Een sjamaan leest de toekomst in een verzameling botjes.
Een sjamaan leest de toekomst in een verzameling botjes. ©

Laat Centraal Planbureau de oppersjamaan blijven

Economische modellen

Net als een 'primitieve' sjamaan baseert het 'rationele' CPB zich op de uitkomsten van toevalsprocessen.

'Hegemonie CPB moet doorbroken' luidt de kop van een artikel van Mirjam de Rijk (Vonk, 2 januari). Kern van haar betoog: het Centraal Planbureau heeft een ongezond grote invloed; de rekenmeesters gaan uit van onrealistische veronderstellingen en krijgen te weinig tegenspraak.

Op tal van punten gaan de econometrische modellen van het CPB uit van veronderstellingen waarover onder economen heftige discussies worden gevoerd. Tot de basisveronderstellingen van die modellen behoort de opvatting dat de markt zoveel mogelijk ruimte moet krijgen en dat belastingen en overheidsuitgaven daarbij verstorend werken. Tot zover de auteur.

Op tal van punten gaan de econometrische modellen van het CPB uit van veronderstellingen waarover onder economen heftige discussies worden gevoerd

De Rijk heeft absoluut gelijk als zij stelt dat veel uitkomsten van de modellen van het CPB zijn gebaseerd op veronderstellingen die tot beleidskeuzes leiden die voor discussie vatbaar zijn.

Toch blijkt uit haar artikel dat zij naïef is en wel omdat zij zich niet bewust is van de functie van het CPB in een ander, zeer belangrijk opzicht. Om die functie toe te lichten het volgende voorbeeld. De Naskapi-indianen in het oosten van Canada moeten elke dag weer opnieuw beslissen in welke richting ze die dag voor de jacht op pad gaan (noord, zuid, et cetera). In plaats van ingewikkelde besluitvormingsprocedures toe te passen en daar eindeloos over te vergaderen, gebruiken ze een eenvoudige methode. Een sjamaan maakt een vuurtje en houdt daar een kariboebot in totdat het bot barsten gaat vertonen. De sjamaan 'leest' die barsten en deelt zijn beslissing mee: 'Mijne heren, vandaag gaat de jacht in die en die richting.' De indianen leggen zich zonder discussie bij die beslissing neer en gaan op pad.

Wij westerlingen hebben de instinctieve neiging dit gedrag meteen af te wijzen als zijnde primitief. Dat is voorbarig.

Allereerst stellen we vast dat de beslissing niet door mensen wordt genomen, maar door een toevalsproces. Het heeft dan ook geen zin iemand de schuld te geven of ruzie te maken wanneer de beslissing verkeerd uitpakt en de jacht niets oplevert.

Bovendien is de beslissing van vandaag niet afhankelijk van die van gisteren. Zou een bepaalde richtingkeuze succesvol blijken en om die reden vaak worden herhaald, dan zou daarmee de wildstand in die richting worden uitgeroeid.

Een derde voordeel van de Naskapi-procedure is dat menselijke voorkeuren geen rol spelen. Die leiden tot herkenbaar en voorspelbaar gedrag. Daar zou het wild na verloop van tijd op kunnen anticiperen door andere streken op te zoeken. Mooi meegenomen is ook dat je geen tijd verliest met discussies over de te volgen besluitvormingsprocedure, een procedure die bovendien spotgoedkoop is: een vuurtje en wat botten volstaan. Ten slotte: alle betrokkenen leggen zich zonder discussie neer bij de uitspraak van de sjamaan, een uitspraak die voortkomt uit wat voor iedereen een black box is.

Wat wij westerlingen doorgaans niet beseffen, is dat wij in heel veel gevallen net zo goed afgaan op uitkomsten van toevalsprocessen, al zijn die doorgaans van een rationeel sausje voorzien.

Wat wij westerlingen doorgaans niet beseffen, is dat wij in heel veel gevallen net zo goed afgaan op uitkomsten van toevalsprocessen

Zo baseren wij ons in het geval van het CPB op uitkomsten van modellen die we zonder overdrijving econometrische toevalsprocessen kunnen noemen die voor de meeste betrokkenen (enkele econometristen daargelaten) black boxes zijn. Daarbij maakt het niet uit of we gebruikmaken van de CPB-toevalsprocessen Micsim en Saffier II, dan wel van alternatieve modellen van economen die op genoemde modellen kritiek hebben en alternatieve veronderstellingen aanhangen.

Maakt het dan helemaal niets uit op basis van welke uitgangspunten beleidskeuzes worden gemaakt? Natuurlijk wel. Maar stel dat we het advies van De Rijk volgen door naast het CPB enkele andere instituten een met het CPB vergelijkbare status te geven. En stel dat die instituten vervolgens modellen hanteren die op principieel andere basisveronderstellingen zijn gebaseerd en daardoor tot totaal andere beleidsadviezen leiden. Dat is boeiend voor discussies onder economen.

