Privacy is geen luxe, maar noodzaak

Versleuteling

Het pleidooi van AIVD-hoofd Bertholee voor 'ontsleutelde' communicatie gaat uit van een valse tegenstelling tussen privacy en veiligheid.

Er heerst ontsleutelkoorts in Nederland. Rob Bertholee, hoofd AIVD, pleitte (Ten eerste, 17 september) voor 'ontsleutelde' communicatie ter bescherming van de rechtsorde, het OM heeft 'steeds meer last van versleuteling' en minister Van der Steur van Veiligheid en Justitie wil af van anonieme simkaarten, waardoor terroristen, criminelen en andere onfrisse sujetten hun duistere praktijken kunnen uitvoeren.

Wat is het probleem? End-to-end encryptie, zoals die sinds kort door Whatsapp wordt toegepast, belemmert de AIVD in het lezen van communicatie tussen (terreur)verdachten. Het OM wil daarom toegang krijgen tot deze berichten.

Apple weigerde eerder dit jaar al de iPhone van een terreurverdachte te ontgrendelen voor de FBI. Bertholee suggereerde dat het 'oogmerk van Apple' is 'dat ze terroristen veilig helpen communiceren'.

Je ziet dat privacy vaak lijnrecht tegenover veiligheid wordt geplaatst

Sinds de recente aanslagen staat het verbeteren van de opsporing en vervolging van criminaliteit hoog op de politieke agenda. In Nederland ligt het computercriminaliteitsvoorstel of 'hackvoorstel' klaar dat feitelijk inhoudt dat de politie smartphones, tablets of computers mag hacken om je te kunnen bespioneren. Vergelijkbare voorstellen zijn al geïntroduceerd in China en Frankrijk. Ook Groot-Brittannië heeft een voorstel voor een 'snoopers charter' op de plank liggen.

Je ziet dus dat in maatschappelijke discussies privacy vaak lijnrecht tegenover veiligheid wordt geplaatst; een vals dilemma dat serieuze consequenties heeft voor een democratische rechtsstaat.

In deze discussies is privacy een individueel recht dat moet worden opgegeven zodra de veiligheid, een nationaal en collectief belang, op het spel staat. De recente aanslagen maken ons gevoelig voor deze redenering. Wij zijn bereid om individuele vrijheden op te geven om slachtoffers te voorkomen. Wij hebben niets te verbergen.

Wat durf jij nog te appen als je weet dat Bertholee, in naam der veiligheid, in je telefoon kan kijken?

Maar privacy is niet iets individueels dat je zomaar kunt weggeven. Privacy is een sociale waarde, een collectief goed dat je niet moet afwegen tegen veiligheid, maar dat op zichzelf staat en bescherming verdient. Het beschermt andere waarden en vrijheden die belangrijk zijn voor onze samenleving als geheel.

Privacy beschermt vrijheden die belangrijk zijn voor een 'gezonde' democratie, zoals de ontwikkeling van (afwijkende) meningen en gedachten, diverse versies van het goede leven, experiment, creativiteit en unieke persoonlijkheden.

Daarbij beschermt privacy de basis van een democratische rechtsstaat: 'onschuldig tot het tegendeel bewezen is'. Aan jou de twijfelachtige eer om uit te leggen waarom je een Lonely Planet voor Syrië hebt aangeschaft en waarom je zo vaak gegoogeld hebt op 'terreuraanslagen Parijs'. Welke criteria worden gebruikt voor daderprofielen is verre van transparant; wat durf jij nog te appen als je weet dat Bertholee, in naam der veiligheid, in je telefoon kan kijken?

Privacy maakt veiligheid juist mogelijk

Als de overheid precies van je kan weten op wie je stemt, welke medicijnen je slikt, hoe je seksleven eruitziet, welke sites je bezoekt en met welke mensen je omgaat, ben je dan werkelijk veiliger?

Nee, privacy maakt veiligheid juist mogelijk. Privacy is geen luxe, maar noodzaak.

Surveillance betekent een onwenselijke asymmetrie in machtsverhoudingen, terwijl er geen garantie is dat dit onze samenleving werkelijk veiliger maakt. Het tegenovergestelde is zelfs zeer goed denkbaar: ook 'bad guys' (fraudeurs, identiteitscriminelen) profiteren van achterdeurtjes in beveiligingssystemen.

Privacy beschermt de rechtsorde

Apple werkt niet mee aan de ontsleutelkoorts en Google en Facebook verklaren zich solidair. Geweldig.

Het is dus verleidelijk een vreugdedansje te doen bij het idee dat Apple en Facebook zich sterk maken voor onze privacy, maar dit is geen oplossing. Bedrijven kunnen hun voorwaarden elk moment wijzigen, zoals Whatsapp recentelijk deed. Overheden zijn ons tenminste nog uitleg verschuldigd, terwijl bedrijven zich alleen aan hun aandeelhouders moeten verantwoorden.

