Ombudsvrouw: indruk van geldbeluste priester kan terecht zijn, maar werkelijkheid misschien complexer
© de Volkskrant

Ombudsvrouw: indruk van geldbeluste priester kan terecht zijn, maar werkelijkheid misschien complexer

Hij is niet voor niets berispt

De ombudsvrouw behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionele pagina's en journalistieke aanpak. Deze week: het verhaal leek op de neef te leunen en om de 'vrije wil' van de vrouw te draaien, maar het ging om de priester. Hij is niet voor niets berispt.

Over één ding zijn lezers en redactie het in elk geval eens. Het artikel 'De priester en de oude dame die een ton gaf' roept ongemakkelijke gevoelens op. De verslaggever benoemt het letterlijk in zijn stuk: 'Dit is het ongemakkelijke verhaal van een diepgelovige, hoogbejaarde vrouw die geestelijk nog helemaal bij is.' Ongemakkelijk, omdat de 89-jarige vrouw in vier jaar tijd ruim een ton overmaakte aan een jonge priester van nu 37 jaar oud. Zij deed dat, vertelde ze, uit vrije wil. 'Maar', werpt de verslaggever na vier alinea's de vraag op, 'wat is vrije wil?'

De neef van de vrouw komt voorts aan het woord. 'Ze wordt geïndoctrineerd door die priester', zegt hij. Na een lichte hersenbloeding van zijn tante was hij tijdelijk gevolmachtigde over haar bankzaken en zag hij zijn vermoedens over giften aan de priester bewaarheid. 'Ze moet zelf weten wat ze met haar geld doet, maar ik merkte dat er vaak sprake was van geestelijke intimidatie, tot het dwingende toe.'

Wie scherpstelt op de vrije wil van een diepgelovige en hoogbejaarde vrouw, begeeft zich op het journalistiek ongrijpbare terrein van brein en bewustzijn. Verscheidene lezers vonden het om die reden een ongemakkelijk verhaal. Uit het artikel bleek toch juist dat de vrouw toerekeningsvatbaar is? Ook Veilig Thuis, een instantie waar financieel misbruik van ouderen gemeld kan worden, concludeerde dat de 89-jarige vrouw wilsbekwaam is.

De enige die niet hypocriet overkomt, vindt een lezer, is de bejaarde vrouw

Hoewel er 'feitelijk niets onoorbaars' is vastgesteld, gaat de krant 'kritiekloos mee als spreekbuis van de neef', aldus een lezer. 'Misdrijf van gever noch ontvanger, maar uit die twee pagina's komt de geur naar boven van iets dat heel erg schandelijk is', meent een ander. De enige die niet hypocriet overkomt, vindt een lezer, is de bejaarde vrouw. 'Een autonome vrouw die voor haar probleem van eenzaamheid een oplossing vindt.'

Daar is op zich niets mis mee. De crux van het verhaal ligt niet zozeer bij haar vrije wil, maar bij het handelen van de priester. Daar ligt een legitieme journalistieke vraag: mag een priester die een vertrouwensband met een parochiaan heeft opgebouwd, zoveel geld aannemen als privépersoon?

Het is een priester niet toegestaan 'aanmerkelijke giften te ontvangen van iemand tot wie hij in een pastorale betrekking staat', stelde bisschop De Korte van Den Bosch in een reactie aan de Volkskrant. Als hij ermee doorgaat, wordt hij geschorst, aldus een officiële waarschuwing die eerder dit jaar uitging. Uiteraard rechtvaardigt deze reactie journalistieke aandacht. Op deze wijze werd ook een nieuwsbericht op pagina 2 ingezet: 'Bisschop tikt priester op vingers voor aannemen van schenking'.

Niet alle lezers hebben het nieuwsbericht gelezen, zo blijkt uit mailtjes. Daar kan de redactie ook niet voetstoots van uitgaan. In de papieren krant wordt wel van het nieuwsbericht naar het achtergrondverhaal verwezen, maar vice versa is dat niet het geval - dat lijkt me voortaan geen overbodige luxe. Op de site staat eveneens een verwijzing, maar deze is nogal verdekt opgesteld onder een aanmeldvenster.

