Sheila Sitalsing: Fred Teeven, de man die rechtsbeginselen als hinderlijke obstakels ziet
© de Volkskrant

Sheila Sitalsing: Fred Teeven, de man die rechtsbeginselen als hinderlijke obstakels ziet

Hoe de emotie het strafrecht heeft gepenetreerd

Midden in een wonderschone serie over de staat van het strafrecht die al enkele weken loopt in het weekblad De Groene Amsterdammer dook deze week een citaat op van het type waarvan elke redacteur weet: nu gaan al die mensen die De Groene als statussymbool in de woonkamer leggen hem echt lezen. Het is een citaat van Fred Teeven, de man die rechtsbeginselen als hinderlijke obstakels pleegt te zien in zijn strijd voor volk en vaderland.

Tegenover De Groene reflecteert hij op zijn periode als staatssecretaris van Veiligheid en Justitie en legt hij uit hoe hij op zijn Teevens een probleem oploste. De door hem vurig gewenste minimumstraffen werden onder Rutte II getorpedeerd door de PvdA. Een strenger strafrecht zat er niet meer in. 'Toen', zegt Teeven, 'heb ik me toegelegd op de bezuiniging op de advocatuur. Het is een andere manier om hetzelfde effect te bereiken. Als je een advocaat niet te veel tijd geeft om aan een verdachte te besteden, dan wordt het ook niet zo veel, die verdediging.'

Verontrustend dat Teevens uitlatingen een volslagen logisch gevolg blijken van het repressieve veiligheidsdenken dat al jaren rondwaart

Advocaten woedend, verontwaardiging alom. Temeer daar Teeven zegt 'er niet wakker van te liggen' dat Nederland van alle landen in Europa het snelst en het vaakst mensen in voorlopige hechtenis stopt, en steeds vaker ten onrechte. Want: 'Als iemand wordt vrijgesproken wil het nog niet zeggen dat hij het niet heeft gedaan', aldus de voormalige hoeder van de rechtstaat.

Het verontrustende van de serie artikelen in De Groene, die verspreid over een paar weken al zeventien kantjes uittrok om te onderzoeken hoe de emotie het strafrecht heeft gepenetreerd, is dat eruit blijkt dat de uitlatingen van Teeven een volslagen logisch gevolg zijn van het repressieve veiligheidsdenken dat al jaren rondwaart - vér voordat het duo Opstelten en Teeven een ravage kon aanrichten op het ministerie van Justitie.

De pendule is de andere kant uit geslagen: etnisch profileren, preventieve opsluiting van jan en alleman

Vroeger, heel vroeger, was de samenleving maakbaar, nodigde de reclasseringsambtenaar zijn cliënten nog uit voor het kerstdiner bij hem thuis en was de dader vooral slachtoffer, van een rottige jeugd of een verrotte maatschappij. Veertig jaar later is de pendule de andere kant uit geslagen: etnisch profileren, predictive policing, preventieve opsluiting van jan en alleman. Ruim baan voor emoties, waardoor bij elke zaak die uitgebreid op tv komt 'de rechtsorde is geschokt' wordt geroepen. Een obsessie met de veiligheidsperceptie van de mensen die op hun beurt strengere straffen eisen. Rechters die zich bij het straffen afvragen 'of we dit aan de burger kunnen uitleggen', want 'als het misgaat valt iedereen over ons heen'. En beleidsmakers die zo graag de zaken kéíhard willen aanpakken dat ze er geen been in zien de rechtsbijstand af te knijpen om de hindermacht van advocaten te breken.

Het mooie van de serie is dat De Groene laat zien dat alle politieke partijen die de afgelopen decennia aan de knoppen hebben gezeten hieraan hebben meegewerkt, van PvdA tot CDA. De helderste verklaring voor het uitblijven van massale verontwaardiging geeft Fred Teeven, met andermaal een buitengewoon Teeveniaans citaat: 'Als je te hoge straffen oplegt, heb je alleen last van de NRC, en van een handjevol beroepscolumnisten. Als je te laag straft, heb je van zeventig procent van Nederland last.'

Aldus de man die een plek ambieert in de Raad van State.