Protest in de straten van Warschau
Protest in de straten van Warschau © AFP

Met hervormingen schiet Polen zichzelf in de voet

Commentaar

Met haar 'juridische hervormingen' schiet de Poolse regering zichzelf in de voet - en de Europese Unie.

Dertien jaar geleden toen tien landen toetraden tot de Europese Unie werd dat gevierd als de 'eenwording' van het continent, een finale afrekening met de verdeeldheid tijdens de Koude Oorlog. En terecht, het was een historisch en vreugdevol moment.

Inmiddels kunnen we vaststellen dat sommige van deze landen fysiek en financieel wel in de EU zijn geland, maar qua politieke cultuur nog niet. De EU is een rechtsgemeenschap en een unie van democratische staten. De wijze waarop de huidige Poolse regering bezig is de rechterlijke macht onder politiek beheer te plaatsen is zorgelijk, net zoals de pogingen van de Hongaarse premier om de vrije pers te knevelen en een 'te liberale' universiteit te sluiten.

Dat de nieuwe EU-leden erg hechten aan hun autonomie, hun soevereiniteit, en hun relatief kort geleden herwonnen vrijheid, is heel begrijpelijk. In die zin is het enigszins paradoxaal dat ze hun vrijheid beklonken door in een deels supranationale Unie op te gaan. Niettemin is dit wat ze gelukkig deden - en dat schept verwachtingen van de andere lidstaten en verplichtingen aan je burgers.

Hun gedrag herinnert aan het gebrek aan respect voor politieke oppositie en scheiding der machten

De huidige Poolse en Hongaarse regeringen lijken erop te rekenen dat strategische overwegingen het onmogelijk maken dat 'Brussel' ze echt straft. De conservatieve regering in Polen zegt bezig te zijn alle 'foute' en communistische invloeden uit het verleden te zuiveren. Blijkbaar ontgaat hen de pijnlijke ironie van de situatie: hun gedrag herinnert aan het gebrek aan respect voor politieke oppositie en scheiding der machten dat je in versterkte vorm aantreft in andere post-Sovjetstaten - zoals Rusland, of het Oekraïne van president Janoekovitsj (die tegenstreefster Timosjenko in de gevangenis gooide).

Dat is nog het pijnlijkste aan de Poolse aanpak: hun 'hervormingen' spelen juist hun aartsvijand, Vladimir Poetin, in de kaart. Die beweerde altijd al dat Europa met twee maten meet. De Poolse verwikkelingen zullen, net als het gebrek aan Europese solidariteit van sommige nieuwe lidstaten inzake vluchtelingen, andere EU-lidstaten verder motiveren om in kleinere kerngroepen verder samen te werken - precies wat trotse landen als Polen niet willen. Kortom, de Poolse regering schiet zichzelf in de voet - en de EU.