Vluchtelingen steken de grens tussen Servië en Hongarije over.
Vluchtelingen steken de grens tussen Servië en Hongarije over. © ANP

Met open grenzen is de welvaartsstaat ten einde

Door de blijvende toestroom van vluchtelingen zal permanente massawerkloosheid ontstaan, denkt Harrie Verbon, hoogleraar financiën in Tilburg.

Werkgevers zijn spekkopers in de vluchtelingen-crisis

In de tweede helft van de jaren zeventig werd de olie in een paar jaar vier keer zo duur: de oliecrisis was een feit. Door deze explosie van productiekosten gingen veel bedrijven failliet en de werkloosheid steeg van minder dan 4 naar meer dan 11 procent. In 1985 waren de olieprijzen al weer op hun 'normale' niveau, maar toch duurde het nog tot het einde van de vorige eeuw voor de werkloosheid weer op het niveau van voor de oliecrisis was gekomen.

Voor velen was het toen echter al te laat. Eind jaren zeventig waren het vooral jongeren die door de oliecrisis werkloos werden. Later bleek dat die slech-te start op de arbeidsmarkt hun hele carrière negatief heeft bepaald.

De oliecrisis was een aanbodschok, omdat bedrijven opeens merkten dat ze met op olie gerichte productiemethoden niet meer renderend hun producten konden aanbieden. De vluchtelingen die nu op dit moment West-Europa overstromen, vormen ook een aanbodschok, omdat er door hun komst opeens veel meer arbeid beschikbaar komt. Vluchtelingen nemen volop laag of middelbaar geschoolde kennis mee en sommigen komen met een hogere opleiding het land binnen. De ervaring leert echter dat, als toegelaten asielzoekers een plaats op de arbeidsmarkt vinden, dat meestal niet in banen is die een hogere opleiding vragen. Zelfs niet als zij die opleiding wel hébben.

Effect
Velen verwachten dat er in het bedrijfsleven geen banen meer bijkomen voor mensen met lagere of middelbare scholing. Het effect is dan dat er op de arbeidsmarkt een concurrentiestrijd tussen Nederlanders en vluchtelingen met lagere en middelbare scholing op gang komt. Interessant voor het management van bedrijven: het veel grotere aanbod van personeel zet druk op de lonen.

Zonder loondalingen kan het extra aanbod van arbeid echter niet in het productieproces worden opgenomen. Tenzij we Amerikaanse toestanden willen, waar je van een minimumloon niet rond kunt komen, kunnen de lonen op minimumniveau niet veel meer dalen. Er moet dus werkloosheid ontstaan: onder de vluchtelingen of onder de Nederlanders (of, waarschijnlijker, onder allebei).

Gezien de aantallen vluchtelingen die wij kunnen verwachten, kan het om werkloosheid in dezelfde orde van grootte gaan als eind jaren zeventig. Het verschil met toen is dat het slechte nieuws nu vooral voor de werkenden is, terwijl de oliecrisis ook voor werkgevers slecht nieuws was.

Werkgevers zijn de spekkopers in de vluchtelingencrisis. Als de asielzoekers zo geïntegreerd raken dat ze zich snel op de arbeidsmarkt kunnen melden, zal door de overvloed aan potentieel personeel, de macht van de vakbond, die toch al was verminderd door de financiële crisis, nog meer afkalven. Dat was tijdens de oliecrisis ook zo, maar toen zaten ook de werkgevers niet zo goed in de slappe was.

De kans dat er een sociaal akkoord komt tussen werkgevers en werknemers zoals het akkoord van Wassenaar in 1982, lijkt dan ook klein. De werkgevers hebben er geen belang bij. De te verwachten massawerkloosheid zal bij het uitblijven van een sociaal akkoord daarom minstens zo lang voortduren als na de oliecrisis.
De oliecrisis kwam door de daling van de olieprijzen in de jaren tachtig tot een eind. Het is zeer de vraag of de vluchtelingencrisis tot een einde komt. Bij gebrek aan eigen daadkracht hoopt de EU dat Turkije de vluchtelingenstroom tot stilstand kan brengen. Zonder grote veranderingen in het asielbeleid lijkt dat niet erg waarschijnlijk. We zullen er dus rekening mee moeten houden dat de stroom aanhoudt en er permanente massawerkloosheid zal ontstaan.

Dat is dan allemaal nog onder de 'positieve' aanname dat asielzoekers snel geïntegreerd raken op de arbeidsmarkt. Anders moeten ze met de inactieve Nederlanders uit de welvaartspot mee-eten. Die pot wordt niet groter. Dan zal de aanwezigheid van vluchtelingen gevoeld worden in de vorm van lagere uitkeringen. Ook de uitkeringen op minimumniveau kunnen echter niet veel lager.

Als je de niet hoogopgeleide Nederlanders op de arbeidsmarkt wilt beschermen, moet je het aantal toegelaten vluchtelingen beperken. Een partij als de PvdA zou zich dat moeten aantrekken. Partijleider Samsom doet dat niet, want hij zei onlangs in deze krant dat de hoeveelheid vluchtelingen 'best groot' kan zijn.

Zijn partijgenoot en minister van Financiën Dijsselbloem heeft het beter begrepen. In het Financieel Dagblad zei hij op 25 november dat we bij deze instroom 'de welvaartsstaat opblazen'. Dat is inderdaad de juiste conclusie die je op grond van een economische analyse kunt trekken: volledig open grenzen betekent voor de laagst betaalden het einde van de welvaart en voor iedereen het einde van de welvaartsstaat.

