De Engelse prins Harry bezoekt op 15 juni Borough Market in Londen,die een dag eerder voor het eerst na de terreuraanslagen van 3 juni weer was geopend.
De Engelse prins Harry bezoekt op 15 juni Borough Market in Londen,die een dag eerder voor het eerst na de terreuraanslagen van 3 juni weer was geopend. © AFP

Opinie op Zondag - Zij hebben bommen, maar wij hebben... mindfulness?

Prikkelende opinie op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag twee bijdragen van een vaste club van acht auteurs. Eerder vandaag cultuurhistoricus Thomas von der Dunk, nu filosoof Sebastien Valkenberg.

We moesten weten dat keukentrapjes meer slachtoffers maken dan terreur

Hoe wapenen we ons tegen terreur? Vijftien jaar aanslagen is ook vijftien jaar opiniemakers die oplossingen aandragen voor het vraagstuk. We dienden onze toon jegens de islam te matigen opdat niemand zich gekrenkt kon voelen. We hebben gezongen ('Imagine') en stelden liefde tegenover haat. We moesten weten dat keukentrapjes meer slachtoffers maken dan terreur.

Onlangs zijn we een nieuwe fase ingegaan. Nu blijkt terreur een psychologische kwestie te zijn. Je hebt aanslagen en de perceptie daarvan. De laatste laat zich het makkelijkst manipuleren. De oude benadering was: hoe stoppen we de terreur? De nieuwe: hoe ga je om met dit voldongen feit?

Dus lezen we oproepen om toch vooral terughoudend te zijn met berichten over weer een bommenlegger, messentrekker of brokkenpiloot die zijn busje over het trottoir jaagt. Deze week gaf 60 procent van de NRC-lezers aan een gekuiste versie van de realiteit te willen.

Struisvogelgedrag? Niet als het aan de krantenlezers ligt. Het betreft hier een daad van verzet, op twee verschillende manieren zelfs. Zo speel je terroristen noch Wilders in de kaart. Beiden gedijen bij aandacht, gaat de redenering, dus hoe straf je ze het hardst? Door ze geen aandacht te geven.

72 maagden

Ademfocus en zitmeditatie als remedie tegen een diepgewortelde haat jegens het goddeloze Westen?

Stel dat het waar is. Dan nog blijft de vraag: is het de taak van een krant om de populariteit van politici te beïnvloeden? De grens tussen nieuwsgaring en activisme komt akelig dichtbij - als die niet wordt overgestoken. 

Onze psyche dus, als sleutel tot één van de grote problemen van deze tijd. Ook publicist David Van Reybrouck gooit het over deze boeg. Onlangs schreef hij 'Vrede kun je leren', waarin hij pleit voor lessen in geweldloze communicatie. Scholen moeten 'mindfulness' geven. Want zoals hij zei tegen NRC Handelsblad: 'Met emotionele oorlogsretoriek gaan we het terrorisme niet verslaan.'

Even googlen leert wat 'mindfulness' vermag. Je leert erdoor 'in het hier en nu te leven'. Het doel is lovenswaardig aangezien terroristen hun blik op het hiernamaals richten, waar 72 maagden op hen zouden wachten. Maar toch. Ademfocus en zitmeditatie als remedie tegen een diepgewortelde haat jegens het goddeloze Westen? Mijn scepsis laat zich niet verjagen.

Anderzijds: het is de vraag of het Van Reybrouck echt gaat om terrorisme. Zijn pleidooi is een verkapte sneer jegens onze samenleving. Overal ziet hij ziektekiemen. 10 tot 15 procent van de adolescenten doet aan automutilatie, alleen al in Frankrijk slikt 30 procent antidepressiva. 'Onze ongenadig harde wereld maakt overal slachtoffers, niet alleen in de banlieue.'

Zwaardmacht

Zonder aanslag hoeft de krant zich ook niet af te vragen of ze erover moet berichten

Juist, de jihadi als slachtoffer van een maatschappelijke rat race. Of zoiets.

Terreur 'is in the eye of the beholder'. Het is tevens de aanname die ons wordt voorgehouden dat 100 procent veiligheid niet bestaat. Moeilijk om er geen milde berisping in te horen. Kennelijk hebben we ons al die tijd laten foppen. Als je eenmaal beseft dat het gevaar zich nooit helemaal laat uitbannen, komt een aanslag minder hard aan.

'Het succes van het terrorisme is niet het terrorisme, het succes van het terrorisme is de angst voor het terrorisme', zegt psychiater Damiaan Denys. Laten we aannemen dat het zo werkt. Dan nog wil de alles-is-perceptiebenadering niet geruststellen. Op deze manier kun je alle pijn wegrelativeren. Weet dat verdriet slechts in je hoofd zit en draai het weg zoals je dat doet met het volume op een radio. Prompt verliest het leed zijn venijn. Het is een nogal cerebrale exercitie. 

Hoe moet terreurbestrijding dan wel? De zwaardmacht moet doen waarvoor ze is aangesteld, meer dan nu het geval is. Allicht dat veiligheidsdiensten geen aanslagen kunnen voorkomen als de daders onder de radar blijven. Alleen blijkt telkens weer dat ze wel degelijk 'in beeld' waren. Zo ook Salman Abedi, die in Manchester toesloeg. Hij was net terug uit Syrië, IS-leden hadden hem daar getraind. 

Waarom geen huisarrest of een enkelband? Had Abedi hinderlijk gevolgd. Vermoedelijk had het gestuit op bezwaren van juristen die de rechtsstaat in gevaar zien komen. Maar ook was het bloedbad in de Manchester Arena voorkomen. Bijkomend voordeel: zonder aanslag hoeft de krant zich ook niet af te vragen of ze erover moet berichten.

Sebastien Valkenberg (1978) studeerde filosofie in Amsterdam en Leuven. Hij schreef de boeken Het laboratorium in je hoofd (2006), Geluksvogels (2010) en Op denkles (2015).