Op iedere honderd wereldbewoners is er een op de vlucht. 65 miljoen mensen wereldwijd.
Op iedere honderd wereldbewoners is er een op de vlucht. 65 miljoen mensen wereldwijd. © GETTY

Opinie Asscher e.a.: 'Regie over aantal vluchtelingen alleen mogelijk als we oorzaken aanpakken'

Bommen. Schoten. In puin geschoten steden. Op iedere honderd wereldbewoners is er een op de vlucht. 65 miljoen mensen wereldwijd. En voorlopig worden dat er niet minder. Hoe gaan wij om met deze medemensen? Als Nederland, maar ook als Europa? Als wereld? Pakken we de grondoorzaken van hun ellende aan? Zou het niet mooi zijn als vluchtelingenkampen, ondanks hun treurige noodzaak, ook plaatsen zijn waar een menswaardig bestaan mogelijk is?

Links en rechts willen beiden hun eigen stokpaardjes vasthouden

De realiteit is nu anders. Het leven in een vluchtelingenkamp is vaak erbarmelijk. Er is te weinig te eten, geen onderwijs en ondermaatse medische hulp. Vluchtelingenorganisatie UNHCR zit structureel verlegen om geld. Wij snappen wel dat mensen na twee jaar in zo'n kamp een mensensmokkelaar betalen en in een gammel bootje de zee oversteken. Op naar het rijke Europa.

Op dit punt ging het deze week in de formatie mis. Beide kampen willen hun eigen stokpaardjes vasthouden. Rechts miskent dat mensen vluchten vanwege een ramp. Alsof vluchtelingen al die bommen hebben verzonnen. Tegelijk wil de VVD bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking en te weinig uittrekken voor hogere kwaliteit van de opvang in de buurlanden. GroenLinks en SP willen niet bijdragen aan vredesmissies. En links blijft volhouden dat er geen enkele regie hoort te zijn over de vluchtelingenstroom. Alsof ongecontroleerde migratie een onvermijdelijke uitkomst is van onze humanitaire verplichtingen.

Dat is een onbegaanbare weg. In Zweden zag de regering - nota bene bestaande uit sociaal-democraten en Groenen - na een jaar de gevolgen van deze keuze en gooide het roer om. Bij solidariteit horen duidelijke grenzen.

We hebben een nieuwe aanpak van het vluchtelingenverdrag nodig

We hebben een nieuwe aanpak nodig. Het vluchtelingenverdrag garandeert mensen het recht op veiligheid. Maar hoe we die veiligheid organiseren moet heruitgevonden worden. De nieuwe aanpak moet bestaan uit drie onderdelen. Ten eerste de solidariteit met andere landen. Door veel meer te investeren in ontwikkelingssamenwerking, het tegengaan van de opwarming van de aarde, defensie en vredesmissies kunnen we voorkomen dat mensen op de vlucht slaan. Europa moet stabiliteit exporteren, in plaats van instabiliteit importeren.

Ten tweede moeten we zorgen voor regie. De situatie dat mensen een levensgevaarlijke reis hierheen moeten maken om bescherming te krijgen is onwenselijk. Dat wij niet weten of er hier volgend jaar tienduizend of honderdduizend vluchtelingen aankomen is dat ook.

Want we moeten rekening houden met draagvlak, met de beschikbaarheid van woningen, banen en onze sociale zekerheid. Bovendien komen sommige vluchtelingen uit patriarchale, onvrije en conservatief religieuze culturen. Dat leidt tot spanning. Nederland kan en zal altijd ons eerlijke deel van de echte vluchtelingen opvangen. Maar het is niet oneindig.

Als we het lokale asielsysteem en de opvang daar willen verbeteren, kunnen we niet afwachten

Dat kan als Europa afspraken maakt met veilige derde landen. We weten: de uitvoering van en de controle op de Turkije-deal zijn verre van perfect. Maar als we het lokale asielsysteem en de opvang daar willen verbeteren, kunnen we niet afwachten. Dan moeten we daar ook wat aan dóén. Door af te spreken dat Afrikaanse landen vluchtelingen terugnemen, zodat de overtocht niet langer loont. Natuurlijk nadat een rechter individueel heeft getoetst of het daar veilig is en met de mogelijkheid van beroep.

Ook moet Europa bijdragen aan goede opvanglocaties en asielprocedures in deze landen en substantiële aantallen vluchtelingen overnemen via een veilige route. Natuurlijk kunnen dergelijke afspraken niet met alle landen worden gemaakt, bijvoorbeeld niet met Libië. Maar dat is iets anders dan afspraken categorisch afwijzen, ook wanneer het wel veilige landen betreft.

Ten derde moeten de vluchtelingen die we op basis van de Europese verdeling opvangen ook volwaardig meedoen. Vluchtelingen krijgen alle rechten en plichten die een Nederlander ook heeft. We investeren in taalonderwijs, zodat ze zo snel mogelijk kunnen meedraaien in de samenleving. Daarbij verwachten wij van nieuwkomers hetzelfde als wat we van alle Nederlanders verwachten: je best doen, je gedragen en opkomen voor de vrijheid van anderen.

Deze drie ankers hangen samen. Volwaardig meedoen kan alleen als migratie beheersbaar is. Regie over het aantal vluchtelingen is alleen mogelijk als er wordt geïnvesteerd in aanpak van de oorzaken en in goede opvangomstandigheden daar.

De tegenstelling tussen iedereen altijd opvangen en grenzen en ogen dicht moet verdwijnen. Vluchtelingen verdienen een veilig bestaan en de Nederlandse bevolking mag verwachten dat wij onze samenleving beschermen en zorgen dat nieuwkomers integreren en meedoen in de samenleving.

Lodewijk Asscher, PvdA-leider, Mark Elchardus, hoogleraar sociologie VUB, Han Entzinger, oud-hoogleraar migratie, René Cuperus, Wiardi Beckman Stichting, Cyrille Fijnaut, hoogleraar rechtsvergelijking Tilburg. De laatste vier schreven mee aan de WBS-studie Over de Grens.