©

Ombudsvrouw: adverteert de Volkskrant op pornosites? Een schoolvoorbeeld van nepnieuws

'Lezers die de krant hypocrisie verwijten zullen altijd ergens raakschieten'

Adverteerders op GeenStijl wordt op vrouwenvernedering gewezen, terwijl de krant zelf op pornosites adverteert? Een schoolvoorbeeld van nepnieuws.

N.B.: Dit artikel is op 16 mei 2017 voorzien van een update. Zie onderaan het artikel.

Normaal zou het hem niet uitmaken, mailt de lezer, maar sinds de Volkskrant 'actie' voert tegen GeenStijl moet ze zelf het goede voorbeeld geven. 'Vingers wijzen, maar zelf adverteren op pornosites. Hypocriet.' Meer lezers verwijzen naar een advertentie van de Volkskrant die op de pornosite Xhamster zou staan. Een screenshot - een afbeelding van de site met pornografische taferelen en daaronder een keurige aanbieding voor de krant ('6,50/week') - ging afgelopen week grif rond op Twitter.

Schijnheilig, vinden velen, omdat de krant (samen met NRC) zaterdag een podium bood aan de open brief 'Beste adverteerders op GeenStijl en Dumpert, u betaalt mee aan vrouwenvernedering', door 148 vrouwen uit de media ondertekend. Aanleiding was de oproep van GeenStijl (GS) bij een foto van een Volkskrant-journalist ('Zou u haar doen? Zo ja, hoe?'), die een week ervoor het seksistische universum van de site had aangekaart. De oproep genereerde een stortvloed aan beledigingen en verkrachtingsfantasieën. 'Terecht dat de krant opstaat voor hun vrouwelijke journalisten, maar met de boycot verwijt de pot de ketel dat deze zwart is', aldus een lezer.

Twintig abonnees zegden de krant op vanwege de 'hetze' tegen GS en ongeveer evenveel lezers beklaagden zich over de 'hypocrisie'. Naast de vermeende reclame op pornosites werd ook gewezen op oude, vrouwonvriendelijke Twitterberichtjes van een journalist die nu een stuk had gemaakt over advertenties op GS. Daarover straks meer. Verder valt op dat nogal wat lezers denken dat de brief aan adverteerders een actie van de krant betreft, in plaats van een opiniestuk van 148 vrouwen. Ook daarover verderop meer.

De anonieme twitteraar die het bericht met de nepadvertentie plaatste, deed verdachte uitlatingen

Eerst de Volkskrant-reclame op Xhamster: die bestaat niet. Het screenshot, het plaatje dat rondgaat op Twitter, is gefotoshopt, gefabriceerd. De Volkskrant adverteert niet op porno- of gewelddadige sites, bezweert de directeur van Pink Marketing, het bureau dat alle onlineadvertenties regelt voor De Persgroep, uitgever van onder andere deze krant. Bij programmatisch adverteren wordt het onlinegedrag van mensen gevolgd. Als meneer X belangstelling voor de krant heeft getoond, is de kans groot dat hij vervolgens krantenreclame tegenkomt op sites die hij bezoekt. Bepaalde categorieën, zoals porno en geweld, zijn evenwel geblokkeerd. Dat systeem is 'waterdicht', aldus de directeur, hetgeen nog eens werd bevestigd na een 'dubbelcheck' verleden week.

Dan het plaatje zelf. Er wordt geen echte advertentie getoond, maar de 'landingspagina' waar iemand terechtkomt die op een Volkskrant-advertentie klikt (zie: abonnement.volkskrant.nl). 'Dit toont ook aan dat het niet van ons is', zegt de directeur.

De anonieme twitteraar die de Xhamster-afbeelding als eerste plaatste, heeft op Twitter bovendien verdachte uitlatingen gedaan. 'Kan iemand me even een #VK advertentie screenshot mentionen?', vraagt hij op 5 mei, even voordat hij naar eigen schrijven 'photoshop aanslingert' en het gewraakte berichtje plaatst: 'De @volkskrant adverteert anders gewoon nog op xhamster.com hoor'. Als GeenStijl zijn tweet met screenshot op de site plaatst, reageert hij opgetogen. Op 6 mei twittert hij: '2 minuten werk, 1000+ mentions', waarop een ander waarschuwt voor het illegale karakter van 'nepnieuws'. Op 7 mei bedankt hij GS-redacteur Pritt, wegens het kliksucces van 'één tweet'. Die reageert met 'LOL' ('Laughing Out Loud').

De tweet is een schoolvoorbeeld van hoe nepnieuws zich verspreidt, steeds groteskere vormen aanneemt en buiten de digitale oevers treedt. Zo wordt FvD-fractievoorzitter Thierry Baudet op Twitter door een partijgenoot geciteerd: 'Baudet 'Het meest hypocriete is dat Volkskrant en NRC oproep tegen Geenstijl doen, maar als ik een pornosite bezoek zie ik hun reclames!'' Desgevraagd vertelt Baudet dat hij niet goed is geciteerd toen hij erover sprak bij een optreden in Leiden. 'Ik heb niet zelf onderzoek gedaan op pornosites. Ik baseerde me op het screenshot dat rondging op Twitter.'

