Vmbo-leerlingen nemen deel aan examentraining op de Charles de Foucauld Mavo in Spijkenisse.
Vmbo-leerlingen nemen deel aan examentraining op de Charles de Foucauld Mavo in Spijkenisse. © ANP

Weg met examentraining en huiswerkinstituut

Als ik in mijn les zeg dat een havo-leerling minimaal een uur per dag aan zijn huiswerk moet zitten, kijken ze me glazig aan.

Mijn onderwijscarrière die in 1974 begon op een Amsterdamse lagere school sluit ik over twee maanden af met vier eindexamenklassen; vmbo, havo en vwo.

Het eindexamen is niets anders dan een grote toets over de stof, die in de afgelopen jaren is behandeld. Er wordt op het eindexamen niets nieuws gevraagd, want in de syllabi van elk vak (te vinden op www.examenblad.nl) staat de stof die gekend moet worden netjes omschreven. Als docent leg je in de lessen heel vaak de link naar het eindexamen.

'Kijk dit is nu een mooi voorbeeld van een eindexamenvraag', zeg je dan. In je toetsen stop je af en toe zo'n vraag en bij de bespreking van het werk kun je daar nog eens het accent op leggen. Kortom, een ervaren docent die de complete leerlijn van zijn vak in de vingers heeft, begeleidt de leerlingen op deze manier naar het eindexamen.

In de laatste weken oefen je nog een keer met specifieke vragen. Je voorziet de leerlingen van tips en een planner. Je geeft de elektronische leeromgeving voor de leerlingen vrij. Hierin staan de powerpoints, animaties, filmpjes en andere materialen die relevant zijn voor het eindexamen.

Het eindexamen is niets anders dan een grote toets over de stof

Maar wat is er aan de hand? Waarom lukt het niet? In de jaren voor het eindexamen zijn heel veel leerlingen bijna niet vooruit te branden. De meesten maken nauwelijks hun huiswerk en zijn niet gemotiveerd voor school. Als ik in mijn les zeg dat een havo-leerling minimaal per dag 1 uur aan zijn huiswerk moet zitten, kijken zij mij met glazige ogen aan alsof ik van een andere planeet kom.

Leerlingen worden opgehokt met 28 tot 31 leerlingen en moeten gemiddeld 7 keer per dag het 'gezeur' van een docent aanhoren. Hun mobiel is veel interessanter met al die leuke apps en filmpjes. Ik kan ze wel begrijpen en het lukt mij ook niet meer om op een nascholing, waar ik zelf voor gekozen heb, constant mijn aandacht erbij te houden.

Bovendien zijn ze druk met gamen, vrienden, vriendinnen maar vooral met bijbaantjes. Op het hoogste niveau wordt weinig verzet in de les geboden, maar hoe lager het niveau wordt, hoe moeilijker het wordt om zo'n grote klas aan te sturen. Dan heb je heel wat trucs in je gereedschapskist nodig om 50 minuten met zo'n klas te werken.

De ouders met geld kunnen deze oppas wel regelen maar de ouders die minder draagkrachtig zijn niet

De leerling wordt pas 'ambitieus' bij het zien van het cijferrapport. Bij veel onvoldoendes wordt het huiswerkinstituut ingeschakeld. Daar kunnen leerlingen tegen betaling een planner invullen en hun huiswerk onder toezicht maken! Dat had natuurlijk ook thuis kunnen gebeuren. De ouders met geld kunnen deze oppas wel regelen maar de ouders die minder draagkrachtig zijn niet. Tegen de ouders van mijn mentorleerlingen zeg ik altijd: 'Op een huiswerkinstituut wordt geen bijles gegeven!' Welke ouders hebben nog de tijd om de vraag te stellen: 'Wat heb je vandaag op school geleerd?'

En dan de examentraining, die had natuurlijk allang in de eindexamenklas moeten plaats vinden. Ik weet zeker dat veel van mijn collega's dit doen. Maar als je als leerling het hele jaar geen huiswerk hebt gemaakt, dan schrik je opeens van je cijfers die op je centraallijst staan.

Dan breekt de paniek uit, en nu willen ze bij de (decentrale) toelating van het vervolgonderwijs ook nog goede cijfers zien. (Ik stel zelf voor om de twee laatste overgangsrapporten als norm te hanteren voor toelating!) Wat kan ik nog doen?

Bij veel van deze instituten werken studenten die totaal geen eindexamenervaring hebben

In een week leren en inhalen wat je de afgelopen perioden niet gedaan hebt, is dan bijna een onmogelijkheid. Een gepensioneerde collega scheikunde viel de laatste drie maanden bij ons in. In de les zei hij tegen de leerlingen: 'Doe nou gewoon goed mee, maak je huiswerk, want alleen op deze manier heb je succes op je eindexamen. Deze lessen zijn nu gratis, maar in mei werk ik voor een bureau waar je voor dezelfde les dik moet betalen.'

Gelukkig krijgen de leerlingen bij dit bureau wel een training van een gerenommeerde scheikundedocent die jarenlange ervaring heeft. Maar bij veel van deze instituten werken studenten die totaal geen eindexamenervaring hebben, geen notie hebben van de lange leerlijnen en nog nooit van hun leven een eindexamen hebben nagekeken.

Huiswerkinstituten en examentrainingen zijn pleisters voor een ziek onderwijs. Oplossingen? Ik heb er in mijn carrière diverse aangedragen, maar de mensen die aan de knoppen draaien, die dikke salarissen verdienen, weinig of geen verstand van onderwijs hebben, bepalen de koers. De leerlingen en mijn gemotiveerde collega's zijn daar de dupe van.

Al met al kijk ik terug op een fantastische onderwijstijd!

Teunis Bloothoofd is docent aardrijkskunde aan de Scholengemeenschap in Lelystad.