2114933
Zwemmer in het Markermeer tussen Edam en Volendam © ANP

'We geven te veel landbouwgrond onnodig terug aan de natuur'

Opinie Het is hoog tijd dat het enorme verlies aan land- en tuinbouwgrond wordt gecompenseerd door de aanleg van de Markerwaard, schrijft architect en publicist Leo Onderwater. 'Met de aanleg van de Marker Wadden staat Nederland niet slechts een financieel maar ook waterbouwkundig fiasco te wachten.'

 
Met de aanleg van de wadachtige zone zijn minimaal enkele honderden miljoenen euro's gemoeid. Wat krijgt Nederland daarvoor terug? Een kleiachtige modderpoel

De gemeenteraad van Lelystad heeft op 3 december jl. het bestemmingsplan 'Marker Wadden' vastgesteld. Het bestemmingsplan 'Marker Wadden' behelst een archipel van eilanden langs de Houtribdijk: van Lelystad naar Enkhuizen. De eilanden worden gerealiseerd door gebruikmaking van het in het Markermeer aanwezige slib. Volgens de initiatiefnemers wordt met de aanleg van de moddereilanden een einde gemaakt aan het rondwervelend slib dat troebel water veroorzaakt en het bodemleven van het Markermeer verstikt. Dat de slibeilanden nieuw slibbezinksel in het resterende deel van het Markermeer niet zal voorkomen, is evident. Bovendien zullen de Wadjes, opgebouwd uit drijfklei niet bestand zijn tegen fikse noordwesterstormen.

Met de aanleg van de Marker Wadden staat Nederland niet slechts een financieel maar ook waterbouwkundig fiasco te wachten. De Nationale Postcode Loterij en de Rijksoverheid hebben resp. 15 en 30 miljoen euro beschikbaar gesteld om dit speeltje van Stichting Natuurmonumenten te kunnen 'realiseren'. Echter, met de aanleg van de wadachtige zone zijn minimaal enkele honderden miljoenen euro's gemoeid. Wat krijgt Nederland daarvoor terug? Een kleiachtige modderpoel waarin nauwelijks valt te recreëren, noch anderszins enig rendement is te behalen. Slechts een beperkt aantal vogelsoorten zal er profijt van hebben.

Prijzen landbouwgrond
Ligt het niet meer voor de hand om het Zuiderzeeproject in de gedachte van ir. Cornelis Lely af te ronden met de aanleg van de Markerwaard ter grootte van 40.000 hectare, teneinde te voorzien in een nijpend gebrek aan land- en tuinbouwgrond?

Nergens ter wereld zijn de prijzen voor landbouwgrond zo hoog als in Nederland. Met een investering van enkele miljarden kan in de Markerwaard worden voorzien in 20.000 hectare relatief goedkope land- en tuinbouwgrond.

Schattingen van de Verenigde Naties geven aan dat tot 2050 de wereldvoedselproductie moet stijgen met 70 procent om alle monden te kunnen blijven voeden. Door de economische groei in China, Brazilië en India zal de vraag naar eieren, melk en vlees explosief toenemen.

De vleesproductie zal groeien van 270 miljoen ton tot 470 miljoen ton per jaar. Gelet op de gunstige klimatologische, agrogeologische en geohydrologische omstandigheden moet Nederland - door een toename van het landbouwareaal - een groter aandeel in de wereldvoedselproductie gaan leveren. Voedselproductie moet plaatshebben waar de voorwaarden het gunstigst zijn, maar niet door onverantwoord te investeren in arbeids- en kapitaalintensieve irrigatieprojecten in gortdroge gebieden van Afrika. De vruchtbare en eenvoudig te bewerken grond in een gematigd Nederlands klimaat staat garant voor een hoge voedselproductie.

 
Het in 2002 door het kabinet-Kok 2 genomen besluit om niet vóór 2030 over te gaan tot de aanleg van de Markerwaard moet worden heroverwogen en het ondoordachte plan van Stichting Natuurmonumenten moet van de baan

Hedwigepolder
In Nederland is te veel landbouwgrond onnodig teruggegeven aan de 'natuur'. De Hedwigepolder heeft in Zeeland en De Tweede Kamer tot veel commotie geleid, maar waarom is er elders in Nederland zo weinig protest aangetekend tegen het offeren van landbouwareaal? Op allerlei plekken in Nederland zijn akkers en weilanden geofferd voor stadsuitbreidingen, wegen, bedrijventerreinen of het creëren van 'natuur'.

Het is hoog tijd dat het enorme verlies aan land- en tuinbouwgrond wordt gecompenseerd door de aanleg van de Markerwaard. De Markerwaard biedt bij uitstek mogelijkheden voor akkerbouw, (glas-)tuinbouw, fruit- en bollenteelt. Een deel van de Markerwaard moet evenwel in noodgevallen voorzien in de tijdelijke berging van overtollig water van elders. Een oppervlakte van 5.000 hectare heeft  daarom een aquatisch en terrestrisch karakter  en dient als inundatiegebied. Een gebied van 7.000 hectare kan worden ingericht voor bosbouw, dat eveneens als inundatiegebied fungeert. Het bos is bedoeld voor recreatie, de productie van hout en als leverancier van biomassa.

Met de aanleg van de Markerwaard ligt het voor de hand om de A27 langs Almere door te trekken en boven Purmerend aan te laten sluiten op de A7. Autoverkeer vanuit zuidelijke richting en Almere, met de bestemming boven Amsterdam, zal de alternatieve route - door de Markerwaard - gaan nemen, waardoor de A6, A9 en A10-oost aanmerkelijk worden ontlast.

Nationale luchthaven
De Markerwaard biedt kansen voor de aanleg van een tweede nationale luchthaven. In Biddinghuizen en Zeewolde is veel verzet tegen de forse uitbreiding van Lelystad Airport, die het overvolle Schiphol moet gaan ontlasten. Conform de plannen moeten vanaf 2018 45.000 vliegbewegingen per jaar ofwel 60 starts en landingen per dag op Lelystad Airport plaatshebben.

De Markerwaard leidt tot een kostenbesparing van het onderhoud aan de dijken. De huidige dijken - vooral de Oostvaardersdijk - zullen minder zwaar worden belast, omdat de ruimte voor opwaaiing en het doen ontstaan van hoge golven afneemt. De Noord-Hollandse dijken kunnen daarentegen hun cultuurhistorische karakter behouden. Realiseren van de Markerwaard zal bovendien de waterkwaliteit van de resterende randmeren en het Oostvaardersdiep verhogen - door een betere doorstroming.

Het in 2002 door het kabinet-Kok 2 genomen besluit om niet vóór 2030 over te gaan tot de aanleg van de Markerwaard moet worden heroverwogen en het ondoordachte plan van Stichting Natuurmonumenten moet van de baan. Want beiden zijn niet gebaseerd op een heldere analyse van de feiten, maar op het vermeende ecologische karakter van een monofunctionele slibbak; die zich bij tijd en wijle laat gelden als een onvoorspelbare gevarenbron.

Leo Q. Onderwater is architect en publicist.