Jan Roos (L) en Thierry Baudet van GeenPeil.
Jan Roos (L) en Thierry Baudet van GeenPeil. © ANP

Referendum Oekraïne is recept voor teleurstelling

Het is een illusie te denken dat de uitkomst van het referendum (of dit nu 'ja' of 'nee' wordt) beslissend is voor de toekomstige relaties tussen Oekraïne en de EU.

Het eerste slachtoffer van een referendum is de nuance.

Het eerste slachtoffer van een referendum is de nuance. Dit wordt duidelijk uit de opiniebijdragen over het EU-verdrag met Oekraïne van Rob de Wijk en Arend Jan Boekestijn op 5 januari en Thierry Baudet en Pepijn van Houwelingen op 7 januari jl. Waar De Wijk en Boekestijn betogen dat het Associatieverdrag tussen de EU en Oekraïne weinig meer is dan een veredeld handelsverdrag, stellen Baudet en Van Houwelingen dat met dit verdrag de deur wijd open wordt gezet naar een EU-lidmaatschap van Oekraïne. Om het geheel in perspectief te plaatsen, waarschuwde voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker afgelopen weekend dat een afwijzing van het verdrag door Nederland kan leiden tot een 'grote continentale crisis'.

Deze bijdragen zijn waarschijnlijk een voorbode van wat ons te wachten staat tot het referendum in april. Jammer genoeg doen ze geen recht aan de complexiteit van het verdrag en, erger, geven ze verkeerde signalen aan kiezers over wat er in het referendum op het spel staat.

De Wijk en Boekestijn hebben gelijk wanneer ze zeggen dat het Associatieverdrag formeel op geen enkele wijze leidt tot lidmaatschap van de EU. Daarvoor is een apart besluit nodig, dat door alle EU-lidstaten moet worden goedgekeurd. De EU heeft op dit moment met meerdere landen Associatieverdragen die zelfstandig functioneren, zonder uitzicht op (of de verwachting van) een EU-lidmaatschap.

Tegelijkertijd wijzen Baudet en Van Houwelingen er terecht op dat het Associatieverdrag door voorstanders van een EU-lidmaatschap voor Oekraïne zal worden gebruikt om hun claim kracht bij te zetten. Al na de Oranjerevolutie van 2004/2005 gingen er in sommige lidstaten en in het Europees Parlement stemmen op om te werken aan een EU-lidmaatschap van Oekraïne. Deze roep vond (en vindt) weinig steun bij de meeste lidstaten, maar voorstanders van Oekraïense toetreding tot de EU zullen elke ontwikkeling aangrijpen om hun standpunt kracht bij te zetten.

Samenwerking tussen de EU en Oekraïne

Dat neemt niet weg dat de situatie in de toekomst kan veranderen en dat het Associatieverdrag een eventuele toetreding dan zal vergemakkelijken

Bij gebrek aan een glazen bol is het onmogelijk te voorspellen hoe dit verder zal gaan. Op dit moment is er onvoldoende steun voor een EU-lidmaatschap van Oekraïne en is het Associatieverdrag waarschijnlijk het verste dat de samenwerking tussen de EU en Oekraïne zal gaan. Het Associatieverdrag zelf stelt ook nergens een lidmaatschap in het vooruitzicht.

Dat neemt niet weg dat de situatie in de toekomst kan veranderen en dat het Associatieverdrag een eventuele toetreding dan zal vergemakkelijken. Dit kan echter ook gebeuren zonder Associatieverdrag. Sterker nog: een afwijzing van het Associatieverdrag kan ertoe leiden dat andere lidstaten en de Oekraïense regering actief gaan zoeken naar andere manieren om Oekraïne aan de rest van Europa te binden, bijvoorbeeld via bestaande EU-steunprogramma's en een lidmaatschap van de NAVO. In dat geval hebben de initiatiefnemers van het referendum een slag gewonnen, maar verliezen ze de oorlog.

Illusie

Het grote probleem met dit referendum is dan ook dat het gaat over een proces dat zich voor het grootste deel buiten Nederland afspeelt en buiten Nederland wordt beslist

Het grote probleem met dit referendum is dan ook dat het gaat over een proces dat zich voor het grootste deel buiten Nederland afspeelt en buiten Nederland wordt beslist. Het is daarom een illusie te denken dat de uitkomst van het referendum (of dit nu 'ja' of 'nee' wordt) beslissend is voor de toekomstige relaties tussen Oekraïne en de EU - net zoals de nee-stem in het referendum over de 'Europese Grondwet' in 2005 niet heeft verhinderd dat de afgelopen tien jaar een enorme uitbreiding van EU-taken heeft plaatsgevonden.

