Meisjes passen hoofddoeken op een markt in Konya.
Meisjes passen hoofddoeken op een markt in Konya. © Nick Hannes

Onderwijs niet alleen witte maar ook zwarte talen

Bij meertalig onderwijs moet niet alleen Engels, Frans en Duits worden gegeven, maar ook migrantentalen als Turks en Arabisch.

Spreken van Turks en Arabisch wordt gezien als integratieprobleem

Amsterdam gaat twee miljoen euro investeren in tweetalig onderwijs. Dat liet wethouder Simone Kukenheim (D66) weten. Het initiatief past binnen het landelijk onderwijsbeleid dat meertalige scholen wilt promoten. Maar terwijl kennis van het Engels, Frans en Duits steeds meer wordt gevaloriseerd in het onderwijs, wordt het spreken van de immigratietalen zoals het Turks en het Arabisch gezien als een ultiem integratieprobleem. Wat is er dan aan de hand?

Vandaag bieden in Nederland ongeveer 130 scholen meertalig onderwijs. Dit houdt in dat een deel van de reguliere vakken zoals wiskunde en aardrijkskunde in het Engels wordt gegeven. Volgens het ministerie van Onderwijs moeten alle basisscholen ruimte krijgen om tot 15 procent van hun onderwijstijd het Engels, Frans of Duits als instructietaal te hanteren. Recentelijk liet Minister Asscher ook weten dat hij meertalige buitenschoolse kleuteropvang wil mogelijk maken. Volgens de beleidsmakers biedt meertalig onderwijs een cognitieve en economische meerwaarde.

De positieve visie op meertalig onderwijs is gebouwd op belangrijke wetenschappelijke inzichten. Er zijn tientallen (internationale) studies die de effectiviteit van meertalig onderwijs hebben aangetoond. Belangrijk om te weten is dat het in deze studies ook gaat over meertalig onderwijs aan taalminderheden zoals Latino Spaanstalige leerlingen in de VS.

Gebrek

In 2004 werden Onderwijs in Eigen Taal en Cultuur en Onderwijs van Allochtone Levende Talen landelijk afgeschaft

De positieve gevolgen van meertalig onderwijs gelden dus zowel voor native-sprekers als voor anderstalige taalminderheden. In Nederland wordt meertalig onderwijs echter enkel elitair ingevuld: het gaat dus niet over de talen van etnische minderheden. In veel scholen is het zelfs verboden om talen als het Turks of het Arabisch te spreken; laat staan dat ze in het curriculum worden opgenomen.

In 2004 werden de initiatieven van Onderwijs in Eigen Taal en Cultuur (OETC), en Onderwijs van Allochtone Levende Talen (OALT) landelijk afgeschaft. Hierna werd geen enkel structureel initiatief meer genomen om de talen van de migratie te valoriseren.

Integendeel, als er over de talen van etnische minderheden wordt gesproken, is dit vaak in termen van een gebrek. Bij gekleurde leerlingen spreekt men zelden over meertaligheid, maar wel over taalachterstand. Het lijkt alsof deze leerlingen niet méér, maar juist minder culturele bagage hebben, doordat ze een taal extra spreken.

Maar is het niet logisch dat er alleen aandacht gaat naar talen als het Engels die een economische meerwaarde hebben? Nee, want Engels is niet de enige taal met een economische meerwaarde. Zo wijzen verschillende studies uit dat migratietalen wel degelijk een economische meerwaarde hebben. Immigranten en hun kinderen die hun moedertaal beter beheersen verdienen op de arbeidsmarkt doorgaans meer dan degenen die hun moedertaal vergeten.

Onontgonnen goud

De handel tussen Nederland en Turkije is in het afgelopen decennium verdriedubbeld

Iemand die door de straten van de grote steden wandelt, begrijpt ook heel goed waarom dat zo is. De bloeiende etnische micro-economieën draaien immers voor een belangrijke deel op deze talen. Ook buiten de etnische enclaves hebben de talen van de migratie een economische meerwaarde.

Bijna iedere maand krijg ik wel een vraag van een collega-wetenschapper die op zoek is naar een anderstalige enquêteur, data-codeur of vertaler.
De talen van de migratie zijn ook relevant voor de internationale economie. Neem nu het Turks. De handel tussen Nederland en Turkije is in het afgelopen decennium verdriedubbeld. Nederland is wereldwijd een van de belangrijkste investeerders in Turkije. Talrijke Nederlandse bedrijven hebben een vestiging in Turkije en andersom. Binnen dergelijk internationale sectoren is de kennis van de migratietalen goud waard. Het gaat echter om onontgonnen goud: potentieel dat niet wordt benut in het onderwijs.

Niet de economie maar wel de etnische connotatie die we aan talen geven, verklaart waarom we bepaalde talen niet waarderen. We kunnen inderdaad over 'witte' en 'zwarte' talen spreken. In het onderwijs worden witte talen benut en zwarte talen worden quasi uitgesloten. Het uitsluiten van zwarte talen gebeurt vaak met de beste intenties. Zo wil men bijvoorbeeld 'taalachterstand' en 'groepsvorming' tegengaan.

Maar goede intenties maken negatieve gevolgen niet goed. Want door hun talige repertoires uit te sluiten, zeggen we aan gekleurde leerlingen dat meertaligheid goed is, zolang het maar niet gaat over hun moedertaal. En zo definieert het onderwijssysteem zich als een witte ruimte. Maar als we de potentie van talige diversiteit ten volle willen benutten, dan moeten we alle kleuren van meertaligheid waarderen in onze scholen, en niet enkel witte talen.

Orhan Agirdag is universitair docent en als onderwijswetenschapper verbonden aan Universiteit van Amsterdam en aan Katholieke Universiteit Leuven.