Lezers die de krant hypocrisie verwijten omdat ze zelf vrouwonvriendelijk is, zullen altijd ergens raakschieten. Deze rubriek ging vaker over evident en subtiel seksisme in de krant. Maar de gevallen die nu worden aangehaald, zijn misleidend. De vrouwonvriendelijke berichtjes van de verslaggever uit 2011 - hij spreekt herhaaldelijk van 'wijf' - zijn weliswaar echt, maar behoeven enige context: hij was destijds een vwo-scholier die communiceerde met klasgenoten. 'Domme tweets', zegt de jongste medewerker van de redactie nu. 'Ik sta er natuurlijk niet achter.' Een vergelijkbare uitleg op Twitter mocht niet baten, GS plaatste er een smalend bericht over en de 22-jarige verslaggever kreeg een horde reaguurders achter zich aan. Het bericht bereikte ook abonnees. 'Waarom wordt van hem het wangedrag als 'puberaal' geaccepteerd, maar wordt anderen de maat genomen?', mailde een opzegger.

De brief aan adverteerders lekte vorige week vrijdag uit - de initiatiefnemers weten niet hoe - en verscheen onmiddellijk bij GS met de kop: 'GELEKT: Bizarre oproep tot broodroof en censuur, morgen in @Volkskrant en @NRC - nu al op GeenStijl'. Het opiniestuk werd getoond alsof het op officieel briefpapier was geprint met bovenin de logo's van de kranten, als ware het een redactionele oproep aan adverteerders. Of GS dit frame willens en wetens heeft gefabriceerd, is onduidelijk. Een betrokken GS-redacteur reageerde niet op sms- en voicemailberichten. Het heeft in elk geval menigeen op het verkeerde been gezet. Aanvankelijk meldden ook nieuwssites van bijvoorbeeld de NOS en Elsevier dat het om een actie van de kranten ging.

Tot slot zijn er ook lezers die klagen over het gebrek aan een tegengeluid op de opiniepagina's, terwijl NRC dat zaterdag wel meteen faciliteerde aan een oud-GS-redacteur. Zij hebben een punt: er verschenen drie ondersteunende brieven en één opiniestuk. Maar, legt de chef opinie uit, '95 procent van de reacties wás positief'. Lezers stuurden steunbetuigingen aan de aangevallen journalist, vroegen om lijsten van GS-adverteerders ('Dan ga ik ze ook allemaal apart mailen of bellen').

Vanuit de krant kwam ook kritiek op de adverteerdersbrief: columnist Bert Wagendorp veroordeelt de GS-intimidaties, maar is het niet eens met het wapen

Het tegengeluid dat wél kwam, was volgens de chef niet publicabel. De reacties bevatten soms schuttingtaal, argumenten ad hominem of gingen uit van foutieve aannamen. Het zou de ondertekenaars om blote plaatjes gaan (nee, het gaat om de oproep tot digitale aanranding) en ze zouden uit zijn op censuur (in de brief staat letterlijk: 'Wij geloven dat GeenStijl ook een luis in de pels kan zijn, een 'pilaar van de vrijheid', maar dat kan niet als ze elke journalist of opiniemaker die het waagt hen te bekritiseren intimideren.'). Overigens was er zaterdag wel kritiek op de adverteerdersbrief: hoewel columnist Bert Wagendorp de GS-intimidaties sterk veroordeelt, is hij het niet eens met het wapen.

Een tegenstuk dat ook ingaat op de heikele punten - de oproep tot digitale aanranding - ziet de redactie, zo stelt ze, nog altijd met interesse tegemoet. Wie biedt?

De Ombudsvrouw behandelt vragen,klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionelepagina's en journalistieke aanpak. ombudsvrouw@volkskrant.nl

Update 16 mei: GeenStijl verwijdert toevoeging 'Zo ja, hoe?' van eigen Facebook-pagina

De ombudsvrouw van de Volkskrant wordt door GeenStijl beschuldigd van 'walgelijke journalistiek' omdat zij het medium ten onrechte een uitspraak zou toeschrijven. In bovenstaand artikel staat dat GeenStijl een oproep bij een foto van een Volkskrant-journalist plaatste ('Zou u haar doen? Zo ja, hoe?'), die een week ervoor het seksistische universum van de site had aangekaart. De oproep genereerde een stortvloed aan beledigingen en verkrachtingsfantasieën. GeenStijl-redacteuren beweren dat het tweede deel van de oproep ('Zo ja, hoe?') niet is gedaan. Deze uitnodiging om te reageren is wel degelijk door de GeenStijl-redactie op de eigen Facebook-pagina  geplaatst, zoals bijgaande afbeelding laat zien. Overigens is het tweede deel van de oproep op 14 mei - daags na het verschijnen van het artikel van de ombudsvrouw - van de GeenStijl Facebook-pagina verwijderd, zoals de 'edit history' aantoont.

Ook lezen:

Dames veroveren de wereld, en dus ook de krant
Met Clinton, May en Merkel rukken vrouwen in de krant op, maar wordt er ook gelijkwaardig over hen bericht? (+)

De man als maatstaf
Tennisser Lucie Safarova kon volgens de krant haar tegenstander 'zeker niet bedreigen met de tweede opslag, een huisvrouwenservice van 125 kilometer per uur'. Een ouderwets staaltje seksisme, reageerden enkele lezers.

Voorkeur voor mannensport
Het gebrek aan belangstelling voor vrouwensport is een terugkerende klacht: 'Waar was het goud van de hockeyvrouwen?'