Invloed uitoefenen op dit proces, voor zover een klein land als Nederland dat kan, vereist een doorlopende inzet door de Nederlandse regering in de internationale besluitvorming, waarbij constant en flexibel moet worden ingespeeld op nieuwe ontwikkelingen. Te denken dat Nederlandse kiezers met een referendum hierin een beslissende stem hebben is een illusie en een recept voor teleurstelling.

Sebastiaan Princen is hoogleraar Bestuur en Beleid in de Europese Unie
Departement Bestuurs- en Organisatiewetenschap van de Universiteit Utrecht

Reacties (49)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • Marriew -
    Gewoon allemaal NEE stemmen, net als ik...
  • roefsnoek -
    En dat zon meneertje Juncker staat te schreeuwen dat we in een diepe internationale crisis terecht gaan komen, bij een Nee stem van Nederland. Kan deze meneer gewoon worden opgesloten, want dit zijn uitspraken die niet kunnen
  • Gerrit Meester -
    Roland H: "De invloedssfeer van RU is niet gerespecteerd." Jammer voor RU, maar de meeste Oekraïeners willen niet meer tot de Russ. invloedssfeer behoren. Rusland heeft nooit iets positiefs voor de Oekraïne gedaan maar het land slechts uitgebuit, zoals zelfs Lenin toegaf. Putins agressie tegen het land heeft alleen tot resultaat gehad dat de Oekraïne zich voorgoed van Rusland afwendt. Er is een oud Chinees gezegde: "Een lege hand wordt niet gelikt." De hand van Putin is slechts met bommen oorlog en vernieling gevuld. Noem dat maar positief!
  • eva m bakker -
    Sebastiaan Princen zegt letterlijk dat het een illusie is dat Nederlandse kiezers in dit verdrag een beslissende stem hebben. Dit is de spijker op z'n kop, de hele EU in haar huidige vorm is een dictatoriaal wangedrocht, falend in het handhaven van vrijwel alle afgesloten verdragen. Ook de opmerking dat de Navo en de EU niets met elkaar hebben is een leugen, het gaat hier om geopolitieke macht. We moeten streven naar een fatsoenlijke verstandhouding met Rusland, een Europees land dat dichter bij ons staat dan de falende Arabische staten in het M-oosten. Deze EU is een wangedrocht.
  • aba4567 -
    Het merkwaardige hiervan is, dat het verdrag , zonder ratificatie, reeds wordt toegepast, bv. bmv en mbv subsidies.
  • Tenred -
    We leven inderdaad met de illusie dat in onze democratie ook naar ons geluisterd wordt. Dat kan alleen maar tegenvallen.
  • carolus magnus -
    Daysie en kotsziekvanpolitiek, bij zo'n verdrag telt niet de letter, maar de geest. Er staat een hoop in dat verdrag, maar u en ik weten wel beter.
  • WTJGM -
    kotsziekvanpolitiek---Als u het wel gelezen zou hebben, dan moet dat toch ook een fluitje van een eurocent zijn voor al die nee-knikkers... En hoe zit het met de makke schapen van het eng linkse populistische (jaja, zelfs het hele asieldebat wordt door links met de door hen verguisde onderbuik gevoerd, dus weinig zelfinzicht) Vara-Joop-bolwerk? Is herder Samsom al een beetje bij zinnen, of doet hij nog een Merkeltje met 500.000 asieleisers? Enfin, eindelijk is de PvdA nu transparant, dankzij keizerlijke kleren. Waar zijn het hart en de ziel eigenlijk gebleven?
  • jerommekepommeke -
    Ik zeg het maar nog een keertje. Ik heb het handelsverdrag gelezen en ik ben tegen. Iedereen die ik ken die tegen is heeft het gelezen. Hoe komen mensen er toch bij te denken dat ik tegen ben, maar het niet gelezen heb? Ik handel trouwens met Ukrainers (en Russen, moldaviers etc). Morgen teken ik een contract met een Ukraiens bedrijf. Daarvoor heb ik dit verdrag NIET nodig gehad. En wat een simplistisch negativisme van Princen trouwens. Tegen de bierkaai vechten is wat soms noodzakelijk is. afschaffing slavernij, vrouwenkiesrecht etc is ook zo begonnen.
  • wfolkers -
    Heeft mijnheer Princen het verdrag gelezen? Wat vindt hij dan van de inhoud van Titel II, de Artikelen 7-10 (militaire samenwerking)? Gaan die over handel? Wat te denken van Titel VI, zeker vanaf Hoofdstuk 3; die gaan zeer uitgebreid over de inrichting van de staat en lijkt mij een grondige voorbereiding op lidmaatschap van de EU. Ik zie hier paralellen met de wijze waarop Roemenië en Bulgarije - met wat druk van de NAVO - nogal onvoorbereid tot de EU toetraden (en ook de NAVO). Dat leek toch echt op "landjepik" door westerse landen als gevolg van de val van de Muur.