WC eend-wetenschap grijpt om zich heen
© ANP

WC eend-wetenschap grijpt om zich heen

Onderzoek en bedrijf

Gekocht onderzoek en belangenverstrengeling tasten de geloofwaardigheid van de wetenschap aan.

In landen waar de overheid wetenschappers minder laat concurreren om onderzoeksgeld, is de wetenschap productiever dan in landen waar grotere concurrentie is

De overheid investeert steeds minder in de wetenschap. In 2014 was dat 0,75 procent van het bruto nationaal product, in 2018 zal dat nog maar 0,63 procentzijn. Bedrijven zijn handig in dat gat gesprongen: de commerciële bijdrage aan de wetenschap is gemiddeld 55 duizend euro per onderzoeker. Nederland gaat daarmee aan kop in Europa. Wereldwijd gaan alleen Zuid-Korea en Singapore ons voor.

De sterke afhankelijkheid van het bedrijfsleven heeft geleid tot WC-eend wetenschap. (U kent het wel: Wij van WC-eend adviseren WC-eend.) Bedrijven proberen resultaten, conclusies en de publicatie van onderzoek te beïnvloeden zodat ze voor hen gunstig zijn.

Wij van Red Bull

Red Bull betaalde vier jaar wetenschappers van de Universiteit Utrecht. Al hun studies oordelen positief over Red Bull. Zo blijkt Red Bull slaperigheid tijdens lange autoritten tegen te gaan. Dit onderzoek onder slechts 21 personen lijkt erg op sluikreclame, gezien enkel de effecten van de drank van de opdrachtgevers en niet de effecten van andere dranken, zoals koffie, zijn onderzocht.

Wij van Nutricia

Het Alzheimercentrum van het VUmc wordt gesponsord door Nutricia. De directeur van dit centrum, professor Philip Scheltens, concludeert in wetenschappelijke artikelen dat het drankje Souvenaid van Nutricia positieve effecten heeft op het geheugen van mensen met milde Alzheimer.

Hoogleraar openbare financiering Harrie Verbon noemt deze conclusies gekleurd en zwak. Als bijvoorbeeld de test na 12 weken in plaats van 24 weken was gestopt zou precies het omgekeerde moeten worden geconcludeerd, dit wordt echter niet vermeld in de publicatie.

Wij van Bayer

Wetenschappers Jeroen van der Sluijs en Henk Tennekes schreven in een opiniestuk in NRC dat pesticiden betrokken moeten worden bij het onderzoek naar bijensterfte. Volgens Van der Sluijs belde Bayer de dag erna met zijn baas op de Universiteit Utrecht om verhaal te halen. Medeopsteller van het stuk Henk Tennekes kreeg na dit kritische artikel geen onderzoeksopdrachten meer van externe wetenschapsfinanciers en moest daardoor zijn huis verkopen.

Het huidige financieringssysteem leidt tot gekochte wetenschap en belangenverstrengeling. Een tweede probleem is dat het huidige financieringssysteem ertoe leidt dat vaak niet de juiste vragen worden gesteld.

De vraagstelling gaat niet meer uit van wetenschappelijke of maatschappelijke relevantie, maar wordt benaderd uit commercieel oogpunt: waar krijg je de beste financiering voor?

Volgens 60 procent van de hoogleraren van de Universiteit van Wageningen is de financiering doorslaggevend bij het bepalen van de onderzoeksonderwerpen. Door het ontbreken van overheidsfinanciering wordt er te weinig langdurig, fundamenteel en onafhankelijk onderzoek gedaan. Juist dat soort fundamentele, onafhankelijke onderzoek leidt tot wetenschappelijke doorbraken.

Uit onderzoek van Mariana Mazzucato blijkt dat van de 88 belangrijkste uitvindingen tussen 1971 en 2006 77 mogelijk zijn gemaakt door publiek gefinancierd onderzoek. Grote wetenschappelijke doorbraken - van spoorwegen en het internet tot nanotechnologie - zijn tot stand gekomen met steun van de overheid.

In landen waar de overheid wetenschappers minder laat concurreren om onderzoeksgeld, zoals Denemarken en Zwitserland, is de wetenschap productiever dan in landen waar grotere concurrentie is.

Wij van de SP

WC eend-wetenschap tast de geloofwaardigheid van de wetenschap aan. Het huidige systeem met veel concurrentie, een kleine overheidsbijdrage en een grote afhankelijkheid van het bedrijfsleven leidt tot stagnatie van wetenschappelijke doorbraken.

We moeten dit tij keren door te investeren in langdurig, fundamenteel en onafhankelijk onderzoek. Onze voorstellen:

De helft van het overheidsgeld waarvoor nu geconcurreerd moet worden (tweede geldstroom) wordt toegevoegd aan de vaste financiering van universiteiten (eerste geldstroom).

Er komt een onderzoeksfonds waarin de industrie opdrachten kan aanbieden, zonder een directe band tussen bedrijf en onderzoeker.

De positie van wetenschappers wordt versterkt door meer vaste aanstellingen en meer zeggenschap.

Onderzoekers worden gewapend tegen ongewenste druk van buitenaf met de Verklaring van Onafhankelijke Wetenschap van de KNAW.

