Leden van ouderen-organisaties en de vakbonden FNV en CNV demonstreren in Den Haag voor behoud van koopkracht.
Leden van ouderen-organisaties en de vakbonden FNV en CNV demonstreren in Den Haag voor behoud van koopkracht. © ANP

Waarom een lage rente geen wondermiddel is

Het ophemelen van een lage rente is onterecht, stelt hoogleraar economie Raymond Gradus. Niet in de laatste plaats omdat pensioenfondsen daardoor gedwongen worden om te conservatief te beleggen.

Dat overheidsinvesteringen niet zonder risico zijn, blijkt wel uit de lange lijst van nutteloze ICT-projecten

Een lage rente heeft veel voordelen. Dat schreef Volkskrant-columnist Frank Kalshoven afgelopen zaterdag (Economie, 27 februari ). In navolging van mijn collega-economen Arnoud Boot en Lans Bovenberg stelt Kalshoven dat de noodzakelijke hervormingen in de fiscale behandelingen van het eigen huis en van de pensioenen gemakkelijker zullen plaatsvinden door de lage rente. Ook geeft hij aan dat de huidige lage rente overheidsinvesteringen eerder rendabel maakt: 'Omdat de Nederlandse staat nagenoeg gratis geld kan lenen, hoeven investeringen maar een pietsje rendement te maken om rendabel te zijn'.

Dit laatste is echter een drogredenering. Ook de overheid moet er rekening mee houden dat haar investeringsprojecten onzeker kunnen zijn. Aan iedere eerstejaarseconoom wordt verteld dat risico moet worden ingeprijsd via het hanteren van een risico-opslag, die wordt opgeteld bij de risicovrije rentevoet. En dat overheidsinvesteringen niet zonder risico zijn, blijkt wel uit de lange lijst van nutteloze ICT-projecten.

Sociale vlaktaks

Een dergelijk rendement voor huizen werkt arbitrage en overbelening in de hand

Terug naar het voordeel dat de huidige lage rente zou hebben om hervormingen sneller te bewerkstelligen. Kalshoven heeft een punt dat het huidige fiscale stelsel overbelening in de hand werkt. Het is terecht dat hij daarbij opmerkt dat het voorstel om het belastingtarief, waartegen de hypotheekrente kan worden afgetrokken, in jaarlijkse stapjes van 0,5 procent van maximaal 52 naar 38 procent te verlagen, wel erg langzaam gaat. Maar ik deel niet zijn voorstel dat dit veel eenvoudiger zou kunnen via overheveling van het eigen huis van box I naar box III. 

Zowel Kalshoven als Boot en Bovenberg lijken voorbij te gaan aan de reeds goedgekeurde plannen om box III vanaf 2017 progressief te maken. Voor vermogens tot honderdduizend euro wordt het huidige fictieve rendement verlaagd van 4 procent naar 2,9 procent, maar voor vermogens van meer dan een ton gaat het fictieve rendement naar 4,7 procent en vanaf een miljoen euro zelfs naar 5,5 procent. Een dergelijk rendement voor huizen hebben we al jaren niet gezien, maar belangrijker nog: het werkt arbitrage en overbelening in de hand. Immers duurdere huizen zullen gedwongen worden om een hogere hypotheek te nemen om daarmee de belasting te ontwijken.

Superior blijft dan ook het voorstel van een sociale vlaktaks, zoals dat onder meer door de commissie-Van Dijkhuizen is uiteengezet. Zo stelt deze commissie een vlaktakstarief van 37 procent voor die na verloop van tijd moet worden teruggebracht naar 34 procent. Vanaf een (belastbaar) inkomen van ongeveer zeventigduizend euro geldt een tarief van 49 procent, dat uiteindelijk zal worden teruggebracht naar 46 procent. Daardoor zullen 1 op 13 belastingplichtigen met het toptarief worden geconfronteerd. Ook wordt fiscale overbelening voor het eigen huis weggenomen doordat de hypotheekrente voortaan tegen het vlaktakstarief wordt verrekend. De lage rente biedt inderdaad mogelijkheden om snel een sociale vlaktaks in te voeren, waarbij de bestaande gevallen ontzien kunnen worden door de aftrek geleidelijk aan te passen. 

