneringen op aan de behoedzame onderhandelingen die voorafgingen aan de vorming van het kabinet-Paars I, waarin VVD en PvdA voor het eerst met elkaar samen gingen werken. Door de trage voortgang werden de onderhandelende partijen destijds honend omschreven als 'drie slakken die afremmen in een bocht'. De kalme aanpak was volgens de toenmalige betrokkenen nodig om de twee tegenpolen VVD en PvdA aan elkaar te laten wennen.

Dat lijkt nu weer de aanpak. GroenLinks, VVD en CDA zijn geen natuurlijke bondgenoten. De verhoudingen zijn de laatste weken desondanks verbeterd. Zelfs in het Haagse fluistercircuit zijn nauwelijks nog sarcastische opmerkingen op te vangen. Soms klinkt er zelfs voorzichtig optimisme over een goede afloop, al volgt dan meteen de asterisk: het kan ook nog misgaan.

Buitenwereld

Zeker is dat de rekening voor de autorijder en 'de hardwerkende Nederlander' niet te hoog mag oplopen

Dat is nu de stemming in de Haagse binnenwereld, maar de onderhandelende partijen werden er gisteren aan herinnerd dat er ook nog een buitenwereld is. 'VVD'ers zeggen NEE', kopte De Telegraaf groot op de voorpagina. Liberale 'partijprominenten' en lokale bestuurders zouden niets voelen voor een coalitie met GroenLinks. De krant zelf schreef een honend redactioneel commentaar over 'de gestaalde kaders' die schuil gaan achter Jesse Klaver: 'Een militante club van betweterige oud-communisten, milieufanaten en pacifisten.'

Betrokkenen bij de formatie reageerden laconiek, maar zeker de VVD is van oudsher uiterst gevoelig voor kritiek in De Telegraaf. Premier Mark Rutte doet er sinds zijn aantreden als partijleider alles aan om de banden met de krant goed te houden. Helemaal onbegrijpelijk is dat niet: in 2012 leidde De Telegraaf nog met succes de campagne tegen de inkomensafhankelijke zorgpremie die 'Marx Rutte' destijds met coalitiepartner PvdA had afgesproken.

De premier zal beducht zijn voor een herhaling nu hij moet werken aan groene plannen om Klaver binnenboord te houden. Het zal vooral aan de uitwerking liggen of de asfaltvleugel van de VVD daarmee kan leven. Zeker is dat de rekening voor de autorijder en 'de hardwerkende Nederlander' niet te hoog mag oplopen.

Bij de VVD en het CDA leeft het besef dat er weinig alternatieven zijn.

De opdracht om GroenLinks desondanks voldoende tegemoet te komen, is er niet makkelijker op geworden nu er minder geld is om de pijn te verzachten. Tegelijkertijd leeft bij zowel de VVD als het CDA het besef dat er weinig alternatieven zijn. Ook een potentiële coalitiepartner als de ChristenUnie pleit voor radicale vergroening.  

'Het kan nog steeds vreselijk misgaan,' herhaalde informateur Schippers gisteren nog maar eens, maar de wil om eruit te komen is er volgens haar wel. 'Zolang de partijen hard werken om dichter bij elkaar te komen, ga ik door.'

De formatie ligt echt stil

Tot dusver is er volgens ingewijden nauwelijks een informeel onderhandelingscircuit.

De komende elf dagen zal er ook informeel weinig worden onderhandeld. Zeker twee partijleiders, Sybrand Buma en Alexander Pechtold, gaan vakantie vieren in het buitenland. Ook diverse directe medewerkers van de onderhandelaars verblijven buiten Nederland. Volgens Schippers moet iedereen bijkomen van de lange campagne en de nasleep van de verkiezingen.

Volgens ingewijden zijn er wel tal van vragen uitgezet bij ministeries, zodat de onderhandelaars na het reces meer duidelijkheid hebben over de eerste compromissen die nu zijn besproken. Niemand sluit uit dat er de komende week wellicht al enkele telefoontjes worden gepleegd, maar concrete afspraken zijn er niet gemaakt. Tot dusver is er volgens ingewijden nauwelijks een informeel onderhandelingscircuit, ook omdat zoiets met vier partijen moeilijk op te zetten is.

Lees ook: Hoe vanzelfsprekend is het eigenlijk dat alle meningsverschillen van de campagne moeten worden uitonderhandeld tot een compromiskabinet? Het moet de Hollandse poldergeest zijn. Verslaggever Ariejan Korteweg schreef een ode (+) aan dit oerhollandse fenomeen.