Investeringen in onderzoek en onafhankelijkheid zorgen voor meer, betere en betrouwbaardere wetenschappelijke doorbraken en inzichten.

Op 31 oktober organiseert de SP in haar hoofdkantoor in Amersfoort een debat onder over dit thema.

Sandra Beckerman is docent RU Groningen en medewerker SP alternatieve rekenkamer.

Reacties (18)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • PKuppen -
    Er is een verschil tussen fundamenteel (doel kennis uitbreiden) en translationeel onderzoek (doel bestaande kennis vertalen naar een toepassing). Het eerste is bij voorkeur onafhankelijk; translationeel onderzoek kan niet zonder een connectie met het bedrijfsleven, want een nieuwe toepassing zal door het bedrijfsleven in de markt moeten worden zetten om het beschikbaar te maken patiënten. Daar is een academische onderzoeksgroep niet voor. Geen verzet tegen commerciële invloeden, maar erkennen dat dit een integraal onderdeel moet zijn van translationeel en juist niet bij fundamenteel onderzoek.
  • WTJGM -
    Het gaat nog veel verder dan hier -terecht- geschetst, waar bv. ook medicijnmannen van naam zich lenen voor hand- en spandiensten van zorgverzekeraars, en onderzoeksresultaten daarop aanpassen. Wie eenmaal die beerput heeft geopend weet dat er ongelooflijk veel mis is in dit ondermaatse land. Ooit was er een programma als Medische Missers om een fractie ervan aan de oppervlakte te brengen, maar je zou er dagvullende programma's van kunnen voorzien. Maar we blijven met z'n allen net doen alsof onze gezondheidszorg fantastisch is, een kinderhand is snel gevuld.
  • wouterfr -
    Zo lang er wordt gelobbied door verschillende industriën bij belanrijke onderzoeken die worden gefinancieerd door bedrijven als o.a. Red Bull, Bayer en Notricia moet men alert blijven .Zeker ook bij de pluchezitters van de EU die door het bedrijfsleven worden gehersenspoeld om bij hun toch al niet misselijk betaalde baantjes een goed woordje te doen voor de bedrijven, zodat ze later naast ook al hun nevenposten van een goed betaalde functie in dat bedrijf verzekerd kunnen zijn. We tuinen er met z¿n allen met open ogen in.
  • Saltfish -
    Universiteiten kunnen het beste voor proof of concept gaan en het ontwikkelings-, veiligheids- en regelgevingsonderzoek aan onafhankelijke onderzoekers overlaten. Universiteiten hebben weinig voeling met de markt en zeker geen voeling met strategische keuzes als het om produktontwikkeling gaat. De WC-eenden en congres-circuspaarden zijn bekend en hoeven echt geen prominente plaatsen in te nemen. De echte rol van de onafhankelijke onderzoeker is er een van tijdig signaleren, wanneer het zinnig is dat er veel ontwikkelingsgeld besteed moet worden of de proof of concept in het archief belandt.
  • Common sense -
    Inderdaad: Klimaatwetenschap had zeker genoemd moeten worden. Waarschijnlijk het beste voorbeeld van pseudowetenschap waarbij de uitkomsten van het onderzoek al ruim van te voren vast staan. Het IPCC is geen wetenschappelijke organisatie, maar een politieke. En ja, je mag die ook WC-eend wetenschap noemen.
  • Frits Jansen -
    Tot tweemaal toe deed ik als wetenschapper (jurist) onderzoek voor een externe opdrachtgever (Europees Parlement en Europese Commissie). In beide gevallen stond de gewenste uitkomst vast. De hoogleraren die mijn bazen waren hadden het geld dringend nodig om de kans va hun noodlijdende faculteit te spekken, maar toen ik ze om een beetje hulp vroeg werd de ene kwaad en de andere haalde z'n schouders op. Bij de eerste prof. had ik mij gemeld om te promoveren. Na het lucratieve onderzoek pestte hij me weg. De trend is overal: door geldgebrek gebeuren nare dingen.
  • krolll -
    Dus klimaatscepticus Prof. dr. ir. Henk Tennekes wordt betaald door de fossiele brandstof industrie en kapotgemaakt door klimaatalarmisten, terwijl bijenexpert Prof. dr. ir. Henk Tennekes wordt kapotgemaakt door de chemische industrie en steun verdient van de milieubeweging? Iets klopt hier niet...
  • NestorMakhno -
    Nellie Helemaal juist Nellie, maar de NOS is dan ook dienstonderdeel van het ministerie van Waarheid. Ik vermoed dat u er zich niet echt zou thuis voelen want Newspeak vereist wel een bepaalde mate van geestelijke flexibiliteit .
  • NestorMakhno -
    Huub Stapel is een oorbeeld van dit "wetenschappelijk pragmatisme ". Het heeft dus niets met wetenschap te maken
  • Paulus de B. -
    Grappig dat 'klimaatwetenschap' niet wordt genoemd. Als er ergens groot geld in omgaat is het daar wel, met allerlei dubieuze claims over wat klimaatverandering allemaal zou veroorzaken...