Opinie op zondag - Arnout Brouwers: Hoe Nederland (alweer) de wereld redde
© ANP

Opinie op zondag - Arnout Brouwers: Hoe Nederland (alweer) de wereld redde

Prikkelende opinies op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag twee bijdragen van een vaste club van acht auteurs. Straks regisseur Beri Shalmashi, nu is het de beurt aan historicus Arnout Brouwers.

'Zo'n tweeduizend jaar geleden was heel het Westen bezet door populisten. Heel het Westen? Nee, een kleine nederzetting bleef moedig weerstand bieden aan de overweldigers en maakte het leven van de populisten in omringende gebieden bepaald niet makkelijker.'

Het zou natuurlijk mooi zijn als toekomstige geschiedschrijvers op deze Asterix de Galliër-achtige wijze de Nederlandse verkiezingen van 2017 zouden kunnen duiden. Het zou ook wel passen bij ons positieve zelfbeeld: vinger in de dijk, nietwaar? Maar helaas, onze 'nederzetting' was zelf, met de Vlaamse en Oostenrijkse, een van die plekken waar lang, lang geleden de populistische stembusrevolutie ontstond.

Wat ons 'redt' zijn - snik - niet onze principes of onze verlichte idealen of onze verheven denkbeelden: pragmatisme is een tamelijk onweerstaanbare ideologie, maar grote dichters of gepassioneerde verhalen creëer je er niet mee. (En je kunt er ook hele enge kanten mee uit, zoals niet weinig Nederlanders tijdens de Tweede Wereldoorlog bewezen.)  

Thorbecke, bedankt

Erdogan bedankt, Poetin bedankt - en natuurlijk: Trump bedankt

Nee, wat ons redt is ten eerste ons parlementaire systeem, waarin alle volkssentimenten kunnen worden vertegenwoordigd en geventileerd, maar dat tegelijk dwingt tot coalitievorming en compromissen. Thorbecke, bedankt.

En Erdogan bedankt, dat u die lange arm precies op dit moment naar ons uitstrekte. Poetin bedankt, dat u onze verkiezingen negeerde (of zijn onze politici zo saai dat zelfs de FSB er geen 'kompromat' tegen kon verzamelen?). En Trump bedankt - dat u er meteen zo'n zootje van maakte dat onze home grown revolutionairen snel een veilig heenkomen zochten bij middenpartijen waar je ook lekker boos kunt zijn - maar dan met behoud van EU, welvaart, en bondgenoten.
Roerige tijden immers, nietwaar?

Een grote zucht van verlichting ging door Europa toen de eerste uitslagen van de verkiezingen bekend werden. Ik ben zelf ook erg blij dat Wilders niet de grootste is geworden met zijn hyperradicale agenda. Bijna had ik zélf strategisch gestemd, op Rutte dus - hierom en omdat ik me niet welgesteld genoeg voelde om mijn hoofd op de belastingguillotine van de Jessias te leggen. Maar goed, de commentatoren van de kwaliteitskranten geboden de kiezer 'niet strategisch te stemmen' - en met die lui wil je geen ruzie.

Maar voordat we verder gaan in het onderzoek naar hoe juist dit kleine, dappere volk van '15 miljoen mensen, op dit kleine stukje aarde' (oké, het zijn er nu 17 miljoen) deze historische taak volbracht, even terug naar de premisse dat 'de populistische revolte is uitgebleven', zoals commentatoren de afgelopen dagen massaal vaststelden. Uhh? Wakker worden! We leven al in de postrevolutionaire tijd.

Loepzuivere populist

Pleur op (VVD), hier met dat tweede paspoort (CDA) en screw de Oost-Europeanen (PvdA): tot zover het laatste nieuws uit het politieke midden.

In de Verenigde Staten is een loepzuivere populist tot president gekozen - wiens antidemocratische instincten louter in toom worden gehouden door de Amerikaanse grondwet en 'checks and balances' en door het politiek-bureaucratische complex waarvan hij nominaal de hoogste baas is. En het Verenigd Koninkrijk, een van de drie grote EU-machten heeft zichzelf al knock-out geslagen in een Brexit-referendum en hoopt nu op een gouden toekomst, ronddobberend op een al dan niet zeewaardig vlot.

We leven nú al in een wereld waarin, zoals columnist Roger Cohen opmerkte, de sympathie van zowel de leider uit de machtigste democratie ter wereld als de leider uit het meest kernwapenrijke autoritaire land bij Wilders lag - en niet bij Rutte. We leven nu al in een wereld waarin de Britse premier met veel bravoure een dubbele harakiri uitvoert - eerst uit de EU, dan het vooruitzicht op interne verbrokkeling - waar ze nota bene zelf tegen was.

Dat heet, in chique populistenduiderstaal: 'coöptatie van de populistische agenda'. Nederland is trouwens kampioen coöpteren. Pleur op. Afpakken, dat tweede paspoort. En screw de Oost-Europeanen, want dat is 'progressief patriottisme'. Tot zover het laatste nieuws uit het politieke midden.

Laatste bastion

Met Marine 'Frexit' Le Pen in het Elysée paleis zou de strategische omgeving die ons decennia lang veiligheid en welvaart bood, echt in elkaar storten

Lang verhaal kort: 'It's a crazy world out there!' Maar wie weet kunnen na ons de Fransen daarvan profiteren.

Waar het om ging bij de Nederlandse verkiezingen was de vraag: bezwijkt nu ook continentaal Europa, dat in de huidige situatie paradoxaal genoeg tegelijk bakermat van het moderne populisme is én het laatste bastion van het Westen? Voor het antwoord op die vraag is de Nederlandse uitslag bemoedigend. Want met Marine 'Frexit' Le Pen in het Elysée paleis zou de strategische omgeving die ons decennia lang veiligheid en welvaart bood, echt in elkaar storten.

Nu mogen we weer goede hoop koesteren dat die ramp de Fransen en Europa bespaard blijft. En wat was dan de ultieme toverdrank die de populisten stopte? Hun succes elders! Ik vestig mijn hoop op de wal. Niet de muur, maar de wal. De wal die het schip keert. Mensen willen misschien wel een stembusrevolte, maar ze willen geen chaos.

Arnout Brouwers (1966) is historicus en journalist. Hij studeerde veiligheidsstudies in Boston en was van 2006-2013 correspondent voor de Volkskrant in Moskou.