Harrie Verbon is hoogleraar openbare financiën aan de Universiteit Tilburg




Reacties (97)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • Johan Amsterdam -
    Het is een interessant artikel. Het toont dat de elites dit probleem sinds de jaren 80 niet tot genoegen hebben weten op te lossen. Het draconisch beleid ter beperking van de kosten van zorg en bijstand aan de zwakkeren spreekt voor zich. De kijk naar de toekomst is mooi maar betekent ook dat het verleden niet verwerkt wordt. De grote instroom van vluchtelingen is een gevolg van krimpbeleid in ontwikkelingshulp en van oorlogszuchtige politieke oplossingen. Bommen gooien is makkelijker dan onderhandelen. De gevolgen zijn voor de kleine man. "Wij kunnen' en 'Burgers' moeten meer zetels krijgen.
  • aba4567 -
    H.Verbon verwoordt de realiteit. Dat wordt terdege beseft door de volksdelen, die het betreft als slachtoffer van dit zgn. Christelijke beleid. Christelijk is humaan, voor wie het werkelijk betreft, op tijdelijke basis. De absurditeit van Verdragen, n.a.v totaal andere situaties van wederopbouw, stroken niet met de huidige situaties in Afrika en Azie en M.O. De EU is een incompetent zootje, dat niet voldoet aan zijn meest basale plichten. Gesteund door lobby en elite. Dat geldt dito voor CDU en vooral de markt van Mw.Merkel. Dit moet dus stoppen.
  • Hazlo -
    Arabieren die zich hier als ,,vluchteling,, presenteren komen hoofdzakelijk uit opvangkampen in het M.O waar zij al lang in veiligheid zijn, echter uit economische motieven reizen zij vervolgens met hulp van smokkelaars door naar een klein aantal rijke Europese landen omdat daar voor hen het meest te halen valt. Als je door 7 veilige landen reist kan je in redelijkheid niet volhouden dat je op de vlucht bent omdat je leven in gevaar is, dan ben je als economische gelukzoeker gewoon opzoek naar een beter leven op kosten van anderen en hier moeten de betroffen landen snel een eind aan maken!
  • Nilsss -
    De moedigsten zeggen grenzen open, de angstigsten grenzen dicht. De gemiddelde Nederlander zegt: `Iedereen die bij mij aanbelt zal ik helpen uit barmhartigheid, van de wieg tot het graf, maar ik zet wel de bel uit.¿
  • ir. Hans R. van der Woude -
    In het Belgische tijdschrift Knack van 3-12-2015 schreef Ewald Pironet het behartenswaardige artikel: "De kanker van het Kapitalisme. Gesjoemel op de vrije markt". De bakker bakt geen brood voor ons uit altruïsme maar uit puur eigen belang. Zo dienen zij het algemeen belang. Maar er is te veel gesjoemel en iedereen doet er aan mee
  • ir. Hans R. van der Woude -
    Crisissen horen bij het leven net als vluchtelingen. Dat is altijd zo geweest. Alle generaties voor ons hebben dat meegemaakt. En alle crisissen hebben we ook altijd weer ovewonnen, omdat de sterkste mensen onder ons het beste van zichzelf hebben laten zien. Dat zijn de ondernemende mensen. De dragers.
  • Wjager -
    @Rob80: Er zijn twee verschillende migratiestromen. Er is een reguliere stroom van studenten en arbeidsmigranten, de zogeheten kennismigranten, die Nederland graag ziet komen. En er is een stroom van mensen die asiel aanvragen. Die laatste stroom is in 2015 gegroeid. Nederland kan de grenzen voor die stroom niet sluiten zonder het VN-Vluchtelingenverdrag op te zeggen. Dat doen, kan van Nederland een paria maken in deze wereld. Dat is niet verstandig voor een exporterend land. Resteert alleen een strenge toetsing aan dat verdrag en weren van mensen die niet kunnen aantonen vervolgd te worden.
  • ir. Hans R. van der Woude -
    Vermogen is iets anders dan inkomen. Vermogens zitten meestal vast in ondernemingen waar mensen werken. Wie zeker aangepakt moeten worden zijn de zgn investeerders die vermogende bedrijven leegtrekken en met nog net houdbare schulden achterlaten. Dat is bij NRC gebeurd. Duitsland schijnt dat al te hebben opgelost.
  • jevers -
    De welvaartsstaat wordt al lang afgebroken, door de neo-liberale politieke keuzes. Afbraak van de zorg bv. De graaiende bankenjongens hebben een wereldwijde economische crisis veroorzaakt, niet de vluchtelingen. De welgestelden hier zijn er de laatste jaren 10% in rijkdom op vooruitgegaan. Ten koste van wie/wat? Belastingparadijzen, brievenbusfirma's stelen in feite geld dat andere landen toebehoort. De oplichterij van autofabrikanten, farmaceutische industrie, de absolute macht van de multinationals enz. Dat zijn de grootste bedreigingen van de welvaartsstaat. Niet de vluchtelingen
  • ir. Hans R. van der Woude -
    We hebben een "verdienprobleem" en een "verdeelprobleem" en daar is een ernstige spanning tussen ontstaan, omdat Links eenzijdig en veel te lang op het "verdeelprobleem" is gaan leunen. Je kunt verdelen tot je een ons weegt. En aan het einde van het verhaal geldt dan "op is op". In alle Socialistische landen ging en gaat het zo. Wie snapt niet dat het bieden van tegenwicht dringend geboden is. En wie snapt niet dat die tegenkracht eigenlijk neerkomt op verspilling van kracht. De balans is zoek.