Ombudsvrouw: Songfestivalrecensenten zetten lezer op het verkeerde been
©

Ombudsvrouw: Songfestivalrecensenten zetten lezer op het verkeerde been

Portugal was een 'dronken tor,' maar kreeg na rectificatie toch een 8,5

De Songfestival-jury van de krant reed een scheve schaats met winnaar Portugal. De grens tussen scherpe humor en een neerbuigende toon is verraderlijk dun.

De commentator van het Eurovisie Songfestival herinnerde de ruim vier miljoen kijkers in Nederland er zaterdagnacht fijntjes aan dat de winnaar, Portugal, slechts 4 punten van de Volkskrant had gekregen. Naast de lage waardering was de zanger, Salvador Sobral, in de voorbeschouwing van de eerste halve finale in bijlage V op dinsdag 9 mei ook nog een 'dronken tor' genoemd vanwege 'de slissende s'en uit het Portugees'. Een kwalificatie die tijdens de halve finale enthousiast door de redactie was rond getwitterd.

Wie schetste de verbazing van menig lezer op maandag 15 mei: in een afgemeten nieuwsberichtje over de finale werd glashard beweerd dat de winnaar 'door de jury van de Volkskrant werd beoordeeld met een 8,5'. Lezers pakten de 4-punten recensie er nog eens bij. 'Ik kan me voorstellen dat de redactie deze cruciale vergissing, die van weinig muzikaal inzicht getuigt, op een trumpiaanse wijze probeerde recht te zetten', schreef een lezer. 'Maar het komt wel wat bizar over.'

'Systeemfout'

Moet ik echt geloven dat het stukje over de Portugese inzending voor het Songfestival een vergissing van Het Systeem is?

Lezersreactie

Het was een van de ongerijmdheden rond Portugals deelname aan het Songfestival in deze krant. Allereerst het nieuwe cijfer: die 8,5 kwam niet helemaal uit de lucht vallen. 'Herstel: Portugal!', kopte V op donderdag 11 mei boven een kadertje bij de voorbeschouwing van de tweede halve finale. 'Door een fout in ons systeem kwam per ongeluk het verkeerde stukje over - inmiddels finalist - Portugal met het verkeerde cijfer (4!) in V', begon het stukje. Voorts werd de 'lichtvoetige weemoed van Cole Porter, gebracht met een hoge stem als een viool of soms een trompetje met demper' gewaardeerd met een 8,5.

De correctie kwam de krant op de nodige spot te staan. 'Moet ik echt geloven dat het stukje over de Portugese inzending voor het Songfestival een vergissing van Het Systeem is?', reageerde een lezer. 'Gaarne reactie, uitleg en schaamte over deze twee volstrekt met elkaar in tegenspraak zijnde stukjes', mailde een ander. Lastig om de krant 'nog serieus te nemen als het over echt belangrijke zaken gaat'.

Parodie

Alle liedjes moeten in beginsel het voordeel van de twijfel krijgen en met kennis van popcultuur worden geduid

Chef van V

De verwijzing naar een systeemfout was bedoeld als een parodie op een slap excuus, legt de chef van V uit. Dat deze werd opgevat als een echte smoes, vindt hij achteraf ook niet gek. In een tekst die gewoonlijk geen dubbelzinnigheden bevat - namelijk een rectificatie - moesten lezers ineens redactiejargon en kantoorhumor doorgronden. Sterker, veel redacteuren was de grap eveneens ontgaan.

De herstelrecensie was wel degelijk een serieuze poging een verkeerde inschatting recht te zetten, zegt de chef. Daags na de eerste halve finale bleken andere Songfestivalrecensenten Portugal wel goed te vinden. Daar kwam bij dat het stukje eigenlijk niet op het liedje inging, maar focuste op randverschijnselen ('mimiek met het hangende kopje', 'drie maten te groot colbertjasje'). Dat Sobral kampt met gezondheidsproblemen - berichten variëren van een hartaandoening tot een rughernia - versterkte de verontwaardiging bij lezers. 'De ruime kleding draagt hij vanwege een pacemaker', wist er een te melden.

