Een oude man draagt een reanimeer-mij-nietpenning om zijn nek.
Een oude man draagt een reanimeer-mij-nietpenning om zijn nek. © ANP

Opinie: Reanimeer-mij-nietpenning is levensgevaarlijk

Van de overlevenden na reanimatie rapporteert 80 tot 90 procent een goede kwaliteit van leven.

'Ik verbied iedereen onder alle omstandigheden elke vorm van reanimatie op mij toe te passen.' Dit is de ondubbelzinnige tekst op de reanimeer-mij-nietpenning, sinds 6 juni te bestellen bij de Patiëntenfederatie Nederland. Wij adviseren u zich wel drie keer te bedenken voordat u zo'n penning omhangt: hij kan u uw leven kosten.

Voorheen werd de penning uitgegeven door de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde, de NVVE. Onder andere omdat de NVVE penninguitgave koppelde aan betaald lidmaatschap van hun vereniging, stuitte dit op bezwaren. Bovendien vonden velen dat mensen eerst met hun huisarts zouden moeten spreken alvorens zo'n penning te kunnen bestellen. Hoe valt anders te verifiëren of iemand wilsbekwaam is, geen psychiatrische aandoening zoals depressie heeft en zich bovendien goed heeft vergewist van wat een reanimatie eigenlijk inhoudt?

Zowel artsenorganisatie KNMG als de minister van VWS leek gevoelig voor deze argumenten en het zag er enige tijd naar uit dat deze huisartsendrempel voor mensen om een penning te bestellen werkelijkheid zou worden.

Uiteindelijk is anders besloten en kan iedereen de penning eenvoudig bestellen via de Patiëntenfederatie. Op haar website wordt alleen geadviseerd zich goed te informeren. Na het zetten van het wat opmerkelijke vinkje bij 'ik ben wilsbekwaam' en het overmaken van 37,50 valt de penning binnen enkele dagen op uw deurmat.

Aardig wat mensen met een penning zijn dankbaar dat ze toch gereanimeerd zijn

Waarom zou u de penning niet moeten bestellen? De belangrijkste reden is dat over uw overlevings- en herstelkansen pas iets te zeggen valt als de situatie van een hartstilstand zich werkelijk voordoet. De overlevingskans van 25 procent die de voorlichtingsfolder van de federatie noemt, klopt weliswaar gemiddeld, maar is extreem variabel. Wordt u ergens dood aangetroffen zonder hartactiviteit, dan is reanimatie zinloos. Krijgt u echter een ernstige hartritmestoornis in het bijzijn van iemand met reanimatievaardigheden en een defibrillator in de buurt, dan is de kans op restloos herstel groot.

Ook de angst 'als kasplantje verder te leven' speelt vaak een rol. Van de overlevenden is echter maar 2 à 3 procent zorgafhankelijk, terwijl 80 tot 90 procent een goede kwaliteit van leven rapporteert.

De extreme heterogeniteit van overlevingskansen is ook relevant voor een onjuistheid in de informatievoorziening rondom de penning. Er wordt namelijk gesteld dat een professionele hulpverlener verplicht is het behandelverbod altijd op te volgen. Dit is onjuist. De wet zegt niet voor niets dat een behandelverbod bij 'gegronde redenen' mag worden gepasseerd. Als een hulpverlener behalve de penning geen nadere informatie heeft over uw achtergrond en de kennis waarmee u de penning aanschafte, en er zich een situatie voordoet waarin de prognose van de reanimatiehandeling gunstig is, dan mag een reanimatie toch gestart of voortgezet worden.

Daarover moet later verantwoording worden afgelegd, maar tot strafvervolging is het in zo'n soort situatie nooit gekomen. Er zijn overigens aardig wat verhalen van mensen met een penning die toch gereanimeerd zijn en daar goed en dankbaar uit zijn gekomen. Een enkeling kent een verhaal van iemand die reanimatie overleefde en daar achteraf teleurgesteld over was. Wat weegt het zwaarst?

Ieder mens heeft het recht om zelfstandig alle beslissingen rond zijn gezondheid te nemen, maar omdat het onmogelijk is te voorspellen wat er gaat gebeuren kan het dragen van de penning tot een onnodig voortijdig sterven leiden. Daarom adviseren wij de penning alleen aan te schaffen als de dood in elk denkbaar scenario, dus ook als reanimatie kansrijk is, voor u een welkome gast is, of als u om principiële of religieuze redenen vindt dat reanimatie nooit zou mogen. Indien u lijdt aan een chronische ziekte, adviseren wij u met klem om met uw arts over reanimatie te spreken alvorens u de penning bestelt.

Niemand wil sterven onder de handen van een vreemde die zinloze hartmassage uitvoert. Schaft u de penning niet aan, dan verdient u dus, net als iedereen, een goede arts of hulpverlener die kan beoordelen wanneer reanimatie zinvol is en wanneer niet. En wanneer reanimatie niet zinvol is, dan hoort deze u niet te reanimeren - of u een penning draagt of niet.

Yvo Smulders en Frank Bosch zijn internist bij het VU Medisch Centrum en het Rijnstate-ziekenhuis in Arnhem