Protest tegen May, 10 juni.
Protest tegen May, 10 juni. © EPA

Winst Labour is geen wraak op Brexit

Ondanks Mays intenties ging deze verkiezing slechts ten dele over de Brexit

De Britse verkiezingen gingen niet over de Brexit maar, dankzij Labour, vooral over zorg en onderwijs.

Nieuwsmedia maken veel gebruik van 'framing'. Framing is het benadrukken van een perspectief op nieuws door woord- en beeldkeuze. Dit gebeurt vaak impliciet en komt bijvoorbeeld tot uitdrukking in krantenkoppen die niet de lading van artikelen dekken.

Zo benadrukten Nederlandse krantenkoppen de afgelopen dagen steevast de Brexit als verklaring voor de verkiezingswinst van Labour. 'Nemen Britse jongeren vandaag wraak voor het Brexit-referendum?' vraagt de kop boven een artikel op de website van de Volkskrant van 8 juni - ook al reppen de geïnterviewde jongeren niet over de Brexit. 'Een harde Brexit? Nee bedankt, stemden de jonge en arme Britten', boven een artikel in De Correspondent van 9 juni waarin gesteld wordt dat de Brexit nauwelijks onderwerp van debat was. 'Stem tegen May uit protest tegen Brexit-beleid', luidt de kop boven een reportage in de Volkskrant van 12 juni - waaruit blijkt dat de geïnterviewde Britten veel verschillende motivaties hebben voor hun stem, waar de Brexit er slechts één van is.

Ook de Labourpartij heeft zich in haar verkiezingsprogram vóór de Brexit uitgesproken

Het frame dat Nederlandse krantenredacteuren blijkbaar willen hanteren is: de Britten hebben spijt van de Brexit en stemden daarom Labour. Zelfs al staat dat niet in de eigen artikelen.

Dit Brexit-frame is dan ook aantoonbaar onjuist. Uit een opiniepeiling van YouGov eind maart bleek nog dat 69 procent van de Britten vindt dat de Brexit moet doorgaan. Ook Remain-stemmers hebben zich inmiddels grotendeels neergelegd bij de referendumuitslag van 2016.

De Labourpartij heeft zich net als de Conservatieven in haar verkiezingsprogram vóór de Brexit uitgesproken. Labourleider Jeremy Corbyn staat alom bekend als euroscepticus, wat mede bleek uit zijn weinig enthousiaste deelname aan de Remain-campagne. Labour heeft desondanks veel Remain-stemmers in Londen opgepikt, maar daarnaast interessant genoeg ook veel Leave-stemmers en UKIP-aanhangers in het noorden van Engeland.

Als Britten echt spijt hadden van Brexit, hadden ze nu wel op Liberaal Democraten gestemd

Het frame van de Nederlandse krantenkoppen klopt dus niet. Als de Britten echt spijt van de Brexit zouden hebben gehad, hadden ze nu wel op de Liberaal Democraten gestemd, maar die hebben juist verlies geleden. Overigens wilde ook die partij een tweede referendum en geen negeren van het oorspronkelijke referendum.

Je zou hoogstens kunnen beargumenteren dat de grote steun voor Labour steun voor een 'softe' Brexit impliceert. Maar veel waarschijnlijker is dat de Brexit simpelweg niet zo'n grote rol heeft gespeeld in de Britse verkiezingen als Nederlandse krantenkoppen het doen voorkomen. Ondanks Mays intenties ging deze verkiezing namelijk slechts ten dele over de Brexit.

Corbyn zei in zijn eerste interview met de BBC over zijn verkiezingswinst: 'It's not just about Brexit.' Zoals hij ook bij de start van zijn campagne zei: 'This election isn't about Brexit itself. That issue has been settled.'

De verkiezingen gingen in plaats daarvan deels over terrorisme, maar door de energieke campagne van Labour vooral over zorg en onderwijs. Waar May verdere bezuinigingen voorstelde, beloofde Labour bezuinigingen juist terug te draaien. Onder Corbyn heeft de partij de populistische slogan 'For the many, not the few' aangenomen en grote, meetup-achtige bijeenkomsten gehouden. Labour heeft een stevige publieke sector tot inzet tot van de verkiezingen gemaakt en gratis toegang tot het hoger onderwijs beloofd.

Geholpen door het zwakke optreden van May heeft Labour met die op sociale thema's gerichte campagne de voor haar grootste zetelwinst sinds 1945 geboekt. Het percentage Britten dat op de partij stemde, is hoger dan onder Tony Blair in 2005. En de opkomst onder 18- tot 34-jarigen is volgens voorlopige peilingen van 43 procent bij de vorige verkiezingen naar meer dan 60 procent nu gegaan, waarbij 55 tot 65 procent van de jongeren op Labour heeft gestemd.

Een sociaal-democratische partij is er met een frisse campagne in geslaagd verkiezingswinst te boeken

Volgens Sky Data stond onder het Britse electoraat inclusief jongeren de zorg bovenaan als stembepalend onderwerp en de Britse relatie met de EU slechts op de vijfde plek.

Een alternatief frame voor de Britse verkiezingsuitslag zou dan ook kunnen zijn dat een sociaal-democratische partij er met een frisse campagne in is geslaagd verkiezingswinst te boeken - tegen de internationale trend in. Dat frame is overtuigender dan dat het hier ging om de 'wraak van de Remainers', die in Groot-Brittannië geen politieke factor van betekenis meer zijn.

Adriejan van Veen is docent politieke geschiedenis aan de Universiteit Utrecht.