Maar dan doet zich wel een nogal netelige kwestie voor: hoe komen we tot consensus over het te voeren beleid? Wie bepaalt dan welk model het meest relevant is? Op basis waarvan moeten kabinetten dat dan doen (economen verschillen over heel veel dingen van mening)? Kortom: wie benoemen we dan tot oppersjamaan?

Volg en lees meer over:

Reacties (11)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • truegrit -
    Laat verschillende modellen/uitgangspunten voorspellingen doen, en gebruik een gewogen gemiddelde van die uiteenlopende voorspellingen als voorspelling; dit blijkt beter te werken dan welk individueel model dan ook.
  • nalatiba -
    Met dit stuk schieten we niets op. Auteur lijkt op zoek te zijn naar een legitimatie om een slecht bruikbaar model te blijven gebruiken door letterlijk, en wat mij betreft ook figuurlijk, een indianenverhaal op te hangen. Lijkt me verstandig, zeker als je zo'n model gebruikt voor beleidskeuzes, te blijven nadenken en te schaven aan (de uitgangspunten) van dat model......en dat excuus van consensus: daar komen we in ons polderlandje vast wel uit! Of durft de schrijver de discussie daarover niet aan?
  • karel_g_jong -
    Dus als ik dhr. Lemmens volg, is het verstandiger in te zetten op een eenzijdige aanpak in plaats van een multidisciplinaire aanpak - ookal blijkt deze manier van werken aantoonbaar te falen. Want, O jee - wat als we een discussie krijgen als slijpsteen voor de geest. Mevrouw de Rijk zet met haar betoog een stuk geloofwaardiger verhaal neer dan dhr. Lemmens!
  • Ludovica van Oirschot -
    Het punt is nou net dat het CPB geen toevalsproces is, maar een proces dat altijd naar rechts wijst.
  • kareltje112 -
    De economie is een complex systeem omdat menselijk handelen met geen mogelijkheid is te voorspellen. Zoals bij elk complex [dus niet-lineair] systeem kunnen kleine wijzigingen in de aanvangsparameters de grootste gevolgen hebben. Bij de modellen die het CPB gebruikt wordt dat probleem ruw ondervangen door - als bij Dolby met geluid - de grootste [meest irrationele] pieken en dalen af te toppen. Op grond van dat uitgangspunt denkt men, bij doorrekening van o.a. verkiezingsprogramma's, te kunnen voorspellen hoe bijv. de werkloosheid zich tot in 2040!! ontwikkelt. Ik vind dat buitengewoon pedant.
  • BertNijhof -
    Hoe sturen we de economie? Wat dacht U van discussie in het parlement en de maatschappij. CPB steunen betekent gewoon dat het neoliberale CPB model de maat der dingen wordt. Dan heeft Rutte gelijke en is visie nutteloos, alles ligt immers al vast via ons CPB model. Hetzelfde model dat gefaald heeft in de voorspelling van de 2008 crisis en de huizenprijsbubbel. Het wordt hoog tijd dat de aannames voor dat model ter discussie komen!
  • aba4567 -
    Hdt CPB als oppersjamaan, wordt gestuurd door beperkte modellen en een opperambtenaar, die benoemd is door het Rijk. De onafhankelijkheid van de CPB is betwijfelbaar, laat zich gebruiken. Wordt ook geregeld weersproken door OESO en IMF en de werkelijkheid, achteraf. Dus ik ga voor de Rijk.
  • karel_g_jong -
    Simplistisch verhaal. Kort gezegd komt dit betoog hierop neer: we moeten doorgaan met de eenzijdige visie en aanpak van het CPB (wat aantoonbaar nietklopt), maar als we meer multidisciplinair te werk gaan, krijgen we discussie. En dat moeten we niet willen... Als iets een garantie is voor een tunnelvisie, dan is het wel dhr. Lemmens' aanpak. Wat we nodig hebben, zijn de beste ideeen - en die ontstaan juist als we een probleem vanuit meerdere perspectieven bezien. Mirjam de Rijk maakt zich terecht zorgen....
  • Sinistrophilio -
    "Wie bepaalt dan welk model het meest relevant is?" In mijn voormalige werkkring had ik ook nog wel eens te maken met modellen, maar dan op constructief technisch gebied. Deze modellen werden echter altijd eerst uitvoerig getest aan de hand van praktijkproeven e.d.. Economische modellen zijn echter vooral gebaseerd op een bepaald economisch geloof of overtuiging met heel weinig relevantie aan de praktijk. Dat maakt elk economisch model sowieso onbruikbaar.
  • jefcooper -
    Sinds Teulings weggestuurd is is het CPB voor mij een propaganda instituut geworden. PvdA kamerlid Mariëtte Hamers waakt er over dat het CPB geen de 'regering' onwelgevallige uitkomsten meer publiceert. De huidige CPB directeur maakt op mij niet de indruk het baantje op het spel te willen zetten voor objectiviteit. Het was leuk dat Teulings op de valreep nog even meldde dat de door het CPB berekende euro voordelen op drijfzand berustten, wat velen al lang vermoedden. Nooit in mijn intussen lange leven maakte ik een wantrouwen als nu in politici, instituten, bankiers, accountants, etc., mee.