Reden genoeg, vond de chef, om het stukje te herzien. 'Alle liedjes moeten in beginsel het voordeel van de twijfel krijgen en met kennis van popcultuur worden geduid', zegt hij. Verwachtingen van bookmakers worden meegewogen. 'Daar kunnen we natuurlijk van afwijken, het is niet ons doel zo goed mogelijk de uitslag te voorspellen. Ook slechte liedjes kunnen hoog eindigen. Maar we moeten de beoordeling wel onderbouwen.' Dat mag in scherpe bewoordingen, een 'mix van lichte ernst en comedy'.

De Portugal-recensent was niet op de hoogte van deze criteria, vertelt hij. Dit jaar deed hij voor het eerst mee. Hij kreeg een handvol liedjes onder zijn hoede en dacht dat de stukjes vooral lollig moesten zijn. Dat is niet gelukt met de 'dronken tor'-recensie, vindt hij achteraf. Tijdens het schrijven was hij niet op de hoogte van Sobrals gezondheidsproblemen.

Geen gezamenlijke beoordeling

Een korte ruft uit een herdersfluit of panfluit of whatever voor fluit het ook is die deze wc-eend-blonde Lena Dunham on crack beter ergens anders had kunnen steken

Fragment uit de beschrijving van Kroatië, vorig jaar

Wat ook verkeerd ging, is dat iedere redacteur een aantal liedjes ter beoordeling kreeg, maar dat de inzendingen niet gezamenlijk werden bekeken en integraal werden gewogen. Dan was vermoedelijk wel opgevallen dat Portugal ten opzichte van bijvoorbeeld Montenegro (ook 4 punten) beter verdiende. De verhalen wekten wel de indruk dat de V-redactie tot een eensluidend oordeel was gekomen. De individuele stukjes waren niet gesigneerd, er werd gesproken over 'we', het team werd op de foto voorgesteld.

Misschien is het een goed idee de stukjes voortaan wel te ondertekenen. Scherpe grappen moeten kunnen, maar graag met open vizier. Daardoor staan auteurs wellicht iets langer stil bij bepaalde kwalificaties, want de 'dronken tor' staat niet helemaal op zichzelf. Vorig jaar beklaagden lezers zich over met name de beschrijving van Kroatië: '(...) een korte ruft uit een herdersfluit of panfluit of whatever voor fluit het ook is die deze wc-eend-blonde Lena Dunham on crack beter ergens anders had kunnen steken.'

Ambivalente houding

Dan kunnen we natuurlijk gaan zeuren dat er kennelijk mensen zijn die onze knalhilarische grappen niet begrijpen, en dat hebben we op de redactie dan ook uitgebreid gedaan

Chef van V

De herstelrecensie-affaire legt vooral de ambivalente houding van de krant jegens het Songfestival bloot. Jarenlang werd het festival - een ratjetoe aan kwaliteitsverschillen - genegeerd of badinerend beschreven. Tegenwoordig gaat de redactie er enerzijds serieus mee om (uitgebreide voorbeschouwingen in V, politieke uitvloeisels in de nieuwskrant), maar blijft de toonzetting deels schertsend. Zo'n variatie aan toonhoogtes kan best, mits lezers niet op het verkeerde been worden gezet.

De chef gaf vorige week zaterdag de fouten ruiterlijk toe in zijn rubriek in Sir Edmund, maar ook deze uitleg zaaide verwarring. Over de 'systeemfout'-parodie schreef hij: 'Dan kunnen we natuurlijk gaan zeuren dat er kennelijk mensen zijn die onze knalhilarische grappen niet begrijpen, en dat hebben we op de redactie dan ook uitgebreid gedaan.' Het was bedoeld als zelfspot, maar werd door sommigen als 'hautaine minachting van de lezer' opgevat. In het nieuwsstuk op maandag had natuurlijk vermeld moeten worden dat de 'jury' van de krant aanvankelijk 4 punten aan Sobral had gegeven.

De verkeerde beoordeling van Portugal en de afhandeling ervan was - om in termen van de Songfestival-jury te blijven - vlek op vlek op vlek, waar vervolgens een sumoworstelaar met een vijzelstamper in had zitten wrijven. Er zullen zeker lessen uit worden getrokken, over duidelijke beoordelingscriteria en het redactiebreed delen van informatie. Een smetje laat zich lastiger wegpoetsen: de hooghartige houding die lezers ontwaren. Bij songfestivalverslaggeving lijkt de grens tussen scherpe humor en een neerbuigende toon soms verraderlijk dun.

De Ombudsvrouw behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionelepagina's en journalistieke aanpak.
Reageren? ombudsvrouw@volkskrant.nl