Er is veel terechte kritiek geweest op Mark Rutte maar als je objectief naar de feiten kijkt dan heeft de premier een huzarenstuk geleverd de afgelopen jaren.
Er is veel terechte kritiek geweest op Mark Rutte maar als je objectief naar de feiten kijkt dan heeft de premier een huzarenstuk geleverd de afgelopen jaren. © ANP

Opinie: We kunnen trots zijn op de uitslag van de verkiezingen

Kunnen we terugkijken op een geslaagd feest van de democratie? Roderik van Grieken, directeur van het Nederlands Debat Instituut, vindt van wel.

Nu de stofwolken van de verkiezingsuitslag neerdalen is het moment daar om te evalueren. Kunnen we terugkijken op een geslaagd 'feest van de democratie'? Wat mij betreft is dat zeker het geval. Onze democratie is springlevend. Er zijn drie elementen die dat illustreren.

De belangrijkste is de opkomst. Meer dan 80 procent van de kiesgerechtigde Nederlanders heeft zijn stem uitgebracht. Als je dat vergelijkt met landen als de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk maar ook Duitsland, is dat enorm hoog. Het geeft twee dingen aan. Nederlanders zijn betrokken en hebben ook een redelijk vertrouwen in ons politieke systeem. Anders zouden ze niet stemmen. Ondanks alle onrust in de samenleving en de vaak hevige kritiek op 'de elite in Den Haag' beseffen mensen dat zij een belangrijke taak te vervullen hebben door hun stem te laten horen bij Tweede Kamerverkiezingen. Daar waar bij het dubieuze en onverstandige Oekraïnereferendum meer dan tweederde van de kiezers besloot thuis te blijven, lieten zij woensdag zien dat ze op de belangrijke momenten graag betrokken zijn.

Het lijkt er op dat mensen gewoon gestemd hebben op de partij van hun inhoudelijke voorkeur

Wat ook een opluchting is, is dat het er naar uitziet dat de kiezer deze keer op basis van inhoudelijke overwegingen heeft gestemd en niet op basis van allerlei strategische illusies. In 2012 groeide de PvdA in de laatste weken voor de verkiezingen van twaalf naar achtendertig zetels. Niet omdat de partij inhoudelijk iets aan zijn standpunten veranderde, maar omdat de kiezer een tweestrijd werd aangepraat waarbij stemmen op de PvdA de enige manier was om de VVD en 'rechts rotbeleid' buiten de deur te houden. Plotseling draaide de hele campagne om die vraag, en besloot de kiezer om er in mee te gaan. We weten hoe het afliep. Deze keer was er de VVD en de PVV veel aan gelegen om hetzelfde trucje opnieuw uit te halen.

Maar de kiezer trapte er niet in. Als je kijkt naar de uitslag, zie je een enorm versplinterd beeld met veel partijen die tussen de vijftien en de twintig zetels zitten. Het lijkt er op dat mensen gewoon gestemd hebben op de partij van hun inhoudelijke voorkeur. De VVD torent er ver bovenuit. De Turkijerel van vorige week zal zeker geholpen hebben maar mijn inschatting is dat veel kiezers ook op stabiliteit hebben gestemd. Er is veel terechte kritiek geweest op Mark Rutte, maar als je objectief naar de feiten kijkt dan heeft de premier een huzarenstuk geleverd de afgelopen jaren. Niemand gaf zijn kabinet in 2012 veel kans van slagen. Een diepe crisis, controversiële plannen, een samenwerking met de politieke tegenpool PvdA en dan ook nog eens geen meerderheid in de Eerste Kamer. Maar het is de Houdini uit Den Haag gelukt om voor het eerst in twintig jaar een kabinet de rit te laten uitzitten en dat heeft de kiezer uiteindelijk beloond. En dan ook nog een kabinet dat meer hervormd heeft dan de meeste van zijn voorgangers.

Zo kan de Tweede Kamer er ook uitzien

Een enorm aantal partijen haalde de Tweede Kamer: 13. Wordt het niets eens tijd om ons kiesstelsel aan te passen? Een kiesdrempel of districten? Sleutel zelf aan het stelsel en laat de Tweede Kamer van kleur verschieten.

Tot slot heeft ook deze keer ons kiesstelsel zijn werk weer gedaan. Aan de ene kant zijn alle gelukszoekers die tijdens de afgelopen periode hun fractie verlieten en op eigen kracht hoopten in de Kamer te blijven er uit gefilterd. Behalve de mannen van Denk. Hun is het gelukt om de spreekbuis van veel Turkse Nederlanders te worden. De komende vier jaar krijgen zij de kans om zich te bewijzen als geloofwaardige partij. Net als Forum voor Democratie. En als dat lukt zullen ze door de kiezer beloond worden. Zoals de Partij voor de Dieren. Dankzij jarenlang consequent dezelfde boodschap uit te dragen in combinatie met goed kamerwerk is het deze partij gelukt om van twee naar vijf zetels te groeien. Wie had dat gedacht toen de partij in 2006 voor het eerste de Kamer in kwam? Vaak heb ik als voorstander van het verhogen van de kiesdrempel gepleit omdat het de effectiviteit en duidelijkheid van politieke debatten aanzienlijk zou verhogen. Maar ik ben er van terug gekomen. Eén van de redenen waarom het vertrouwen in de politiek in Nederland relatief hoog is en daarmee ook de opkomst is volgens mij gelegen in de lage kiesdrempel. Ook kleine minderheden zien zich vertegenwoordigd in het Parlement. Partijen komen er bij en vallen af als ze zich niet bewijzen of niet meer relevant zijn. En zo hoort het. Kortom, we kunnen meer dan tevreden terug kijken op deze verkiezingen. Een sterk inhoudelijke campagne (zie mijn gastcolumn van vorige week) en een resultaat dat recht doet aan de grote uitdagingen waar ons land voor staat.

Roderik van Grieken is directeur van het Nederlands Debat Instituut