2327694
© ANP

'Met drie dagen werken, neem je je leven in eigen hand'

Opinie We hoeven nog maar drie dagen te werken en worden de regisseur van ons eigen leven, schrijven futurologen Reinier Castelein, Erik Hallers, Adjiedj Bakas en Wim de Ridder. 'De overheid is dienend.'

Voor steeds meer werk worden robots en computers ingezet. Kunstmatige intelligentie maakt het menselijk handelen simpeler.

  (VLNR) Voorzitter Bernard Wientjes (VNO-NCW), premier Mark Rutte, minister Lodewijk Asscher van Sociale Zaken en voorzitter Ton Heerts (FNV) met rode shoppers van de FNV. De vakbond deelde in het kader van het overleg over het sociaal akkoord shoppers met de tekst 'meer koopkracht en echte banen' uit aan werkgevers en bewindslieden.
(VLNR) Voorzitter Bernard Wientjes (VNO-NCW), premier Mark Rutte, minister Lodewijk Asscher van Sociale Zaken en voorzitter Ton Heerts (FNV) met rode shoppers van de FNV. De vakbond deelde in het kader van het overleg over het sociaal akkoord shoppers met de tekst 'meer koopkracht en echte banen' uit aan werkgevers en bewindslieden.

Politiek Den Haag maakt zich op voor een nieuwe missie: banen scheppen door het invoeren van een nieuwe, extra belasting op vermogens en met de opbrengst ervan de factor arbeid goedkoper te maken. Nog voor het zomerreces lijkt in het kabinet Rutte-Asscher een ideologisch gevecht te worden uitgevochten dat geen winnaars zal opleveren. Wel verliezers want met de kennis van de belangrijkste trendmatige ontwikkelingen dreigt een nieuwe ronde van gemiste kansen in het Haagse centrum van macht en invloed. De meest voor de hand liggende verklaring hiervoor is, dat macht in Den Haag is gebaseerd op successen in het verleden.

Wat is er aan de hand? Voor steeds meer werk worden robots en computers ingezet. Kunstmatige intelligentie maakt het menselijk handelen simpeler. De economische groei vaart er wel bij, maar de formele arbeidsmarkt stagneert. Veel banen staan op de tocht, zelfs in intellectuele beroepen dreigt werkloosheid. Als gevolg hiervan daalt de inzet van arbeid in de formele economie sterk. In de jaren zestig van de vorige eeuw werd de vijfdaagse werkweek ingevoerd. Nu is 36 of zelfs 32 uur per week de norm. De trend naar 24 uur per week is een zekerheid van de toekomst.

Zelf energie produceren
De gevolgen hiervan zijn aanzienlijk. De resterende vier dagen van de week kunnen niet met de term 'vrije tijd' worden aangeduid. Want in die vrije tijd produceert de consument zelf de energie die hij verbruikt. Met 3D-printers ontwerpt en maakt hij de producten die hij van waarde acht. Hij is in staat zelf groenten en fruit te telen die passen bij zijn persoonlijke behoeften. Hij is opdrachtgever van de bouw van zijn eigen woning en waakt zo mogelijk zelf over zijn gezondheid.

Ook maakt hij deel uit van netwerken die nieuwe producten creëren in de open innovatiewereld van morgen. Deze creaties worden vaak door bedrijven opgepakt om er standaardproducten van te maken die tegen lage prijzen te koop zijn.

Consumenten die de afgelopen jaren via internet zelf de verkoopfunctie invulden, hebben de implosie van de detailhandel teweeggebracht. In sommige dorpen en steden staan veel winkels leeg. Die zullen nooit meer bezet worden. Op deze wijze geeft de consument betekenis aan zijn leven.

Minder overheid
De overheid verandert ook. Zij wordt teruggedrongen omdat er minder mogelijkheden zijn om belasting te heffen. Consumenten die elkaar goederen en diensten leveren, dragen nu eenmaal geen btw af en betalen geen belasting over de winst. Het gevolg hiervan is dat de overheidsfinanciën imploderen. De overheid is hierdoor gedwongen om aan haar burgers belangrijke taken over te dragen. Maatschappelijk zelforganisatie is het gevolg.

De opkomst van Chinese, Turkse, Marokkaanse en Hindoestaanse economische zones doen hun intrede. Een stad als Vancouver is met het stimuleren van monoculturele wijken uitgegroeid tot een van de meest aantrekkelijke steden van de wereld. Zelforganisatie betekent ook een Europa van zelfstandige regio's en sectorale netwerken waar ondernemingen en kennisinstellingen samen de innovatie-agenda vaststellen en uitvoeren.

Een intelligente overheid kiest dan ook voor een dienende maatschappelijke rol.

Aanval op de 'gulzige' maatschappelijke elite
Robots en andere ict-applicaties tasten de werkgelegenheid aan, maar zijn ook essentieel voor de maatschappelijke zelforganisatie. Ict maakt de sociale controle mogelijk die nodig is om prettig oud te worden. Ict biedt de sociale media een platform en de mogelijkheid gezamenlijk activiteiten te organiseren en gebruik te maken van de wijsheid van anderen. Het ontbreken van een sterke hiërarchie maakt de samenleving robuust.

De driedaagse werkweek is een uitkomst van onze ontdekkingsreis naar de toekomst. Er bleken geen steekhoudende argumenten te zijn die dit beeld in twijfel konden trekken. Tegelijkertijd is de driedaagse werkweek een fantastisch toekomstbeeld voor mensen die hun leven zoveel mogelijk in eigen hand willen nemen.

Een intelligente overheid kiest dan ook voor een dienende maatschappelijke rol. Het verschil met de overheid die zich in de huidige tijd manifesteert, kan niet groter zijn. Wie zich de culturele revolutie van 1968 nog herinnert weet hoe de provobeweging in die tijd probeerde de maatschappelijke bordjes te verhangen, overigens zonder veel succes. Alles wijst erop dat in het komend decennium een nieuwe aanval op de 'gulzige' maatschappelijke elite wordt voorbereid. De kans dat deze aanval slaagt, is groot: de oude orde heeft onvoldoen-de financiële middelen, de nieuwe orde heeft nieuwe instrumenten en nieuwe idealen.

Reinier Castelein is oprichter NZW.nl, voorzitter De Unie Erik Hallers is van Sublime FM, Adjiedj Bakas is trendwatcher, spreker, auteur en Wim de Ridder is futuroloog, hoogleraar toekomstonderzoek Universiteit Twente