Pensioenhervormingen

Het verdelen van de pensioenpot zal dus niet pijnloos zijn, zoals de heren beweren

 Ook bij pensioenen zijn hervormingen noodzakelijk,  maar de lage rente is daar zeker niet alleen behulpzaam. Om iedereen in Nederland van een goed pensioen te kunnen voorzien, is het immers nodig dat pensioenfondsen niet alleen in staatsobligaties beleggen, maar ook in meer risicovolle beleggingen zoals aandelen. Het verdelen van de pensioenpot zal dus niet pijnloos zijn, zoals de heren beweren, maar ook hier geldt, maak van de nood een deugd. Een groot nadeel van het huidige pensioenensysteem is dat voor alle deelnemers gelijk belegd wordt. Hierdoor kunnen jongere deelnemers in een relatief vergrijsd pensioenfonds tegen hun wil in worden opgezadeld met een relatief conservatief beleggingsbeleid.

Op dit moment ligt bij de SER een hervorming op tafel met individuele pensioenrekeningen. Deze hervorming zal er toe leiden dat voortaan belegd kan worden via een life-cycle aanpak. Dat houdt in dat voor groepen jongere deelnemers kan worden belegd in risicovollere aandelen die een hoger rendement opleveren om zo een risicopremie te kunnen incasseren. De waarde van de pensioenrekening zal hierdoor meer schommelen. Als de deelnemer ouder wordt, zal een steeds groter deel van zijn pensioenvermogen belegd worden in (vrijwel) risicovrije waarden, met het grote voordeel dat men niet meer met kortingen geconfronteerd wordt. 

Met andere woorden: de lage rente maakt de hervormingen noodzakelijker, maar het is beslist, zoals vooral Kalshoven beweerde, geen wondermiddel. 

Raymond Gradus, is hoogleraar economie aan de Vrije Universiteit van Amsterdam.

Reacties (7)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • ruud volkskrant -
    De lage rente is een wondermiddel voor het begrotingstekort..Of dat zou het eigenlijk moeten zijn..Maar zelfs nu is Nederland niet in staat om de staatsschuld kleiner te maken..Dat belooft wat voor de tijd, dat het aardgas op is en geen miljarden voor de staat meer opleveren en als de rentes gaan stijgen....
  • frame -
    Dat pensioenfondsen het zo slecht doen komt niet door de lage rente, maar door de hoge normen waaraan ze moeten voldoen. Als je die norm een beetje aanpast hoeven ze de pensioenen niet te korten.
  • Spartuijn -
    Lage rente duidt op een gebrek aan investeringszin bij het bedrijfsleven...M.n. multinationals bulken van het geld maar doen daar niet veel mee....Het bedrijfsleven wacht op meer koopkracht bij de burger en dan pas zal er door het bedrijfsleven meer geïnvesteerd worden dit i.v.m. de winstverwachtingen. Door de lage rente zou de overheid minder hoeven te bezuinigen waardoor de koopkracht van de burger kan toenemen. Maar een 'anticyclisch' economisch/financieel beleid is het neoliberale VVD/PvdA kabinet vreemd.
  • jefcooper -
    Omdat de meeste bedrijfsinvesteringen in vijf, of tien jaar, worden afgeschreven, maakt vier of één procent rente niet veel uit. Bij onroerend goed, wat meestal in veertig jaar wordt afgeschreven, wel. Vandaar dat Spaanse vliegvelden, die twee en een half miljard hebben gekost, nu voor minder dan een ton van de hand gaan. Wisselkoersen hebben functies die je niet straffeloos kunt afschaffen, door de euro, ook rente heeft een functie. Ondernemers investeren als er vraag is, als je 17 of zo landen tegelijk laat bezuinigen, is die vraag er niet. Uiterst simpel, behalve voor Brussel.
  • Alberto -
    Een lage rente is voor Draghi wel een wondermiddel om de goedgevulde pensioenpotten in Nederland te plunderen.
  • Tenred -
    De lage rente is een zegen voor arm nederland - "Nederland telde in 2013 1,25 miljoen armen. Daarvan leefde bijna de helft (595 duizend mensen) minstens drie jaar onder de armoedegrens, het criterium voor langdurige armoede",VK 01/03. Hogere rente gaat gepaard met hogere inflatie (en dus hogere prijzen) waarvan je slechts kunt hopen dat je het jaar erop {een deel} gecompenseerd krijgt in je inkomen. Als je als aan de ondergrens zit moet je dus een jaar lang de inflatie voorschieten, terwijl je in wezen geen cent kunt missen. Kortom: economisch gelul vanuit een financieel comfortabele positie.
  • Tenred -
    Zoals altijd pleit rijk Nederland weer voor een vlaktaks, dat wil zeggen belastingvermindering voor de rijken en vooral niet voor de financiële onderkant van de samenleving. De tweedeling moet en zal voortgaan.