Volg en lees meer over:

Reacties (29)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • junoasahi -
    het lijkt er steeds meer op dat u uw werkkring meer en meer tot de Koran beperkt,hoewel die nu natuurlijk erg aktueel is. potklei kan ik me ook nog herinneren uit Nederland. het loog er vaak niet om,waar het om luitjes ging die bv. het scheppings verhaal letterlijk interpreteerden,om maar eens wat te noemen.dus uw superieure houding heeft veel kanttekeningen,kortom,zo haal je de 'hemel'ook niet naar beneden...
  • CorArnhem -
    Ieder vakgebied kent uitdagingen en idealen. Het onderwijs dus ook. Maar niet alles is even urgent of een overheidstaak. Migranten uit diverse landen krijgen hun originele taal al van huis uit mee. Ze spreken het vaak beter dan het Nederlands. Inderdaad kan het behouden van die taal voordelen mee brengen. Maar dat hoeft geen taak van het onderwijs te zijn. Het kan ook een onderdeel zijn vanuit de opvoeding vanuit het ouderlijk huis. En dus geen verdienmodel voor het onderwijs. Dat kent namelijk voldoende andere uitdagingen.
  • koolhydraten. -
    Beste@Mathijs Koenraadt - 30 september 18:50. Goed gezien. Arabisch en Turks zijn geen 'zwarte talen', maar profileren zich als bevrijder der zwarten. Dat laatste wordt 'betwijfeld' door de zwarte uit Sudan naar de VS gevluchte Simon Deng die er in de VN, New York, over sprak.
  • Arjan53 -
    A. Yildirim Ik denk dat wij Nederlanders terecht een superieure houding aannemen tegen vreemde culturen, hier in den lande. Waarom zijn die andere culturen hier naar toe gekomen? Ze zijn afgekomen op onze welvaart. Die is gebaseerd op onze cultuur. Ten eerste alles kunnen onderzoeken en niet de wereld der natuur[kunde] vanuit een middeleeuwse godsdienst. In de koran staat dat zoet- en zoutwater niet mengen en dat de mens uit een hoopje potklei is geschapen. En dat allah zorgt dat de hemel niet op de aarde komt door deze omhoog te houden. Kortom, die ballast hebben we niet en dat moet blijven
  • Theofiel Boemerang -
    Ik stel voor om lootjes te trekken aan het begin van de brugklas. Alle talen in de hele wereld worden verloot. Je moet twee talen trekken, en bovendien is Engels, onderwezen door Nederlanders zonder diploma's, verplicht. Het vak Nederlands wordt afgeschaft. Als geen van ons dan aan het eind van de middelbare school een andere leerling nog kan begrijpen (behalve dan misschien met gebaren) is het doel van het onderwijs bereikt. Misschien hebben België of Suriname tegen die tijd nog wat ongeschoolde slaven nodig.
  • Events, dear boy, events -
    'In 2004 werden de initiatieven van Onderwijs in Eigen Taal en Cultuur (OETC), en Onderwijs van Allochtone Levende Talen (OALT) landelijk afgeschaft.' Omdat dat een erfenis was uit de policor hoogtijdagen van de jaren 80/90. Maar enig positief effect of bijdrage tot integratie hebben ze nooit geleverd. En nu is er best wel iets voor te zeggen om bv Chinees te gaan onderwijzen (enorme opkomende economie), maar Turks en Marokkaans? Die talen spreken de Turken en Marokkanen toch al? Maar officieel onderwijs daarin op Ned. scholen? Politiek correcte onzin.
  • l.pockling -
    Een met opzet warrig verhaal. Onze geleerde haalt twee zaken door elkaar, 1. Het spreken van een vreemde taal in de openbare ruimte. Dat doen we in het Nederlands, op scholen, in vergaderingen, noem maar op. We vinden het toch ook onbeschoft als opeens twee mensen in het dialect met elkaar gaan praten: zeggen ze iets wat wij niet mogen weten? 2. Het onderwijs in die migrantentaal. Geen probleem toch, als het de ontwikkeling van de nationale taal, het Nederlands, maar niet in de weg zit. Het is de taal die hun ouders-migranten hebben gekozen tezamen met hun nieuwe vaderland.
  • coocie3000 -
    A. Yildirim, laten we nu alstublieft niet kinderachtig gaan doen. Engels is internationaal gezien vele malen nuttiger om te leren dan Turks of Arabisch (of Fins, of Thai). Het zou prachtig zijn als we onze kinderen alle talen van de wereld konden bijbrengen, maar helaas is dat niet zo. Daarnaast, zolang Turkse en Marokkaanse kinderen in Turkije en Marokko geen Nederlandse les op school krijgen, zou ik die verwijten van een "superieure houding" bij u houden.
  • Hazlo -
    Als de door de PvdA, GL, SP en D66 zo bejubelde instroom van overwegend islamitische gelukzoekers naar dit land in dit tempo aanhoud is de Nederlandse bevolking over 10 jaar een minderheid en is dit land een islamitische staat geworden, dan is het inderdaad handig als onze kinderen het Arabisch alvast onder de knie hebben¿.
  • junoasahi -
    in hoe meer talen je uitblinkt hoe beter,maar in Nederland moet je uitblinken in het nederlands.dat is een wet van Meden en Persen,die blijkbaar ook tweetalig waren...het ziet deze meneer toch echt zwart voor de ogen met gebalk over witte,zwarte talen.taalachterstand heb je als je de taal van de omgeving waar je leeft niet of niet voldoende beheerst.en als je goed nederlands wilt leren kan dat in Nederland erg goed,getuige mijn vrouw die in 3 jaar nederlands leerde en haar docenten bij deze nog een keer wil bedanken...