Beste meneer Bertholee, privacy beschermt de rechtsorde. Mijn advies: zie privacy als sociale waarde in dit debat. U kunt me bellen, mijn nummer heeft u.

Marjolein Lanzing is verbonden aan de Technische Universiteit Eindhoven.

Volg en lees meer over:

Reacties (16)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • Spartuijn -
    De AIVD is het geheim van de staat...En daarmee onttrekt het zich aan de democratische controle van de rechtsstaat...De burger wordt hiermee in een staat van rechteloosheid en willekeur gebracht waartegen hij zich moeilijk kan verweren...
  • frank§vrij -
    ik heb er totaal geen probleem mee, als men alles van mij zou weten.....als, en dan ook alleen maar als, er 'goede wil' achter zit. Dat ik daardoor meer kansen zou hebben. Aangezien er vaak machinematige willekeur achter zit bij het beheren van persoonlijke gegevens, en ook gezien het gezicht van de AIVD-topman, geloof ik er dus totaal NIET in.
  • Nellie -
    Binnenland, buitenland, alles en iedereen wordt door de politiek en in de media tegen elkaar opgezet. Het lijkt wel of dat bewust gebeurt, of van de verwarring gebruik wordt gemaakt om ongemerkt hele enge wetten doorgevoerd te krijgen. Het kweken van menselijk leven voor experimentele doeleinden, het door de staat toe-eigenen van organen uit levende lijven, iedereen afgeluisterd. Het voelt alsof we overgenomen worden door iets gruwelijks.
  • Spartuijn -
    Probleem is dat de 'rechtsorde' niet als het bezit van de bevolking c.q. de samenleving wordt beschouwd maar dat de (politieke) machtshebbers daar bezit van nemen...Privacy wordt dan een tegenstelling van de rechtsorde...De rechtsorde is per definitie dominant boven die van de privacy...I.p.v dat een rechtsorde de privacy beschermd wordt deze vernietigd...De handhaving van de rechtsorde gaat dan in de richting van een dictatuur van rechteloosheid.
  • TvanO -
    Privacy is er om de burger de ruimte te geven zijn leven in vrijheid te ontplooien; is bedoeld om beklemming van dat recht door een bemoeizuchtige staat tegen te gaan. Maar de eerste taak van die staat is om veiligheid aan zijn burgers te bieden, daaraan doet privacy niets af. Oplossing is, bij elk geval van inbreuk op privacy te bekijken of de ruimte van de burger onevenredig wordt beklemd tov de verwachte winst ervan, het voorkomen van terrorisme. Die winst is zo gigantisch -veiligheid, leven- dat de beklemming wel extreem zwaar moet zijn om 'm niet te willen. Ontsleutelen dus.
  • BBIB -
    @ robert van nijmegen: De overheid is niet te vertrouwen, nooit. Dat is het principe waarop onze parlementaire democratie gebouwd is...
  • rdoetjes -
    Hier moeten wij niet in mee gaan! Wat dacht DIO/AIVD dat terroristen stoppen met encrypted gegevens te gebruiken? Je kunt hele boodschappen moeiteloos in een plaatje verstoppen dat NOOIT IEMAND kan achterhalen mits je de key hebt. Wat is de volgende stap, digitale beeld en geluid materiaal stoppen? Wees reeel om slachtoffer te worden van terreur is statistisch gezien heel klein! De kans is groter dat je getroffen wordt door de bliksem! En als de kans astronomisch groot zou worden dan heeft AIVD toch geen mankracht om je te helpen omdat ze bezig zijn gegevens te lezen!
  • menno_rutten -
    Ik ben er nog steeds heel bang voor dat we eerst weer onderdrukking in eigen land moeten gaan ervaren voordat de massa weer leert begrijpen wat privacy daadwerkelijk inhoudt. Er is nog veel te weinig weerstand tegen privacyschendingen en we stappen veel te gemakkelijk over dit soort zaken heen, terwijl dit het meest actuele en grote probleem van onze tijd is - niet de zorg, niet de privatisering van essentiele infrastructuur en niet het terrorisme, maar het gebrek aan privacy is de grootste bedreiging voor ons huidige bestaan.
  • Samir Allioui -
    Terrorisme is geen existentiële bedreiging voor de samenleving, geheime politie c.q inlichtingendiensten zijn dat wel.
  • robert van nijmegen -
    Een prima verhaal. De heer Bertholee bedoelt het goed denk ik. Maar hij mag best de hand in eigen boezem steken. Wat kan er met respect voor privacy verbeterd worden? NSA vond tot de openbaarmaking het bijv. normaal om Merkel af te luisteren. Afluisteren ok, maar per geval mét rechterlijke goedkeuring. Nu we het toch hebben over 'ontsleutelde' communicatie, hoe veel weet onze volksvertegenwoordiging van wat de AIVD doet?