Diederik Samsom is voorzitter van de PvdA-fractie in de Tweede Kamer.
Diederik Samsom is voorzitter van de PvdA-fractie in de Tweede Kamer. © ANP

Verschil tussen arm en rijk wordt onwrikbaar

Gescheiden werelden Wij sociaal-democraten moeten de scheidslijnen tussen hoog- en laagopgeleiden doorbreken.

Er is steeds minder contact tussen de kansrijken en de achterblijvers

Onze droom van een samenleving waarin mensen uit alle sociale milieus in staat zijn de grenzen te doorbreken en zich met elkaar verbonden voelen, staat onder druk. Het Sociaal en Cultureel Planbureau toonde aan dat er een hardnekkige scheiding dreigt tussen een kansarme onderlaag en een bovenlaag met alle mogelijkheden. En die kloof gaat over meer dan inkomen en vermogen. Ook bij andere vormen van menselijk kapitaal, zoals arbeidsmarktpositie, gezondheid, partnerkeuze en maatschappelijke status, neemt de kloof toe.

Die kloof groeit in de breedte én in diepte: de verschillen worden hardnekkiger en dreigen een erfelijk karakter te krijgen. Mensen met een hoge opleiding kiezen een partner met hoge opleiding en krijgen kinderen met een zeer grote kans op een hoge opleiding, en begeven zich in kringen van mensen met een hoge opleiding. Hetzelfde geldt voor mensen met een lagere opleiding. Er is steeds minder contact tussen de kansrijken en de achterblijvers. Sociaal-democraten mogen zich hier nooit bij neerleggen. Verheffing en verbinding is onze kernopdracht. Om die te vervullen in een nieuwe tijd is nieuwe inspanning nodig.

Ons onderwijs moet beter. Dat blijft onze eerste opdracht. De grandioze verheffing die ons onderwijs de afgelopen decennia heeft gerealiseerd mag niet stoppen nu de te overbruggen achterstanden hardnekkiger worden. De grootste mogelijkheden liggen vóór de huidige start van het onderwijs. Niet-cognitieve vaardigheden worden vooral op zeer jonge leeftijd aangeleerd. Als we het in de toekomst aandurven om het schoolgaan al op 3-jarige leeftijd te beginnen, geven we een nieuwe impuls aan het onderwijs als verheffingsmachine.

Gescheiden werelden

Het taboe op een overheid die mede de richting van onze economie bepaalt, moet worden doorbroken

Daarmee zullen de verschillen niet verdwijnen. Gelukkig maar; Verscheidenheid maakt onze samenleving mooier. Maar nu dreigt de verscheidenheid te verworden tot gescheiden werelden, omdat opleidingsniveau steeds onwrikbaarder verbonden wordt met meedoen of achterblijven. Daarmee dient zich een nieuwe opdracht aan voor de sociaal-democratie. We zullen extra inspanning moeten leveren om te garanderen dat deze scheidslijnen doorbroken kunnen worden.

De urgentie is groot. Lager opgeleiden zijn structureel vaker werkloos en zitten veel vaker gevangen in een vicieuze cirkel van onzekere flexbanen. Het verschil in financiële, maar vooral ook maatschappelijke waardering tussen hoog- en laaggeschoolde arbeid groeit. Om dat te doorbreken zijn arbeidsmarktarrangementen als de WW en ontslagbescherming niet afdoende. Willen we echt de verbinding terug dan moeten we een economie realiseren waarin er voor iedereen, van hoog tot laagopgeleid, van high potential tot arbeidsgehandicapte, een volwaardige plek is. Waarin men elkaar blijft tegenkomen en zich met elkaar verbonden voelt.

Maakindustrie

Nederland dient zijn kracht als land van de maakindustrie verder uit te bouwen

In mijn visie dient Nederland daarvoor zijn kracht als land van de maakindustrie verder uit te bouwen. Investeren in een bloeiende en duurzame industrie, als aanvulling op onze sterke diensteneconomie, biedt een uitgelezen kans om iedereen goed werk te garanderen. In de machinefabriek in Emmen bedenken en tekenen ingenieurs de concepten, verdelen de voormannen van mbo-4-niveau het werk en lassen en frezen de jongens met een mbo-2-startkwalificatie de constructies. Mensen komen elkaar tegen op de werkvloer, er is verbinding. Het is geen romantiek van de jaren vijftig, maar de realiteit van de 21ste eeuw. We hebben er veel meer van nodig. Dat gaat niet zonder een bewuste industriepolitiek. Het taboe op een overheid die mede de richting van onze economie bepaalt, moet worden doorbroken. Wat mij betreft maken we keuzen: voor investeringen in duurzame energie-industrie, voor meer techniekonderwijs en voor gericht innovatiebeleid.

Opleiding en arbeidsmarktpositie zijn twee voorbeelden van met elkaar verweven scheidslijnen, waarlangs de samenleving uit elkaar kan scheuren. Dat mogen we nooit laten gebeuren. Met inkomensherverdeling, zekerheden voor flexwerkers en arbeidsplaatsen voor gehandicapten zetten we in deze coalitie stappen om de verbinding in de samenleving te versterken. Maar dat is nog maar het begin. Onze fundamentele strijd gaat over een samenleving waarin iedereen, hoog- en laagopgeleid, arm en rijk zich met de ander verbonden voelt. Een samenleving waarin solidariteit echt gevoeld wordt. En die strijd is nog lang niet af.

Diederik Samsom is voorzitter van de PvdA-fractie in de Tweede Kamer