Dit komt misschien vaker voor. Het gaat om een generatie ouderen die de priester op een voetstuk plaatst

Op zich kan de lezer ook zonder het nieuwsbericht, want het achtergrondartikel bevat de uitgebreide reactie van het bisdom ook. De lezer wordt alleen op een ander been het verhaal ingeleid. Het zwaartepunt ligt niet bij het handelen van de priester, maar bij de 'vrije wil' van de vrouw (intro), en de zienswijze van de neef (het eerste deel).

De presentatie versterkt het idee dat het verhaal op de neef leunt. Daar komt bij dat de hoofdpersonen, de vrouw en de priester, niet wilden meewerken. Hun korte, vrijwel identieke reactie: het is een privézaak. Anderen uit de nabijheid van de vrouw die het verhaal van de neef bevestigden, wilden niet herkenbaar worden opgevoerd. De verslaggever heeft daar waar mogelijk hun stem laten doorklinken. Bovendien biedt hij tegenwicht door de neef te laten reageren op het verwijt dat het hem als mogelijke erfgenaam wellicht te doen is om het geld van zijn tante.

De verslaggever heeft meermaals overwogen met het stuk te stoppen, omdat hij de hoofdrolspelers niet kon spreken en te horen kreeg dat de bejaarde vrouw ervan overstuur raakte. Het maatschappelijk belang gaf de doorslag: 'Dit komt misschien vaker voor. Het gaat om een generatie ouderen die de priester op een voetstuk plaatst.'

Lezers klaagden eveneens over het pardoes vermelden van de Vietnamese afkomst van de priester in de eerste zin van het nieuwsbericht, zonder enige toelichting. 'Dan wil ik ook graag zijn precieze huidskleur weten, wat voor vorm zijn ogen hebben', smaalt een lezer. De krant vermeldt herkomst alleen wanneer deze relevant is, bijvoorbeeld in een persoonlijk verhaal of als er een relatie bestaat tussen de feiten en afkomst. Het gaat hier echter niet om een wiskundige formule.

In het nieuwsbericht werd de relevantie niet duidelijk gemaakt, in het achtergrondverhaal wel. Daar refereert zijn migrantenachtergrond aan hun relatie. Als 19-jarige kwam de priester naar Nederland, waar hij negen jaar later, in 2008, tot priester werd gewijd. Hij was pastoor toen hij haar leerde kennen. 'Ze waren allebei tamelijk eenzaam', zegt de neef.

Daarbij wilde de redactie niet alles 'weg anonimiseren', vertelt de chef. Vooral ter bescherming van de vrouw werd allerlei informatie, zoals de woonplaats en achternaam van de neef, niet prijsgegeven. 'We moesten een balans vinden tussen de privacy van de betrokkenen en de kwaliteit van het verhaal.'

Er is niet gezocht naar de beweegredenen van de priester; misschien had zijn omgeving ook iets willen prijsgeven

De verslaggever had nog een reden de afkomst te vermelden. 'Zijn culturele achtergrond kan een rol hebben gespeeld. Boeddhistische monniken zijn bijvoorbeeld ook gewend giften te ontvangen.' Een interessante hypothese, die helaas niet is onderzocht. Dit raakt een broos deel van het verhaal: de mogelijke motieven van de priester zijn alleen ingekleurd door de - kritische - omgeving van de vrouw. Er is niet gezocht naar de beweegredenen van de priester; misschien had zijn omgeving ook iets willen prijsgeven.

Het aanvaarden van zulke hoge giften is volgens de bisschop hoe dan ook onbetamelijk, ongeacht wat de priester met het geld heeft gedaan. Journalistiek is het wel interessant om te weten of hij te kwader trouw heeft gehandeld. Het beeld dat blijft hangen is dat van een geldbeluste priester. Wellicht is die indruk terecht, misschien is de werkelijkheid complexer. De twijfel die het artikel wel toeliet, werd volgens sommige lezers subiet tenietgedaan door de 'suggestieve illustratie'. Twee handen die een rozenkrans vasthouden met daaraan een blinkend euroteken. Een beschuldigend beeld dat ongemakkelijk een bepaalde kant opduwt.

De Ombudsvrouw behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionele pagina's en journalistieke aanpak. Hier kunt u alle voorgaande edities teruglezen. Reageren? ombudsvrouw@volkskrant.nl